Ὅταν ἡ ἐπιστημονική ἔρευνα διεξάγεται

ἀντικειμενικά καί ἀμερόλη­πτα 

 

   Τό θεόπνευστο Βιβλίο τῆς «Γενέσεως» μᾶς ἐξιστορεῖ ὅτι ὁ Ἀδάμ καί ἡ Εὔα ἐξορίστηκαν ἀπό τόν Παράδεισο λόγῳ τῆς ἀνυπακοῆς τους πρός τόν Θεό. Ἐξορίστηκαν πρίν ἀπό 7.521 χρόνια  στή Γῆ, ὅπως τήν γνωρίζουμε σήμερα καί αὐτή ἦταν καί ἡ ἀρχή τοῦ πεπτωκότος εἴδους μας.

Πολλοί ἄνθρωποι σήμερα, πιστοί καί ἄπιστοι θεωροῦν δεδομένο ὅτι ἡ παραπάνω περιγραφή δέν εἶναι παρά ἕνας …συμβολισμός(!). Εἴμαστε ἀπόλυτα πεπεισμένοι γι’ αὐτό, γιατί ἡ ἐπιστήμη, τήν ὁποία καί πιστεύουμε τυφλά καί ἀπόλυτα σάν θεό, μᾶς ἔχει δώσει ἀπαντήσεις γιά ὅλα... Μᾶς ἔχει “ἀποκαλύψει” τή διαδικασία τῆς ἐξέλιξης, μιά διαδικασία πού ἐπιτελεῖται συστηματικά ἀπό τήν ἀρχή τῆς ζωῆς, ἡ ὁποία ξεκίνησε πρίν ἀπό… ἑκατομμύρια χρόνια(!). Μᾶς εἶπε ἀκόμα ὅτι προϊόν αὐτῆς τῆς διαδικασίας εἴμαστε καί ἐμεῖς καί ὅτι προήλθαμε ἀπ’ τόν πίθηκο πρίν ἀπό ἑκατοντάδες χιλιάδες χρόνια. Πουθενά χῶρος γιά τόν Ἀδάμ καί τήν Εὔα πού προῆλθαν κατ’ εὐθεῖαν ἀπό τά χέρια τοῦ Θεοῦ, πουθενά χῶρος γιά 7.521 χρόνια ἀπ’ τή δημιουργία τους, πουθενά χῶρος γιά τίποτα. Ὅλα μιά ὡραία ἱστορία, ἴσως μόνο γιά παιδιά...

 Σ’ αὐτό τό ἄρθρο θά ἤθελα νά σᾶς πῶ καί ἐγώ μιά ἱστορία, τήν ὁποία εἶμαι βέβαιος ὅτι οἱ περισσότεροι ἀπό ἐσᾶς δέν ἔχετε ξανακούσει. Εἶναι ἡ ἱστορία μιᾶς γενετίστριας μέ τό ὄνομα Rebecca L. Cann, ἡ ὁποία γεννήθηκε τό 1951 στήν Iowa τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν καί αὐτή τή στιγμή εἶναι καθηγήτρια Γενετικῆς στό πανεπιστήμιο τῆς Χαβάης. Ἡ ἐν λόγῳ γενετίστρια καί ἡ ὁμάδα της, στά πρῶτα μισά της δεκαετίας τοῦ ‘80 χρησιμοποίησε μιά πρωτοποριακή γιά τήν ἐποχή τεχνική, ἡ ὁποία, χρησιμοποιῶντας μιτοχονδριακό DNA, μπο­ροῦσε νά ἀνακατασκευάσει μέ ἀκρίβεια κάτι σάν τό γενεαλογικό δέντρο ἑνός ὀργανισμοῦ, τό ὁποῖο ὀνομάζεται φυλογενετικό δέντρο. Μέ αὐτή τήν τεχνική, λοιπόν, προσπάθησε νά ἀνακατασκευάσει τό γενεαλογικό δέντρο τοῦ ἀνθρωπίνου εἴδους, τό ὁποῖο θά μᾶς ἔδινε ἀπαντήσεις σχετικά μέ τή γεωγραφική προέλευση τῶν πρώτων προγόνων τοῦ εἴδους μας, καθώς καί τό πότε ἀκριβῶς ἔζησαν.

 Σέ αὐτό τό σημεῖο θά πρέπει νά γίνει μιά μικρή παρένθεση προκειμένου νά ἐξηγήσουμε τί ἀκριβῶς εἶναι τό μιτοχόνδριο καί γιατί χρησιμοποιεῖται γιά τόν προσδιορισμό τῶν γενεαλογικῶν αὐτῶν δέντρων.

Τά μιτοχόνδρια εἶναι μικρά ὀργανίδια πού βρίσκονται μέσα στό κύτταρο καί εἶναι ὑπεύθυνα γιά τήν παραγωγή τῆς ἐνέργειας πού χρειάζεται τό κύτταρο. Τά ὀργανίδια αὐτά ἔχουν δύο ἰδιαίτερα χαρακτηριστικά. Τό πρῶτο εἶναι ὅτι ἔχουν δικό τους γενετικό ὑλικό, τό ὁποῖο εἶναι ἰδιαίτερα ἐπιρρεπές σέ μεταλλάξεις ἀπό γενιά σέ γενιά (λέγοντας μεταλλάξεις ἐννοοῦμε τίς ἀλλοιώσεις τοῦ γενετικοῦ ὑλικοῦ). Τό δεύτερο εἶναι ὅτι περνοῦν ἀπό γενιά σέ γενιά μόνο μέσα ἀπό τίς μητέρες διότι τά σπερματοζωάρια ἁπλούστατα δέν ἔχουν μιτοχόνδρια. Ἡ τελευταία ἰδιότητα δίνει τή δυνατότητα στήν προαναφερθεῖσα τεχνική νά ἀνακατασκευάζει φυλογενετικά δέντρα ἀποκλει­στικά μητρικῆς καταγωγῆς. Τέλος ἡ πρώτη ἰδιότητα (τῶν μεταλλάξεων) μᾶς δίνει τή δυνατότητα νά δημιουργήσουμε ἕνα μοριακό ρολόϊ βάσει τοῦ ὁποίου μποροῦμε νά ὑπολογίσουμε τόν χρόνο πού ἔχει μεσολαβήσει ἀνάμεσα σε δύο μέλη τοῦ δέντρου, ἀπό τόν ἀριθμό τῶν μεταλλάξεων πού ὑπάρχουν στό μεταγενέστερο μέλος σέ σχέση μέ τό προγενέστερο, δεδομένου ὅτι ἔχει καθοριστεῖ μέ ἐπιστημονικές μεθόδους ὁ ρυθμός μέ τόν ὁποῖο συμβαίνουν αὐτές οἱ μεταλλάξεις ἀπό γενιά σέ γενιά.

Ἐπιστρέφοντας στήν κα Cann, ὑπενθυμίζω ὅτι, βάσει τῶν παραπάνω, προσπάθησε νά ἀνακα­τασκευάσει τό μητρικό-προγονικό δέντρο τοῦ ἀνθρω­πίνου εἴδους ἐλπίζοντας νά ἐντοπίσει τις πρῶτες μας μητέρες, τό ποῦ ἔζησαν καί τό πότε. Ξεκίνησε, λοιπόν, τήν ἀνάλυση τοῦ μιτοχονδριακοῦ DNA ἑνός μεγάλου ἀριθμοῦ ἀτόμων προερχομένων ἀπό πολλά καί διαφορετικά σημεῖα τοῦ πλανήτη. Πρός τιμήν της τά ἀποτελέσματα τῆς ἐργασίας της δημοσιεύθηκαν τό 1987 σέ ἕνα ἀπό τά ἐγκυρότερα ἐπιστημονικά περιοδικά τοῦ κόσμου, τό περιοδικό «Nature»[1]. Πρός ἔκπληξη τῶν ἴδιων τῶν συγγραφέων τοῦ ἄρθρου ἀλλά καί ὁλόκληρης τῆς ἐπιστημονικῆς κοινότητας, τό μεγάλο μητρικό-γενεαλογικό δέντρο τοῦ ἀνθρωπίνου εἴδους, βάσει τῆς συγκεκριμένης ἐργασίας, κατέληξε σέ μιά καί μοναδική γυναίκα ἡ ὁποία ἔζησε στήν Ἀφρική πρίν ἀπό 100.000 – 200.000 χρόνια (ὁ χρόνος ὑπολο­γίστηκε βάσει τῶν με­ταλλά­ξε­ων πού προαναφέραμε, ὅπως μετρήθηκε μέ λάθος ὑπολογισμούς). Πάντως, μέ ἄλλα λόγια, ἡ ἐπιστήμη ἀπέδειξε ὅτι ὅλοι οἱ ἄνθρωποι πού εἴμαστε ζωντανοί σήμερα προερχόμαστε ἀπό ΜΙΑ καί μοναδική γυναίκα!

Μετά τή δημοσίευση τῆς συγκεκριμένης ἐργασίας ἐπεκράτησε μεγάλη ἀναστάτωση, γιατί ἔτσι ἀνατρέπονταν ὅλες οἱ μέχρι τότε θεωρίες γιά πολλαπλές ἑστίες ἀπό τίς ὁποῖες ξεκίνησε ἡ ἀνάπτυξη τοῦ ἀνθρωπίνου εἴδους. Πολύ σύντομα μετά ἀπό αὐτή τή δημοσίευση, τό ἐξίσου ἔγκυρο ἐπιστημονικό περιοδικό «Science» στή στήλη μέ τά ἐπιστημονικά νέα συμπεριέλαβε καί ἕνα ἄρθρο πού ἀναφερόταν στό ἄρθρο τοῦ «Nature» μέ τίτλο «The Unmasking of Mitochonrial Eve»[2], δηλαδή «Ἡ ἀποκάλυψη τῆς Μιτοχονδριακῆς Εὕας». Ἡ ἐπιλογή αὐτοῦ τοῦ ὀνόματος, πού ἔκανε σαφέστατη σύνδεση μέ τίς βιβλικές ἀναφορές ἔδωσε φωτιά στήν ἱστορία, τόσο πού ἔφτασε νά γίνει πρωτοσέλιδο σέ πολλά μεγάλα περιοδικά ὅπως τό «TIME», τό «Newsweek» καί ἄλλα. Αὐτή ἡ ἐξέλιξη προκάλεσε ἀρκετά προβλήματα στήν κα Cann, ἡ ὁποία ἄρχισε νά δέχεται παρενοχλητικά emails, ἀπειλητικά τηλεφωνήματα καί τέλος μέχρι καί ἐπίσκεψη ἀπ’ τό FBI![3].        

Σχετικά μέ τόν ὑπολογισμό τοῦ χρόνου βάσει τῶν μεταλλάξεων, δέ­κα χρόνια ἀργότερα προέκυψε μιά ἐπιπλέον ἐξέλιξη ἡ ὁποία ἦρθε νά τα­ρα­κουνήσει ἐκ νέου τήν ἐπιστημονική κοινότητα. Τό 1997 στό ἔγκυρο ἐπιστημονικό περιοδικό «Nature-Genetics» δημοσιεύθηκε μιά ἐργασία[4] ἡ ὁποία ἀποδεικνύει ὅτι ὁ ρυθμός τῶν μεταλλάξεων τοῦ μιτοχνοδριακοῦ DNA εἶναι περίπου 20 φορές μεγαλύτερος ἀπό αὐτόν πού εἶχε ὑπολογιστεῖ ἀρχικά ἀπό τά φυλογενετικά δέντρα καί εἶχε χρησιμοποιηθεῖ στή δημοσίευση τῆς Cann γιά τόν ὑπολογισμό τῆς ἡλικίας τῆς Μιτοχονδριακῆς Εὕας. Μεγαλύτερος ρυθμός μεταλλάξεων σημαίνει ὅτι τά 100.000 - 200.000 χρόνια πού ὑπολογίστηκαν ὡς ἡλικία τῆς Μιτοχονδριακῆς Εὕας εἶναι λάθος καί ὅτι ὁ πραγματικός χρόνος εἶναι ἀπό 5.000 – 10.000 χρόνια! Αὐτό τό χρονικό παράθυρο εἶναι σέ ἀπόλυτη συμφωνία μέ τόν βιβλικό χρόνο δημιουργίας τοῦ κόσμου τῶν 7.521 χρόνων. Τό συγκεκριμένο στοιχεῖο σχολιάστηκε καί ἀπό ἕνα ἄρθρο στό «Science» ἕνα χρόνο μετά, στό ὁποῖο ὁ συγγραφέας ἐπί λέξει ἀναφέρει «Μέ τήν ἀρχική μέθοδο ἡ Μιτοχονδριακή Εὔα ὑπολογίστηκε ὅτι ἦταν 100.000 - 200.000 ἐτῶν, ἐνῶ μέ τή νέα μέθοδο ἡ πραγματική της ἡλικία μειώνεται σέ μόλις 6.000 χρόνια»[5].     

Μετά ἀπό αὐτή τή μικρή ἱστορία θά ἤθελα νά ἀπευθύνω ὁρισμένα ἐρωτήματα πρός προβλημα­τισμό ὅλων μας:

Πόσο συμβολικό …παραμυθάκι ἀκούγεται τώρα ἡ ἱστορία τοῦ Ἀδάμ καί τῆς Εὕας πού “ἔπεσαν” πρίν ἀπό περίπου 7.521 χρόνια;

Πόσο σίγουροι εἴμαστε γιά τήν ἡλικία τῆς Δημιουργίας καί πόσο καλά τελικά γνωρίζουμε τί σωστό καί τί λάθος ἔχει ἀνακαλύψει ἡ ἐπιστήμη γιά τήν ἀρχή της καί τήν ἀρχή τοῦ εἴδους μας;

Ἡ προσωπική ἄποψη τοῦ γράφοντος εἶναι ὅτι ὁ Θεός σάν Πατέρας μᾶς ἔδωσε ἐξαρχῆς ὅλη τήν Ἀλήθεια, ἀλλά ἀκριβῶς ἐπειδή εἶναι Πατέρας καί ἀγαπάει καί σέβεται τά παιδιά Του, μᾶς ἔδωσε παράλληλα καί τήν δυνατότητα νά Τόν ἀμφισβητήσουμε καί νά ἐπιβεβαιώσουμε τό κάθε τί πού μᾶς εἶπε. Ὅταν ἡ ἐπιστημονική ἔρευνα διεξάγεται  ἀντικειμενικά καί ἀμερόληπτα, βρίσκεται καθημερινά μπροστά σέ ἐκπλήξεις, πού ἔρχονται μόνο πρός ἐπιβεβαίωση τῶν ὅσων μᾶς ἔχει ἀποκαλύψει ὁ Θεός, τά ὁποῖα μέχρι ἐκείνη τή στιγμή θεωροῦμε παιδαριώδη καί ἀνυπόστατα. Μᾶς ἐπιτρέπει νά βάλουμε τον δάκτυλόν μας «εἰς τόν τύπον τῶν ἥλων», ὅπως ὁ Ἀπόστολος Θωμᾶς, καί μᾶς προτρέπει νά γίνουμε πιστοί καί ὄχι ἄπιστοι.

Ὅσοι ἔχουμε μάτια ὀφείλουμε νά τά ἀνοίξουμε καί νά δοῦμε καί ὅσοι ἔχουμε αὐτιά νά τά ἀνοίξουμε καί νά ἀκούσουμε. Μᾶς τήν ἔδωσε ὁ Πατέρας μας αὐτή τή δυνατότητα ἀπ’ τήν ἀρχή τοῦ κόσμου, ἀλλά δέν φαίνεται νά τήν ἀξιοποιοῦμε. Ὁρισμένες φορές πραγματικά ἀναρωτιέμαι τί δικαιολογία θά βρεῖ προκειμένου νά μᾶς σώσει. Δέν ἀπελπίζομαι ὅμως, Θεός εἶναι, ὅλα τά μπορεῖ...

                                                                   Κώστας Βουγᾶς

                                                                Μοριακός Βιολόγος

Ἀναφορές

1. Cann RL, Stoneking M, Wilson AC (1987). “Mitochondrial DNA and hu            man evolution”. Nature 325 (6099): 31–36

2. Lewin R. The unmasking of mitochondrial Eve.Science. 1987 Oct 2;238(4823):24-6.

3. Jane Gitschier. All About Mitochondrial Eve: An Interview with Rebecca             Cann. PLoS Genet. 2010 May; 6(5): e1000959.

4. Parsons TJ, Muniec DS, Sullivan K, Woodyatt N, Alliston-Greiner R, Wilson MR, Berry DL, Holland KA, Weedn VW, Gill P, Holland MM.         A high observed substitution rate in the human mitochondrial DNA control region. Nat Genet. 1997 Apr; 15 (4): 363-8.

5. Gibbons, A. ‘Calibrating the Mitochondrial Clock’. Science 279(5347): 28–29, January 2, 1998

 

«ΕΝΟΡΙΑΚΗ ΕΥΛΟΓΙΑ» Ἀρ. Τεύχους 130-131

Ἰούνος - Ἰούλιος 2013



Ἡ Καινή Διαθήκη ἀνατρέπει τούς ἰσχυρισμούς

τοῦ βιβλίου «Ἕλξη καί πάθος»  ὅτι ἡ καταστροφή τῶν Σοδόμων

εἶναι ἄσχετη ἀπό τήν ὁμοφυλόφιλη μανία τῶν κατοίκων της.

Πρωτοπρεσβύτερος Ἰωάννης Φωτόπουλος

 

«ὁρισμένα ἐπιχειρήματα τους [τῶν φιλελεύθερων προτεσταντῶν] ὀφείλει κανείς νά μήν τά προσπεράσει ἀβασάνιστα, ἀκόμη καί ἄν καταρρίπτουν στερεότυπα μέ τά ὁποῖα πορεύθηκαν γιά αἰῶνες οἱ χριστιανοί.  Αὐτή ἀκριβῶς εἶναι ἡ περίπτωση τῶν βιβλικῶν χωρίων γιά τά Σὀδομα. Πουθενά στήν Ἁγία Γραφή δέν συνδέονται μέ τήν ὁμοφυλοφιλία!»(δική μου ἡ ὑπογράμμιση)

( π. Βασ. Θερμός, Ἕλξη καί πάθος σ.361)

   ρέσουν οἱ ταμπέλες στόν π. Βασίλειο, οἱ ταμπέλες μέ τίς ὁποῖες ἡ Νέα Ἐποχή προσπαθεῖ νά ἐξουδετερώσει ὄχι μόνο κάθε ἀντίθετη ἄποψη, ἀλλά καί, τήν ἐπικίνδυνη γι΄ αὐτήν, κριτική σκέψη.  Μιλώντας ὡς ἐάν  εἶναι ξένος ἀπό τήν ὀρθόδοξη χριστιανική παράδοση ὁ π. Β. μᾶς κατηγορεῖ ὅτι γιά αἰῶνες πορευόμαστε οἱ χριστιανοί  μέ «στερεότυπα»( ἰδού ἡ ταμπέλα!), μέ παγιωμένες δηλαδή, ἀναπόδεικτες καί ἐσφαλμένες ἰδέες.  Ποιό θεωρεῖ ἐδῶ «στερεότυπο»; Τήν γνώμη τῆς Ἐκκλησίας καί τῶν Ἁγίων Πατέρων ὅτι τά Σοδομα καταστράφηκαν ἐξ αἰτίας τῆς ὁμοφυλοφιλίας.  Ἰσχυρίζεται μαζί μέ τούς φιλελεύθερους προτεστάντες ὅτι αὐτή ἡ γνώμη δέν στηρίζεται στήν Ἁγία Γραφή.

Σέ προηγούμενο κείμενό μας ἀποδείξαμε ὅτι τά χωρία τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης πού ἐπικαλεῖται ὁ π. Β. Θερμός ἑρμηνευόμενα μέ νηφαλιότητα, ἀποδεικνύουν ἤ ὅτι δέν σχετίζονται ἄμεσα μέ τό ζήτημα πού μᾶς ἀπασχολεῖ ἤ ὅτι σαφῶς ὑπονοοῦν ὅτι ἡ φωτιά καί τό θειάφι ἔπεσε ἀπό τόν οὐρανό γιά νά ἐξαφανίσει τούς Σοδομῖτες ὡς λυσσώδεις ὁμοφυλοφίλους.

Ἀκολουθώντας τήν διάταξη τῶν ἑνοτήτων πού ὁρίσαμε στό προηγούμενο κείμενο ἀναφερόμαστε τώρα σέ χωρία τῆς Καινῆς Διαθήκης.

β) Καινή Διαθήκη

Ἡ καταπόνηση καί ἡ βάσανος τοῦ δικαίου Λώτ ἐξ αἰτίας τῶν αἰσχρῶν ἔργων τῶν Σοδομιτῶν καί ἡ λύτρωσή του.

-1  «εἰ γάρ ὁ Θεός...καί πόλεις Σοδόμων καί Γομόρρας τεφρώσας καταστροφῇ κατέκρινεν, ὑπόδειγμα μελλόντων ἀσεβεῖν τεθεικώς, καί δίκαιον Λώτ καταπονούμενον ὑπό τῆς τῶν ἀθέσμων ἐν ἀσελγείᾳ τῶν ἀναστροφῆς ἐρρύσατο∙ βλέμματι γάρ καί ἀκοῇ ὁ δίκαιος, ἐγκατοικῶν ἐν αὐτοῖς, ἡμέραν ἐξ ἡμέρας ψυχήν δικαίαν ἀνόμοις ἔργοις ἐβασάνισεν∙ οἶδε Κύριος εὐσεβεῖς ἐκ πειρασμοῦ ρύεσθαι, αδίκους δέ εἰς ἡμέραν κρίσεως κολαζομένους τηρεῖν, μάλιστα δέ τούς ὀπίσω σαρκός ἐν ἐπιθυμίᾳ μιασμοῦ πορευομένους...(Β΄Πετρ. 2, 6-10).

Μετάφραση : Ἐάν ὁ Θεός... τάς πόλεις τῶν Σοδόμων καί τῆς Γομόρρας μετέβαλε σέ στάκτην καί κατεδίκασε νά μένουν διά παντός κατεστραμμέναι καί τάς ἔθεσε φοβερόν παράδειγμα εἰς ἐκείνους πού εἰς τό μέλλον θά ζοῦσαν ἀσεβῶς ∙ καί ἄν ἐγλύτωσε τόν δίκαιον Λώτ, ὅταν κατεπιέζετο καί ὑπέφερε ἀπό τήν συμπεριφοράν ἐκείνων πού μέ τήν ἀσωτίαν καί τήν ἀσέλγειάν των παρεβίαζαν τόν φυσικόν νόμον∙ (καί τόν ἐγλύτωσεν ὁ Θεός, διότι βλέπων μέ τά μάτια του τά ἄσεμνα παραδείγματα καί μέ τά αὐτιά του ἀκούων τάς αἰσχρότητας ὁ δίκαιος ἐκεῖνος Λώτ, ὅταν ἐκατοικοῦσεν  ἐν μέσῳ τῶν ἀσεβῶν αὐτῶν, μέ τά παράνομα ἔργα των ἔθετε καθημερινῶς εἰς δοκιμασίαν τήν ψυχήν του) ...ἐξάγεται λοιπόν ἐκ τούτων ὅτι γνωρίζει καλά ὁ Κύριος νά ἐλευθερώνῃ ἀπό κάθε πειρασμόν τούς εὐσεβεῖς, τούς δέ ἀδίκους...γνωρίζει νά τούς φυλάττῃ διά τήν ἡμέραν τῆς Κρίσεως, ὁπότε θά τούς ἐπιβάλῃ ὁλόκληρον τήν ἁρμόζουσαν τιμωρίαν. Πρό παντός δέ..ἐκείνους, πού σύρονται ὀπίσω ἀπό σάρκα μέ ἐπιθυμία πού μιαίνει καί μολύνει...[1] 

 Συμπεραίνει ἀβίαστα κανείς ἀπό τό ἱερό κείμενο τοῦ Ἀπ. Πέτρου γιά ποιά αἰτία ἔκανε στάχτη ὁ Θεός τά Σόδομα καί τά Γόμορρα.  Καί ὅπως φαίνεται ἀπό τό στίχο 7 γλυτώνει ὁ καλός Θεός τόν δίκαιο Λώτ, τόν πολυβασανισμένο ἀπό τή συμπεριφορά «τῶν ἀθέσμων ἐν ἀσελγείᾳ» Σοδομιτῶν. Δέν τόν ἀφήνει νά γίνει στάχτη μαζί μέ τούς Σοδομίτες.  Ἡ συναναστροφή μαζί τους, οἱ αἰσχρότητες πού ἔβλεπε καί ἄκουγε ἦταν μιά δοκιμασία, ἕνα βάσανο γιά τήν ψυχή του. Ἔτσι ὅπως βασανίζονται σήμερα καί οἱ ψυχές τῶν χριστιανῶν βλέποντας νά κυριαρχεῖ παντοῦ, νά προπαγανδίζεται, νά προβάλλεται νά προστατεύεται ἡ ὁμοφυλοφιλία καί νά μήν τολμοῦν νά ἀρθρώσουν λόγο μή τυχόν μποῦν στό στόχαστρο του ἀντιρατσιστικοῦ νόμου! 

Ἀλλά ἄς δοῦμε καί ἄλλο ἕνα χωρίο :         

- «ὡς Σόδομα καί Γόμορρα καί αἱ περί αὐτάς πόλεις τόν ὅμοιον τούτοις ἐκπορνεύσασαι καί ἀπελθοῦσαι ὀπίσω σαρκός ἑτέρας πρόκεινται δεῖγμα, πυρός αἰωνίου δίκην ὑπέχουσαι». (Ἰούδα, 7)

Μετάφραση : ὅπως καί τά Σόδομα καί τά Γόμορρα καί αἱ τριγύρω των Πόλεις, πού κατά τόν ὅμοιον τρόπον πρός τούς ἀσεβεῖς αὐτούς, περί τῶν ὁποίων ὡμίλησα ἀνωτέρω, παρέδωκαν ἑαυτάς εἰς τήν πορνείαν καί ἐπῆγαν ὀπίσω ἀπό ἄλλην σάρκα καί παρεσύρθησαν εἰς παρά φύσιν ἀσελγείας, εἶναι ἐνώπιόν μας παράδειγμα ἁμαρτωλῶν, οἱ ὁποῖοι ἐτιμωρήθησαν μέ τήν ποινήν τῆς φωτιᾶς πού τούς ἔκαυσε ἀμετακλήτως καί γιά πάντα[2].

Τό χωρίο αὐτό ἀπό τήν Ἐπιστολή τοῦ Ἀδελφοθέου Ίούδα, δέν ἀφήνει ἐπίσης κανένα περιθώριο παρανοήσεως.   Τά Σόδομα, τά Γόμορρα καί οἱ γύρω πόλεις κατακάηκαν καί ἔμειναν παράδειγμα γιά ὅλους, ἐξ αἰτίας τῆς αἰσχρῆς ὁμοφυλοφιλίας τῶν κατοίκων τους.

Ἀναληθές λοιπόν καί ἀναξιόπιστο τό γραφέν ἀπό τόν π. Βασίλειο ὅτι « πουθενά στήν Ἁγία Γραφή δέν συνδέονται [τά Σόδομα] μέ τήν ὁμοφυλοφιλία!».  Μά θά διερωτηθεῖ κανείς : καλά, καί πῶς ἑρμηνεύει τά παραπάνω χωρία ;

Τό πρῶτο χωρίο (Β΄Πετρ. 2, 6-10) δέν τό ἀναφέρει καθόλου.  Ὅσον ἀφορᾶ στό χωρίο Ἰουδ. 7, πολύ ἐπικίνδυνο γιά τούς ἰσχυρισμούς του,  τό παραθέτει σέ μιά ὑποσημείωση  προσπαθώντας μάταια νά  παραποιήσει τό νόημά του μέ τή βοήθεια  τοῦ John Eastburn Boswell : «...ἡ φράση ἑρμηνεύεται ἀπό κάποιους (ὁ Boswell εἶναι αὐτός) ὡς ἀπήχηση τοῦ θρύλου ὅτι γυναῖκες τῶν Σοδόμων εἶχαν μίξη μέ ἀγγέλους» («Ἕλξη καί πάθος», σ. 360, ὑποσ. 93).  Ξεκάθαρες ἀνοησίες ! Τώρα, ποιός εἶναι ὁ Boswell;  Ἕνας καθηγητής ἱστορίας τοῦ Πανεπιστημίου Yale, ὁμοφυλόφιλος κατά δήλωσή του, πού συζοῦσε μέ τό σύντροφό του Jerone Hart γιά εἴκοσι χρόνια ὡς τό θάνατό του ἀπό AIDS τό 1994.  Καταλαβαίνουμε πόσο...αντικειμενική εἶναι ἡ ἑρμηνεία τοῦ χωρίου Ἰούδα 7 ἀπ’ αὐτόν, τήν ὁποία καί παρουσιάζει ὁ π. Β. Θερμός.

Εἴδαμε στό πρῶτο χωρίο ἀπό τήν Β΄ ἐπιστολή τοῦ Ἀπ. Πέτρου  πῶς ὁ Κύριος λύτρωσε τόν δίκαιο Λώτ, πού ὑπέφερε καί βασανιζόταν βλέποντας καί ἀκούοντας τά ἄνομα, αἰσχρά ἔργα τῶν Σοδομιτῶν. Πῶς τόν γλύτωσε ἀπό τήν αἰσχρή μανία τους καί τήν γενική καταστροφή πού ἀκολούθησε. Ἄμποτε νά λυτρώσει ὁ  Χριστός μας καί μᾶς καί τήν πατρίδα μας ἀπό τά δίχτυα τῆς Νέας Ἐποχῆς, ἀπό τά σύγχρονα Σόδομα τῆς ἀσεβείας, τῆς ἀποστασίας καί τῆς ἀσελγείας.  Εἶναι προτιμότερο νά βασανιζόμαστε «καταπονούμενοι»  «βλέμματι καί ἀκοῇ» παρά νά συμβιβαστοῦμε μέ τίς αἰσχρότητες τῶν Νεοεποχητῶν, νά «συζητοῦμε» μέ βιβλία πού ἔχουν ἀνόσιο περιεχόμενο καί νά δείχνουμε δῆθεν κατανόηση καί ἀποδοχή στήν βδελυρή ὁμοφυλοφιλία.  Πρός τοῦτο ὁ Κύριός μας Ἰησοῦς Χριστός ὁμιλεῖ γιά τό πάθημα τῶν ἀνόμων Σοδομιτῶν. Μᾶς λέει ὅτι στίς ἡμέρες τοῦ Λώτ «ἤσθιον, ἔπινον, ἠγόραζον ἐπώλουν ἐφύτευον  ᾠκοδόμουν∙ ᾗ δέ ἡμέρᾳ ἐξῆλθε Λώτ ἀπό Σοδόμων, ἔβρεξε πῦρ καί θεῖον ἀπ΄ οὐρανοῦ καί ἀπώλεσεν ἅπαντας»(Λουκ. 17, 28-29). Ὁ Λώτ μή συμμετέχοντας στήν ἀσέβεια καί στήν ἀρσενοκοιτία τῶν Σοδομιτῶν γλύτωσε τήν καταστροφή. Γι΄αὐτό ὁ Κύριος λέει ὅτι πρέπει νά βρισκόμαστε σέ ἐγρήγορση ἕτοιμοι νά θυσιάσουμε τά πάντα γιά τή δική Του ἀγάπη. Λίγο πιό κάτω, στούς στίχους 32-33  διαβάζουμε : «ὅς ἐάν ζητήσῃ τήν ψυχήν αὐτοῦ σῶσαι ἀπολέσει αὐτήν, καί ὅς ἐάν ἀπολέσει αὐτήν, ζωογονήσει αὐτήν».  Ἔτσι ἔχουμε τήν ἐλπίδα νά μᾶς ἁρπάσει ὁ ἄγγελος ἀπό τό χέρι, ὅπως τόν δίκαιο Λώτ καί νά μᾶς ὁδηγήσει στή Σηγώρ, στή βασιλεία τοῦ Θεοῦ.

Γιά τό συγκεκριμένο θέμα, δηλ. τήν ἁγιογραφική κατοχύρωση τῆς ἀλήθειας ὅτι τά Σόδομα καταστράφηκαν ἐξ αἰτίας τῆς ὁμοφυλοφιλίας τῶν κατοίκων τους, δέν χρειάζεται νά ποῦμε τίποτε ἄλλο.  Μόνο, ὅτι εἶναι  ἐπίκινδυνο καί ἀσεβές παιχνίδι νά παραχαράσσουμε τήν ἁγία Γραφή εἴτε ἀποκρύπτοντας χωρία εἴτε διαστρέφοντας τό νόημα τους γιά νά προωθήσουμε τίς ἰδέες μας.

Ἀφήνοντας τώρα τό συσχετισμό Σοδόμων -ὁμοφυλοφιλίας παρατηρήσαμε ὅτι ἡ ἀσεβέστερη παραχάραξη τῆς Ἁγίας Γραφῆς ἀπό τόν π. Β. Θερμό καί τούς φιλελεύθερους ομοφυλόφιλους γίνεται στό ἀπόσπασμα Ρωμ. 1, 24-28. Ἐκεῖ  ὁ ἀπόστολος Παῦλος κατακρίνει την ὁμοφυλοφιλία ὡς πάθος «παρά φύσιν», πάθος «ἀτιμίας» καί «ἀσχημοσύνη».  Διατυπώνεται στό ἀπόσπασμα αὐτό ἡ σαφής ἀντίθεση τοῦ Χριστοῦ στό φοβερό αὐτό πάθος, ὅπως ἐκφράζεται μέ τό στόμα τοῦ ἀποστόλου τῶν Ἐθνῶν.  Ἀλλά ἐδῶ χρειάζεται ἀναλυτικότερη προσέγγιση πού θά κάνουμε σέ ἑπόμενο κείμενό μας.

 

[1] ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ ΤΡΕΜΠΕΛΑ, Ἡ Καινή Διαθήκη μετά συντόμου ἑρμηνείας, σς. 944-945

[2] Ὡς ἄνω σ. 971

 

ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΟΡΘΡΟ



ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΜΑΚΡΑΚΗ

(1831-1905)

 Φιλόσοφος και ηθικολόγος, λαϊκός ιεροκήρυκας με πλατιά ακτινοβολία και ηγέτης αφυπνιστικού κινήματος στην μετεπαναστατική Ελλάδα.

 π. Γ.Δ. Μεταλληνός

 

    Γεννήθηκε στη Σίφνο και σπούδασε στην Κωνσταντινούπολη, όπου εργάσθηκε για λίγο ως διδάσκαλος και δημοσίευσε τις πρώτες μελέτες του. Άνθρωπος ισχυρού χαρα­κτήρα και με διάθεση έντονα ελεγκτική, ήλθε σε σύγκρουση με το Οικουμενικό Πατριαρχείο και τους γονείς των μαθητών του, με αφορμή την «συχνή θεία κοινωνία», που δίδασκε. Το 1862, πήγε στο Παρίσι ως οικοδιδάσκαλος της οικογέ­νειας Α. Αδαμαντίδου. Εκεί έμεινε δύο χρόνια και μελέτησε την νεώτερη ευρωπαϊκή φιλοσοφία. Η απολογητική του διάθεση εκφράσθηκε γρή­γορα με τη συγγραφή των πρώτων του μελετών κατά της δυτικής φιλοσοφίας και υπέρ τού χριστιανισμού. Έπειτα από σύντομη παραμονή στην Αθήνα (όπου εξεφώνησε τρεις λόγους), γύ­ρισε στην Κωνσταντινούπολη, συνεχίζοντας το διδακτικό και συγγραφικό έργο του. Μετά ένα έ­τος όμως αναγκάσθηκε να εγκατασταθεί μόνιμα στην Αθήνα (1866).

 Ο Μακράκης ενσωματώθηκε στον ελλαδικό χώρο σε μια κοσμογονική και γι' αυτό πολύ δύ­σκολη εποχή. Η προϊούσα αστικοποίηση, η ξε­νική εξάρτηση, η πολιτική αρρυθμία, η δράση ξέ­νων παραγόντων (π.χ. θρησκευτικών προπαγαν­δών), η προσκόλληση στη «φωτισμένη Ευρώπη» και η αδιάκοπη νόθευση των παραδοσιακών κρι­τηρίων ήταν προβλήματα που δεν μπορούσαν να αφήσουν αδιάφορο ένα ανήσυχο πνεύμα, όπως ή­ταν ο Μακράκης. θέλοντας να συμβάλει στην καθολική Αναγέννηση τού Έθνους, έθεσε ως βά­ση την αναγέννηση της Εκκλησίας ως κιβωτού και καταλύτη της εθνικής ζωής. Γι' αυτό επι­δόθηκε στο κήρυγμα (προφορικό και γραπτό) και στην ίδρυση θρησκευτικών και πολιτικών συλλό­γωνΙωάννης ο Βαπτιστής», «Ιωάννης ο Θε­ολόγος», «Μέγας Κωνσταντίνος», «Πλάτων»), για να χρησιμεύσουν σαν «ζύμη» για την χριστιανική Αναγέννηση της ελληνικής κοινωνίας.

 Η πληθωρική δράση και οι μεγαλεπήβολοι στό­χοι του είχαν ως αποτέλεσμα τη μόνιμη σύγκρουσή του με τις δυνάμεις εκείνες που καθό­ριζαν την πορεία τού νεότευκτου ελληνικού κρά­τους. Όλη η ζωή τού Μακράκη υπήρξε εκδίπλωση μιας πολυδιάστατης σύγκρουσης και συνεχούς εκ μέρους του απολογίας.

 Ο Ιθ' αι. είχε τεράστια σημασία όχι μόνο για την Ευρώπη, αλλά και για την πατρίδα μας1. Ο κοσμογονικός χαρακτήρας του για την Ελλάδα κορυφώνεται στην Επανάσταση τού 1821 και στην αναδημιουργία της Νέας 'Ελλάδος, δη­λαδή την επανεμφάνιση στην Ιστορία τού Ελληνισμού ως οργανωμένου Κράτους και παράγον­τος διαμορφώσεως της ευρωπαϊκής ζωής στον μεσογειακό χώρο. Στην κρίσιμη όμως αυτή κα­μπή της ζωής τού Έθνους, η ζωή του αφέθηκε στο έλεος αλλοτρίων δυνάμεων, που, βλέποντας την μικρή Ελλάδα σαν όργανο της πολιτικής τους, ανέλαβαν να διαμορφώσουν την ζωή τους, σε όλες της τις διαστάσεις, με βάση τα δικά τους πρότυπα. Η εξάρτηση αυτή από ξένες δυνάμεις απέβη για την Πατρίδα μας, έκτοτε, αποπνικτική2. 'Εξάρτηση όχι μόνο πολιτική, αλλά και κοι­νωνική, και πολιτιστική, και πνευματική, ακόμα και θρησκευτική. Από την εποχή της Βαυαροκρατίας (1833 κ.ε.), και μετά τον παραμερισμό της οργανώσεως τού Κράτους μας με ανατολι­κά και ορθόδοξα υπαρκτικά κριτήρια —γιατί τούτο εσήμαινε η δολοφονία τού Καποδίστρια (1831)— αρχίζει η μεθοδευμένη επιχείρηση ορ­γανώσεως και διαμορφώσεως τού ελληνικού βίου, σε κάθε του διάσταση, κατά τρόπο δυτικό, ευρωπαϊκό3. Η έντεχνη δε προπαγάνδα εργάσθη­κε με σύστημα και πείσμα να εμπνεύσει στον α­ποπροσανατολισμένο Λαό μας την πεποίθηση ότι η σωτηρία της Ελλάδος εξαρτάται από τον εξευρωπαϊσμό της — μια ιδέα που αποτελεί «σκόλοπα τη σαρκί» μας έκτοτε! Βέβαια, σε τούτο συνέτειναν όχι μόνο οι ξένες προσπάθειες, αλλά και οι λογάδες τού Γένους, με σημαιοφόρο τον Κοραή, που είχαν ήδη καλά μυηθή στην ιδέα της ανάγκης τού εξευρωπαϊσμού μας για την σωτηρία μας4. Έτσι, κοντά στην προσπάθεια για τον γρήγορο εξευρωπαϊσμό της εθνικής ζωής μας, έγινε φανερή η παράλληλη επιδίωξη για την εκδυτικοποίηση (εξευρωπαϊσμό) και της θρη­σκευτικής μας ζωής, με κέντρο τα εκκλησιαστι­κά γεγονότα τού 1833 (πραξικοπηματική ανα­κήρυξη τού αυτοκεφάλου — σχίσμα με το Οικουμενικό Πατριαρχείο μέχρι το 1850). Στο πρώτο βοηθούσαν τα ποικίλα πολιτικά μέτρα. Στο δεύτερο συνέβαλαν οι δυτικοί Μισσιονάριοι, και μάλιστα οι Προτεστάντες5.

 Το παράλογο και συνάμα αψυχολόγητο αυτό ανοιγμα-αυτοπαράδοση προς τη Δύση, όχι για λόγους μιας πολιτικής αναγκαιότητας, αλλά και σαν εσωτερική ανάγκη όλων εκείνων που από ένα πνεύμα στείρου «επαρχιωτισμού» περιφρονούσαν την εθνική τους κληρονομία, την οποία σεβά­σθηκαν οι αιώνες, για την ψεύτικη λάμψη της ευρωπαϊκής κουλτούρας, συνετέλεσε στο απο­τρόπαιο έγκλημα να αφεθή έκθετο το Έθνος στην πνευματική σαπίλα της ήδη δηλητηριασμέ­νης από τα μικρόβια τού υλισμού, αθεϊσμού, θεοσοφισμού, μασονισμού, μαρξισμού, ορθολογισμού, σκεπτικισμού και μηδενισμού Δύσεως. Το πέρασμα τού θεοφ. Καΐρη (1784-1853) από την πνευματική ζωή της μετεπαναστατικής Ελλάδος επιβεβαιώνει την αλήθεια αυτή6. Ο δυτικός προβληματισμός — ξένος προς τα ιδικά μας υπαρκτικά πρότυπα— εισήχθη στη ζωή τού Έθνους. «Εντός δε τού κλίματος τούτου εσημειώθη και ο χωρισμός της θεολογίας από την εκκλησιαστικήν εμπειρίαν και ζωήν, η αλλοίωσις της συνειδήσεως της καθολικότητος της Ορθοδοξίας και η θεώρησις αυτής ως ομολογιακής Εκκλησίας, η εγκατάλειψις της ορθοδόξου πα­ραδόσεως και τέχνης χάριν δυτικών μορφών εκφράσεως...»7. Τα Μασονικά και τα Σιμωνιακά (1867 και 1874) είναι ικανά να δείξουν πόσο εί­χε προχωρήσει η διάβρωση, που είχε υποστή η ελληνική εθνική συνείδηση8. Η παρουσία δε της εκκλησιαστικής Ιεραρχίας ήταν σχεδόν ανύπαρ­κτη, γιατί ήδη ο Μάουερ είχε φροντίσει — και το έργο του συνέχισαν επιδέξια άλλοι— ώστε τις υ­πεύθυνες εκκλησιαστικές θέσεις να κατέχουν πρόσωπα πενιχράς παιδείας, αλλά και ανυπάρ­κτου δυναμικότητος, ανίκανα να διεκδικήσουν τα δίκαια της Εκκλησίας, και πολύ περισσότερο να ηγηθούν ενός τέτοιου αγώνος9.

 Μόλις εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, εξεφώνησε σειρά εθνικοθρησκευτικών ομιλιών στην πλατεία Ομονοίας, που δημοσιεύθηκαν στην ε­φημερίδα του «Δικαιοσύνη». Ταυτόχρονα άρχισε την για πολλά έτη συνεχιζόμενη επίθεσή του ε­ναντίον της Μασονίας με τόση οξύτητα, ώστε να απειληθεί η ζωή του. Τα αντιμασονικά κηρύγματά του, που είχαν μεγάλη επίδραση στο λαό, κυ­κλοφόρησαν και σε ειδικά φυλλάδια, που έθεσαν τα θεωρητικά θεμέλια τού αντιμασονικού αγώνα στην Ελλάδα. Τον Μάρτιο τού 1868 αρχίζει η έκδοση τού καθαρά μακρακικού περιοδικού «Λό­γος» με υπότιτλο («Εφημερίς της εν Χριστώ θρησκείας, πολιτείας, φιλοσοφίας»), που εκφρά­ζει το πνεύμα των αγώνων του (κάλυψη όλου τού χώρου της ζωής, θρησκευτικής, φιλοσοφικής και κοινωνικής σφαίρας, κατά την γνωστή πλατωνι­κή διάκριση των ανθρωπίνων ψυχικών λειτουρ­γιών, για την επικράτηση τού «Χριστοποιήματος» η «Χριστοκρατίας»).

Αρχικά, η δράση τού Μακράκη ενθουσίασε την Ι. Σύνοδο, σε σημείο που να συστήσει με ειδικό Εγκύκλιο την εφη­μερίδα του. Η μακρακική όμως κριτική, που δεν άφηνε κανένα άθικτο, γρήγορα προκάλεσε αντι­δράσεις. Ο Μακράκης, παρουσιάζοντας κατά κάποιον τρόπο ιδεοληπτικά φαινόμενα (πίστευε ότι ο «αποστολικός» ρόλος του τού απεκαλύφθη «άνωθεν»), θεωρούσε τον εαυτό του θρησκευτικοπολιτικό αναμορφωτή με θεία αποστολή. Επόμενο, φυσικά, ήταν η κρίση του για την κα­τάσταση της εποχής του, παρ' όλο που συχνά δεν απείχε από την πραγματικότητα, να αντιμε­τωπίζεται από μεν τα πλατιά λαϊκά στρώματα με ενθουσιασμό και με εμπιστοσύνη, από τους κύκλους όμως των δεχομένων τον έλεγχό του με απέχθεια και εμπάθεια.

Ο Μακράκης έβλεπε την πολιτεία ως διεφθαρμένο σατανικό οικοδόμημα- την Εκκλησία (Κλήρο) σε κατάσταση καταπτώσεως και σιμωνίας και την παιδεία αντι­χριστιανική, γιατί ήταν κάτω από την επίδραση της δυτικής άθρησκης φιλοσοφίας. Το πανεπι­στήμιο το χαρακτήριζε «πανσκοτιστήριο», γιατί μετέδιδε το δυτικό «σκοτάδι». Περισσότερο πολεμούσε τους καθηγητές της θεολογικής Σχολής για το «δυτικό» φρόνημά τους. Ο Μακράκης διατεινόταν ότι πρόσφερνε τα αντίδοτα στις ελεγχόμενες απ' αυτόν παρεκκλίσεις, δηλα­δή ελληνική παιδεία και φιλοσοφία, ορθόδοξη πί­στη (θρησκεία) και ελληνορθόδοξη πολιτεία (κοι­νωνία). Το πρόβλημα, φυσικά, της παραδοσιακότητας και ορθοδοξότητας των «αντιδότων» τού Μακράκη είναι τεράστιο, όπως ακόμη και των επιδράσεων που δέχθηκε με τις φιλοσοφικές του μελέτες, το αντιμετωπίζουν δε έρευνες που γί­νονται σήμερα και που αναμένεται να φωτίσουν την πληθωρική πράγματι προσωπικότητά του.

Μετά το «μασονικό» ζήτημα, συγκέντρωσαν την προσοχή του τα «Σιμωνιακά» (1874) (εκλο­γή μητροπολιτών με οικονομικά ανταλλάγματα), που οδήγησαν σε δριμύτατη επίθεσή του εναντί­ον της Ιεραρχίας. Συχνές, όμως, ήταν οι επιθέ­σεις του και εναντίον της πολιτείας για διάφορα ζητήματα, αλλά όχι χωρίς υπερβολές και ακρό­τητες. Ο Μακρά­κης έμεινε πάντοτε άνθρωπος των άκρων, όπως συμ­βαίνει πάντα με όλους εκείνους που κάνουν τον έλεγχο των άλλων υπόθεση της ζωής τους, με συνέπεια να παραθεωρούν τον εαυτό τους. Σφοδρούς αγώνες έδωσε και για την αντιμετώ­πιση των υλιστικών θεωριών τού Χαίκελ και των οπαδών του Ελλήνων πανεπιστημιακών καθηγητών, όπως α­κόμη εναντίον τού Πνευματισμού, τού θεάτρου, της προ­σπάθειας για χειρα­φέτηση των γυ­ναικών κ.λπ. Στην επιδίωξή του να συμβάλει στην εξυγίανση τού πολιτικού βίου και τού Κοινοβουλίου, έλαβε ενεργό μέρος στην πολιτική, αλλά δεν μπόρεσε να εκλε­γεί βουλευτής. Επανειλημμένα καταδικάσθηκε από πολιτικά δικαστήρια και φυλακίσθηκε συνο­λικά 18 μήνες. Δεν έπαψε όμως να κηρύττει και να συγγράφει και να περιοδεύει στις επαρχίες, προοδοποιώντας τη δομή και δράση των θρη­σκευτικών Αδελφοτήτων.

 Το σημαντικότερο όμως πρόβλημα, στο οποίο αναμίχθηκε ο Μακράκης και που προκάλεσε την εκκλησιαστική του καταδίωξη, είναι η θεωρία του για την «τριχοτομία» τού ανθρώπου (τρισύνθετο).

 Ο ανθρωπος, δηλαδή, δεν αποτελείται από δύο στοιχεία (σώμα και ψυχή), αλλά από τρία (με τρί­το συστατικό το «πνεύμα»). Ο Μακράκης στη­ριζόταν σε δική του ερμηνεία ως τού χωρίου Γεν. 2,7, φθάνοντας στην αντινομία από τη μια να δέ­χεται τη δική του ερμηνεία ανώτερη από την πατερική και από την άλλη να επικαλείται πατέρες για τη στήριξη της θέσης του. Το ζήτημα προ­κάλεσε έντονες και μακρές θεολογικές συζητή­σεις, στις οποίες έλαβαν μέρος γνωστοί θεολόγοι της εποχής, με πρώτο τον καθηγητή της Δογ­ματικής Ζ. Ρώσση. Ο τελευταίος είναι ο συντά­κτης και της Εγκυκλίου της Ι. Συνόδου, που καταδίκασε τη διδασκαλία τού Μακράκη (1878). Ειδική εγκύκλιο εξέ­δωσε και το Οικουμενικό Πατριαρχείο, η δε Ελληνική Κυ­βέρνηση έκλεισε τη «Σχολή τού Λό­γου», που ξαναλειτούργησε όμως αρ­γότερα. Όλα δεί­χνουν τη ρευστότη­τα των καιρών και την ηλεκτρισμένη ατμόσφαιρα της τότε κοινωνίας. Ο Μακράκης απάντη­σε στις κατηγορίες με Απολογία (1873) και με ειδική πραγ­ματεία για το τρι-σύνθετο (1882), αλ­λά και με σειρά άρθρων. Κατά τον κα­θηγητή Ι. Καρμίρη, ο Μακράκης «δεν ηννόει το τρισύνθετον τού ανθρώπου εν τη αρχαία αυστηρά φιλοσοφική τριχοτομιστική εννοία... ουδ' υπεστήριξε το τρισυπόστατον τού ανθρώπου και ούτε περιέπεσεν εις την πλάνην των υλιστών και εις την τού Πανθεϊσμού, ως κατηγορήθη». Ήταν μια καθαρά μακρακική φιλοσοφική σύλληψη, που ξεκινούσε όμως από την εκκλησιαστική διδασκαλία.

 Ο Μακράκης κατοχύρωνε τη δράση του με πλήθος συγγραφών. Υπήρξε από τους πολυγρα­φότερους συγγραφείς της εποχής του. Πολλά συγγράμματά του μεταφράσθηκαν στην αγγλική και εκδόθηκαν από την «Χριστιανική Εκδοτική Εταιρεία» στο Σικάγο των ΗΠΑ. Τα σπουδαι­ότερα έργα του είναι: «Η πόλις Σιών...», Κων/λη 1860 «Ασπίς της Ανατολικής Ορθοδόξου Εκκλησίας», Αθήναι 1862 «Υπόμνημα περί της φύσεως της τού Χριστού Εκκλησίας», Κων/λη 1865 (και β' έκδ. Αθήναι 1881)· «Α­πολογία...» (1873) «Η Γραφή και ο κόσμος...» (1905) «Νέον εκπαιδευτικόν σύστημα» (Γραμματομάθεια, 1876, Λεξιμάθεια, 1878, Λογομάθεια 1882) «Η φιλοσοφία και αι φιλοσοφικαί επιστήμαι» (νέο φιλοσοφικό σύστημα: τόμ. Α', Εισαγωγή εις την φιλοσοφίαν, ψυχολογίαν, λογικήν, 1876, τόμ. Β', φιλοσοφική ηθική μεθ' ιεράς ιστορίας, 1883, τόμ. Γ', Θεολογία, 1886, τόμ. Δ', Φιλοσοφία, 1890). Δημοσίευσε ακόμη ερμη­νευτικά σε βιβλία της Π. και Κ. Διαθήκης και Ερμηνεία όλης της Κ. Διαθήκης (1891) και πο­λιτικά έργα: «Ο πρώτος καρπός τού εν Αθήναις πολιτικού συλλόγου ο "Πλάτων"...», 1901 και «Ο δεύτερος καρπός...», 1902. Σ' αυτά πρέπει να προστεθούν τα αντιμασονικά, αντιπαπικά και αντιπροτεσταντικά συγγράμματά του και η πλη­θώρα των άρθρων του.

 Ο Μακράκης υπήρξε μία από τις φωτεινότε­ρες μορφές τού 19ου αι. και μοναδική στο είδος της φυσιογνωμία. Επιδίωξε καθολική αναμόρφω­ση τού νεοελληνικού βίου και ηθική βελτίωσή του. Με τις δικές του πνευματικές προϋποθέσεις και το δικό του τρόπο αγωνίστηκε για τη χριστοποίηση της ελληνικής πραγματικότητας. Τού έλειπε όμως η σαφής γνώση της ορθόδοξης παράδοσης. Παρά την περιπτωσιακή αναφορά του σε πατέρες (για το θέμα τού τρισυνθέτου κυρίως) δεν δείχνει προσωπική μετοχή στην πατερική παράδοση˙ και αυτή ήταν η μεγαλύτερη ατέλειά του. Η υπερεμπιστοσύνη πάλι στον εαυτό του είχε ως συνέπεια τις ακρότητές του, αλλά και έμμονες ιδέες, που προκάλεσαν την αντίδραση και των ίδιων των συ­νεργατών του.

 Αλλά και η ιεραποστολική μέθοδός του αποδείχθηκε τελικά, παρά τον ενθουσια­σμό που αρχικά είχε προκαλέσει, όχι η πρέπουσα, αφού οδήγησε σε φυγόκεντρες τάσεις στο χώρο της Εκκλησίας και κατά κάποιον τρόπο στην υ­ποκατάσταση της Εκκλησίας από άλλες συσσω­ματώσεις. Γι' αυτό, παρά την αναγνώριση της καλής του θελήσεως και της μεγάλης προσφοράς του, ο Μακράκης θα απασχολεί ως πρόβλημα — εκκλησιαστικό και κοινωνικό— για πολύ ακόμη την επιστήμη, γιατί η δράση του σχετίζεται άμεσα με τη διαμόρφωση τού συγχρόνου ελληνικού εκκλησιαστικού ήθους και όλες τις παρεκκλίσεις του από την πατερική αυθεντικότητα.


ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Άρθρο τού Ι.Ν. Καρμίρη στη Θ.Η.Ε., τόμ. Β' (1966) στ. 514-517 (με την παλαιότερη βιβλιογραφία). Βασική βιογραφία τού Μακράκη είναι το έργο τού Μ. Χαρίτου, «Ιστορία τού Θεοσόφου διδασκάλου τού ελληνικού γένους Απ. Μακράκη», τόμ. 4, Αθήναι 1920-29 (και σε ένα τόμο, Σικάγο 1964). Σπουδαία συμβολή στη μελέτη τού Μ. προσφέρουν δύο συλλογικά έργα: 1. «Λεύκωμα αναμνηστικόν Απ. Μακράκη...», Αθήναι 1956, και 2. «Λεύκωμα επί τη 100ετηρίδι από της ιδρύσεως τού Ορθ. Χριστιανικού Συλλόγου "Ιωάννης ο Βαπτιστής"», Αθήναι 1979. Τις πλάνες τού Μακράκη έλεγξε ο πα­τήρ Φιλ. Ζερβάκος (1957), ενώ ανασκεύασε τις κατηγο­ρίες ο Χ. Αδαμόπουλος (1958). Ορθόδοξη κριτική τού Μακράκη έκαμε ο μοναχός πατήρ Θεόκλητος Διονυσιάτης («Αθωνικά Άνθη», Αθήναι 1962, σ. 301 ε.ε.) και κοι­νωνιολογική θεώρηση τού έργου του επιχείρησε ο Βασ. Γιούλτσης: «Κοινωνιολογική Θεώρησις των Θρησκευ­τικών Αδελφοτήτων» (στον τόμο: «Θέματα κοινωνιολο­γίας της Ορθοδοξίας», εκδότης Γ. Μαντζαρίδης), Θεσσα­λονίκη 1975, σ. 174 ε.ε.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1. Βλ. σχετικά στη μελέτη Γ.Δ. Μεταλληνού: «Το ζήτημα της Μεταφράσεως της Αγίας Γραφής εις την Νεοελληνικήν κατά τον ΙΘ αιώνα», Αθήναι 1977, σ. 58 ε.ε., όπου και βιβλιογραφία. Πρβλ. Π. Καρολίδου, «Εισαγωγή εις την Ιστορίαν τού ΙΘ αιώνος», Αθήνησι 1891 - Κ.8. Latourette, «History of the Expansion of Christianity», τόμ. IV, "The Great Century in Europe and the United States of America", N. York and London 1941.

2. Βλ. την ωραία μελέτη τού Τάσου Λιγνάδη «Η ξενική εξάρτησις κατά την διαδρομήν τού νεοελληνικού κράτους (1821­-1945)», Αθήναι 1976 (όπου και πλούσια βιβλιογραφία).

3. Βλ. Μεταλληνού, «Το ζήτημα...», οπ. παρ., σ. 64 ε.ε.

4. Βλ. Γιούλτση, "Κοινωνιολογική θεώρησις των Θρη­σκευτικών Αδελφοτήτων", στον τόμο «Θέματα Κοινωνιο­λογίας της Ορθοδοξίας» (επιμ. Γ. Μαντζαρίδου), Θεσσα­λονίκη 1975, σ. 174 ε., σ. 171 ε. Μεταλληνού, σ. 66. Βλ. και το σπουδαίο μελέτημα τού Ν.Β. Τωμαδάκη, «Κλασσικισμός, Διαφωτισμός και Αδαμάντιος Κοραής», στο περ. Μνημοσύνη 6 (1977), σ. 94-116, και σ' ανάτυπο.

5. Βλ. Γ. Μεταλληνού, μν. έργ., σ. 71 ε.ε., 395 ε.ε.

6. Βλ. πρόχειρα αρθρο τού Βασ. Σφυρόερα στην ΘΗ-Ε τ. 7 (1965), στ. 177-179 (βιβλιογρ.).

7. Γιούλτση, οπ. παρ., σ. 171/2.

8. Βλ. Γ. Κονιδάρη, «Εκκλησιαστική Ιστορία της Ελλάδος», σ. 258 ε.

9. Βλ. Χρ. Παπαδοπούλου, «Η Εκκλησία της Ελ­λάδος», Αθήναι 1954, σ. 151. Πρβλ. Γ. Μεταλληνού, μν. έργ. σ. 68/9. Το «επίπεδο» της τότε Ιεραρχίας δεί­χνει η «Εγκύκλιος παραινετική κατά της διδασκαλίας Απ. Μακράκη», που εξεδόθη το 1878. Βλ. Θ. Στράγκα, «Εκκλησίας Ελλάδος Ιστορία», τόμ. Α , Αθήναι 1969, σ. 403-408.


Αναδημοσίευση από το περιοδικό:

ΝΕΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ (ΑΝΟΙΞΗ 1999-ΤΕΥΧΟΣ 27) ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΠΑΖΗΣΗ

 

2011 09 14 010530

ΠΟΣΟ ΑΚΙΝΔΥΝΟΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΕΛΟΝΙΣΜΟΣ;

 

«86 άνθρωποι έχουν πεθάνει σε πολλές χώρες, λόγω λανθασμένης εφαρμογής της πρακτικής του βελονισμού. Πνευμονοθώρακας, διάτρηση καρδιάς, πνευμόνων, αρτηριών, ήπατος ή νεύρων, καθώς επίσης αιμορραγίες και μολύνσεις, όπως η ηπατίτιδα Β και C και πιθανόν ακόμη και ο ιός του AIDS, HIV, καταστροφή των συνδέσμων, πολυοργανική κατάρρευση, νόσος που προκαλεί νέκρωση του δέρματος και παράλυση είναι μερικές από τις συνέπειες της αποκρυφιστικής αυτής μεθόδου».

 

     Δεκάδες άνθρωποι σε όλο τον κόσμο έχουν πεθάνει τα τελευταία 45 χρόνια, επειδή κακώς εκπαιδευμένοι βελονιστές τοποθέτησαν λανθασμένα τις βελόνες στα σώματά τους, σύμφωνα με νέα μελέτη από τον κορυφαίο ειδικό της Βρετανίας στον τομέα της εναλλακτικής ιατρικής, ο οποίος, μάλιστα, προειδοποιεί ότι οι γνωστοί θάνατοι από βελονισμό μπορεί να μην είναι παρά «η κορυφή ενός μεγαλύτερου παγόβουνου».

Ο καθηγητής συμπληρωματικής ιατρικής Έτζαρντ Έρνστ της Ιατρικής Σχολής Χερσονήσου του πανεπιστημίου του Έξετερ, σε εργασία που παρουσίασε στο εξειδικευμένο διεθνές περιοδικό για θέματα κινδύνων στην ιατρική «International Journal of Risk and Safety in Medicine», σύμφωνα με τη βρετανική «Γκάρντιαν», αναφέρει ότι τουλάχιστον 86 άνθρωποι ηλικίας 26 έως 82 ετών έχουν πεθάνει σε πολλές χώρες (Κίνα, Ιαπωνία, ΗΠΑ, Γερμανία, Αυστραλία, κ.α.), λόγω λανθασμένης εφαρμογής της πρακτικής του βελονισμού.

Η πιο συνηθισμένη αιτία θανάτου από βελονισμό είναι ο πνευμονοθώρακας, όπου αέρας διεισδύει ανάμεσα στις μεμβράνες που χωρίζουν τους πνεύμονες από τον θώρακα. Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι γιατροί που διέγνωσαν τους θανάτους, απέδωσαν την αιτία με βεβαιότητα στο βελονισμό, αν και σε ορισμένες περιπτώσεις τα αίτια ήταν λιγότερο ξεκάθαρα.

Ο βρετανός εναλλακτικός γιατρός ζητά να γίνει πιο αυστηρή και ολοκληρωμένη η εκπαίδευση των βελονιστών, για να αποφευχθούν στο μέλλον τέτοια περιστατικά, που αφορούν, κυρίως, κατά λάθος διάτρηση καρδιάς, πνευμόνων, αρτηριών, ήπατος ή νεύρων, καθώς επίσης αιμορραγίες και μολύνσεις, που προέρχονται από την ελλιπή, ή ακόμη και ανύπαρκτη, αποστείρωση των βελονών.

Οι μολύνσεις, η ηπατίτιδα Β και C και πιθανόν ακόμη και ο ιός του AIDS, HIV, μπορούν να μεταδοθούν μέσω του βελονισμού με τη χρήση μολυσμένης βελόνας, απορροφητικού βαμβακιού και καυτών επιθεμάτων, όπως προειδοποίησαν ειδικοί, σε άρθρο τους που δημοσιεύτηκε στην Βρετανική Ιατρική Επιθεώρηση.

Στο άρθρο αυτό, μικροβιολόγοι του πανεπιστημίου του Χονγκ Κονγκ ανακοίνωσαν ότι ο αριθμός των κρουσμάτων μολύνσεων που συνδέονται με το βελονισμό παγκοσμίως είναι η κορυφή του παγόβουνου και έκαναν έκκληση για τη λήψη αυστηρότερων μέτρων ελέγχου.

Ο Γου και οι συνεργάτες του αναφέρουν ότι ο βελονισμός μπορεί να είναι επικίνδυνος καθώς οι βελόνες εισέρχονται σε βάθος πολλών εκατοστών κάτω από το δέρμα και προειδοποιούν για την εμφάνιση ενός νέου συνδρόμου για τον 21ο αιώνα, που ονομάζεται «μυκοβακτηριδιακή νόσος από βελονισμό».

«Αυτός είναι ένας τύπος μόλυνσης που προκαλείται από μυκοβακτηρίδια που αναπτύσσονται γρήγορα γύρω από το σημείο εισαγωγής της βελόνας ως αποτέλεσμα της χρήσης μολυσμένου χειρουργικού βαμβακιού, πετσετών και καυτών επιθεμάτων. Η περίοδος επώασης της νόσου είναι μακρά, αλλά η μόλυνση προκαλεί συνήθως μεγάλα αποστήματα και έλκη», έγραψαν οι ίδιοι.

«Μέχρι στιγμής, περισσότερα από 50 κρούσματα έχουν καταγραφεί παγκοσμίως. Στις περισσότερες περιπτώσεις...τα βακτηρίδια μεταδόθηκαν από τη δερματική χλωρίδα του ασθενούς ή από το περιβάλλον εξαιτίας της ανεπαρκούς αποστείρωσης του δέρματος πριν από τον βελονισμό», έγραψαν επίσης οι επιστήμονες στο άρθρο τους.

Ενώ οι περισσότεροι ασθενείς απαλλάσσονται από αυτές τις βακτηριδιακές μολύνσεις με την κατάλληλη θεραπεία, ένα ποσοστό 5 με 10% των καταγεγραμμένων μολύνσεων καταλήγουν σε σοβαρά προβλήματα, μεταξύ των οποίων καταστροφή των συνδέσμων, πολυοργανική κατάρρευση, νόσος που προκαλεί νέκρωση του δέρματος και παράλυση.

Έχουν καταγραφεί τουλάχιστον πέντε επιδημίες ηπατίτιδας B που συνδέονται με τον βελονισμό. Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι επιδημίες προήλθαν από επιμολυσμένους ασθενείς και ο ιός μεταδόθηκε μέσω βρώμικων βελόνων, παρότι σε μία περίπτωση, ο βελονιστής ήταν η πηγή της μόλυνσης, ανέφεραν οι επιστήμονες.

Στο ίδιο άρθρο αναφέρεται ακόμη και η πιθανότητα μετάδοσης ηπατίτιδας C και HIV μέσω του βελονισμού. «Παρότι δεν υπάρχουν επαρκείς ενδείξεις που να αποδεικνύουν ότι ο βελονισμός συνδέεται με τη μόλυνση με τον ιό HIV, υπάρχουν αναφορές για ασθενείς επιμολυσμένους με τον ιό που δεν κινδύνευαν να μολυνθούν από τον ιό παρά μόνο λόγω βελονισμού».

Επιμέλεια κειμένου: Κ.Ναυπλιώτης

Πηγές:

http://www.ant1online.gr/Science/Health/Pages/20103/c8a757ee-2d4a-422a-9f7b-e6138947e204.aspx

http://www.apn.gr/news/world-news/ypoptos-gia-thanatoys-o-belonismos-apo-mh-ekpaideymenoys/

 

 

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΠΛΑΝΗΘΕΙΣΗΣ

ΜΟΝΑΧΗΣ ΜΑΓΔΑΛΗΝΗΣ

ΟΣΙΟΥ ΦΙΛΟΘΕΟΥ ΖΕΡΒΑΚΟΥ

 

Προς τον κ. Ιωάννην Α. εις Λάρισαν, την 20ην Ιανουαρίου 1976 ο π. Φιλόθεος έγραφε τα εξής:

. . . Επειδή μου γράφετε να σας γράψω, εάν πρέπει να τιμά­τε τον Άγιον Νεκτάριον ή όχι, κατόπιν των όσων γράφει η Ηγουμένη εις το βιβλίον της και επειδή είμαι Πνευματικός πατήρ, με την χάριν του Παναγάθου Θεού, θα σας γράψω την αλήθειαν, διότι μόνη η αλήθεια θα μας απαλλάξη από το ψεύδος και την πλάνην.

Η αλήθεια είναι ότι, όσα γράφει εις το βιβλίον της, όλα είναι ψεύδη ασύστολα, συκοφαντίαι μυσαραί και ψευδείς, ύβρεις αισχραί. Ο Θεός εδόξασε τον πιστόν δούλον Του Άγιον Νεκτάριον, δια την ταπείνωσίν του, την θερμήν πίστιν και την ολόψυχον και ολοκάρδιον αγάπην, ην είχε προς Αυτόν, δι' ουρανίων χαρισμάτων και δι' εξαισίων θαυμάτων.

Η Μαγδαληνή, ήτις έχει εντός της λεγεώνα, δηλ. πολλά δαιμόνια, αγωνίζεται με τους συμμάχους και φίλους της δαίμονας, με τας ψευδοκατηγορίας και μυσαράς συκοφαντίας, να πείση τους ανθρώπους να μισήσουν τον Άγιον και να τιμήσουν αυτήν την πρωτότοκον θυγατέρα του διαβόλου.

Λέγει τον Άγιον Εικονομάχον. Μέγιστον ψεύδος. Ο Άγιος είχε κτίσει Εκκλησίας με Εικόνας, τας οποίας με πολλήν ευλάβειαν ησπάζετο. Τον λέγει Λατινόφρονα. Και τούτο ψεύδος. Ο Άγιος επολέμησε τους Λατίνους, Διαμαρτυρομένους και πάσαν αίρεσιν. Από εωσφορικήν υπερηφάνειαν και υπερβολικόν φθόνον κινούμενη, ονομάζει τον Άγιον διάβολον, κύνα, αποδιοπομπαίον τράγον, διωκόμενον από τον Παράδεισον.

βλέπει εις την κόλασιν να τηγανίζεται και χαίρεται και ευφραίνεται που τον βλέπει ότι τον έβγαλαν οι Άγιοι από τον Παράδεισον. Τας άλλας ψευδείς κατηγορίας και συκοφαντίας θα τας αναγνώσω και θα ανασκευάσω με αποδείξεις και μαρτυρίας αληθείς, διά να γνωρίσουν οι λογικοί και συνετοί άνθρωποι, ότι εντός της κατοικεί αυτός ο Βεελζεβούλ.

Αυτοί είναι οι καρποί της εωσφορικής υπερηφανείας και του φθόνου, τα χαρίσματα που έλαβε από τον διάβολον τον οποίον δουλεύει με πολλήν αφοσίωσιν, διά τα οποία ο Θεός την τιμωρεί και θα την τιμωρήση περισσότερον, εάν δεν μετανοήση και εις την παρούσαν πρόσκαιρον ζωήν και, εις την αιώνιον. Ελόγου σας να τιμάτε τον Θεόν και τον Άγιον Νεκτάριον τον πιστόν δούλον Του, τον οποίον εδόξασε, δοξάζει και θα δοξάζη αιωνίως.

Να ειπήτε και εις άλλους αδελφούς πνευματικούς τον Άγιον Νεκτάριον να τον τιμούν ως Άγιον, ως τιμηθέντα και δοξασθέντα παρά Θεού και πάντων των φιλοθέων και φιλοχρίστων Χριστιανών. Την δε Μαγδαληνήν, επειδή υβρίζει τον Άγιον Νεκτάριον, να θεω­ρούν ως αιρετικήν, υπερήφανον, εγωίστριαν, θυγατέρα του διαβόλου. Να την λυπούμεθα δε και να παρακαλούμεν όλοι τον Κύριον ημών Ιησούν Χριστόν, όπως εθεράπευσε την Μαγδαληνήν Μαρίαν, αφ' ης εκβεβλήκει επτά δαιμόνια και κατόπιν μετενόησε και τον ηκολούθησε και εγένετο Μαθήτρια αληθής Αυτού, να θεραπεύση και την Ηγουμένην της Κοζάνης Μαγδαληνήν, να εκβάλη εξ αυτής τον λεγεώνα, τα πολλά δαιμόνια, διά να δυνηθή να μετανοήση, να αφήση τον διάβολον, να ακολουθήση τον Χριστόν και να γίνη αληθής Μαθήτρια του Χριστού.

Εάν δεν μετανοήση, θα πάθη όπερ έπαθε ο υπερήφανος και μεγαλόφρων Φαρισαίος. «Κύριος υπερηφάνοις αντιτάσσεται, ταπεινοίς δε δίδωσι χάριν».

Η χάρις του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού να σκέπη και διαφυλάττη υμάς και πάντας τους πιστούς Χριστιανούς από πάντα πειρασμόν, από πάσαν πλάνην και παγίδα του παμπονήρου και παγκακίστου εχθρού και αξιώση των αιωνίων αγαθών και της Βασιλείας των Ουρανών.

Μετά πατρικής αγάπης και ευχών εγκαρδίων

Αρχιμανδρίτης Φιλόθεος Ζερβάκος

 

Ο Γέρων Φιλόθεος Ζερβάκος (Ο ΟΥΡΑΝΟΔΡΟΜΟΣ ΟΔΟΙΠΟΡΟΣ) 

1884-1980 Τόμος πρώτος Εκδόσεις: ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΚΥΨΕΛΗΣ