τοῦ Ἰωάννου Μηλιώνη, ἐκπαιδευτικοῦ, μέλους τῆς Π.Ε.Γ.

Ἡ ψυχολογία εἶναι μόρφωμα τῆς Δύσης καὶ ἀναπτύχθηκε σὲ χῶρες μὲ ὑποβαθμισμένη θρησκευτικὴ συνείδηση λόγω τῆς ἐπικράτησης ἀρχικά τοῦ Παπισμοῦ καὶ τοῦ Προτεσταντισμοῦ καὶ στὴ συνέχεια, ὡς ἀντίδραση στοὺς ἀνωτέρω δύο, τοῦ ἄθεου Ἀνθρωπισμοῦ.

Τὸ κακὸ ξεκίνησε μὲ τὸν Σίγκμουντ Φρόϊντ (Sigmund Freud καὶ τοὺς μαθητὲς του Κὰρλ Γιοὺνγκ (Carl Jung), Ἄλφρεντ Ἄν­τλερ (Alfred Adler), Βίλχελμ Ράϊχ (Wilhelm Reich) Βίκτορ Τάουσκ (Victor Tausk), Γκέοργκ Γκρόντεκ (Georg Groddeck), Χόρας Φρὶνκ (Horace Frink), τὸν ἀναρχικὸ Ὄτο Γκρὸς (Otto Gross) κ.ἄ. καὶ τοὺς μαθητὲς αὐτῶν «ἕως τρίτης καὶ τετάρτης γενεᾶς», ποὺ πίστεψαν ὅτι θὰ μποροῦσαν νὰ ἑρμηνεύσουν καὶ νὰ θεραπεύσουν τὴν «πνοὴν ζωῆς», ποὺ ὁ Κύριος «ἐνεφύσησεν εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ, καὶ ἐγένετο ὁ ἄνθρωπος εἰς ψυχὴν ζῶσαν» (Γέν. 2, 7).

Σύμφωνα μὲ τὴν Ὀρθόδοξη θεολογία: Ψυχὴ εἶναι ἡ ἀσώματη οὐσία τοῦ ἀνθρώπου ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὴν ἕδρα τῆς προσωπικότητάς του, ἐπιζεῖ μετὰ τὸν θάνατο τοῦ σώματος, ὄντας ἡ ἴδια κατὰ χάριν ἀθάνατη, καθὼς λαμβάνει τὴν ἀθανασία ἀπὸ τὸ Θεό[1]. Τὸ λάθος ὅλων αὐτῶν, ποὺ ἀνέπτυξαν ὁ καθένας καὶ δική του Σχολὴ, ἔγκειται στὸ ὅτι ἡ ψυχολογία δὲν εἶναι ἐπιστήμη. Πῶς μποροῦμε νὰ ἰσχυριστοῦμε κάτι τέτοιο μὲ βεβαιότητα; Γιατί ἡ ψυχολογία συχνὰ δὲν ἀνταποκρίνεται στὶς πέντε βασικὲς ἀπαιτήσεις ἑνὸς πεδίου γνώσης ὥστε νὰ θεωρηθεῖ ἐ­πι­στη­μο­νι­κὰ ἀκριβής. Δηλαδή, νὰ ἔχει σαφῶς καθορισμένη ὁρολογία, μετρησιμότητα, αὐστηρὰ ἐλεγχόμενες πειραματικὲς συνθῆκες, ἀ­να­πα­ρα­γω­γι­μό­τη­τα καί, τέλος, προβλεψιμότητα καὶ δυνατότητα ἐπαναδοκιμῆς[2].

Παρὰ ταῦτα, ἡ Ψυχολογία θεωρεῖται σήμερα ὡς μιὰ ἀ­κα­δη­μα­ϊ­κὴ καὶ ταυτόχρονα ἐφαρμοσμένη ἐπιστήμη ἡ ὁποία ἀσχολεῖται μὲ τὴ μελέτη τῆς συμπεριφορᾶς τοῦ ἀνθρώπου, ἀλλὰ καὶ μὲ τὶς λειτουργίες τοῦ ὀργανισμοῦ ποὺ σχετίζονται μὲ τὴ συμπεριφορά. Προσπαθεῖ, δηλαδή, νὰ διερευνήσει καὶ νὰ κατανοήσει τὴ σκέψη, τὸ συναίσθημα καὶ τὴ συμπεριφορὰ τοῦ ἀτόμου, καθὼς καὶ τὶς μεταξύ τους σχέσεις καὶ ἀλληλεπιδράσεις.

Ὡς ἔτος ἔναρξης ἀποδοχῆς τῆς Ψυχολογίας ὡς ἐπιστήμης, θεωρεῖται τo 1897 ὅταν ὁ Βίλχελμ Βούντ (Wilhelm Wundt - 1832-1920) ἵδρυσε τὸ πρῶτο ἐργαστήριο ψυχολογίας στὴ Λειψία τῆς Γερμανίας καὶ ὅρισε τὴν Ψυχολογία ὡς μιὰ ἀνεξάρτητη πει­ρα­μα­τι­κὴ ἐπιστήμη. Ὁ Βούντ προσπαθώντας νὰ περιγράψει τὶς δομὲς ποὺ συνθέτουν τὸ νοῦ, βασίστηκε στὴν πει­ρα­μα­τι­κὴ μεθοδολογία, μὲ ἀποτέλεσμα νὰ γίνει ἡ Ψυχολογία δεκτὴ ὡς ἐπιστήμη ἀπὸ τὸ κοινό της ἐποχῆς.

Ἡ Ψυχιατρική, ποὺ διαφέρει ἀπὸ τὴν Ψυχολογία, εἶναι μιὰ εἰδικότητα τῆς ἰατρικῆς ἐπιστήμης ἡ ὁποία ἀφορᾶ στὴ μελέτη, τὴν πρόληψη καὶ τὴ θεραπεία τῶν ψυχικῶν διαταραχῶν. Ἡ Ψυχιατρικὴ ὁρίζει, μελετᾶ καὶ ἐρευνᾶ τὴν φυσιολογικὴ λειτουργία τοῦ ἀνθρώπινου νοῦ, ἐνῶ ἐπιπλέον ἀντιμετωπίζει θε­ρα­πευ­τι­κὰ καὶ ὅλες ἐκεῖνες τὶς διαταραχὲς τῆς διανοητικῆς κατάστασης τοῦ ἀνθρώπινου μυαλοῦ -διαταραχὲς ποὺ συχνὰ καταλήγουν σὲ ψυχικὲς ἀσθένειες.

Στὴν Ψυχιατρικὴ συνήθως χρησιμοποιεῖται τὸ βιολογικὸ μοντέλο διάγνωσης καὶ ἀντιμετώπισης τῆς ἑκάστοτε ψυχικῆς νόσου -τὰ συμπτώματα θεωρεῖται ὅτι ὀφείλονται σὲ σωματικὲς δυσλειτουργίες.

Ὁ Ψυχίατρος, ἐπειδὴ ἀκριβῶς εἶναι Ἰατρός, εἶναι ὁ μόνος ποὺ μπορεῖ νὰ χορηγήσει φαρμακευτικὴ ἀγωγὴ γιὰ τὴν ἀν­τι­με­τώ­πι­ση τῆς ψυχικῆς ἀσθένειας, σὲ ἀντίθεση μὲ τὸν Ψυχολόγο.

Ἀπὸ τὴν παραπάνω σύντομη ἀνάλυση μποροῦμε νὰ κατατάξουμε τὸν Ψυχίατρο ὡς τὸν γιατρὸ ποὺ χειρίζεται περιπτώσεις ψυχικῆς ἀσθένειας, σὲ ἀντίθεση μὲ τὸν Ψυχολόγο ποὺ προ­σπα­θεῖ νὰ βοηθήσεις τὸν ἁπλό, σύγχρονο, ὑγιῆ κατὰ τὰ ἄλλα ἄν­θρω­πο νὰ ἐπιλύσει τὰ διάφορα «ψυχολογικὰ προβλήματά» του.

Καὶ ἐδῶ εἶναι τὸ λεπτὸ σημεῖο τῆς διαφοροποίησης τοῦ μακράν της Ἐκκλησίας ἀνθρώπου, ποὺ σπεύδει στὸν Ψυχολόγο γιὰ νὰ διαχειριστεῖ π.χ. τὸ ἄγχος του καὶ τοῦ ἀνθρώπου τοῦ ψυχικὰ ἀσθενοῦς, ποὺ ὀφείλει νὰ ἐπισκεφθεῖ τὸν Ψυχίατρο γιὰ νὰ βοηθηθεῖ σχετικὰ π.χ. μὲ τὴν σχιζοφρένειά του.

Μὲ τὴ γνώση ὅτι ἡ Ἐκκλησία εἶναι τὸ Μέγα Θεραπευτήριο, ἡ ὁποία διαχειρίζεται πέραν τῆς συμβουλευτικῆς καὶ τὸν Ἁ­για­σμὸ τοῦ ἀνθρώπου, ὁ ἁπλὸς ἄνθρωπος, ὁ μὴ ψυχικὰ ἀσθενής, ὁ ἐνταγμένος βιωματικὰ στὴν Ἐκκλησία, γνωρίζει ὅτι ἔχει τὸν Πνευματικό του, ποὺ μπορεῖ νὰ τὸν καθοδηγήσει πνευματικὰ ὥστε νὰ μὴν ἔχει π.χ. στρὲς καὶ ἄγχος. Παράλληλα, ἕνας καλὸς Πνευματικὸς μὲ Πατερικὸ φρόνημα θὰ παραπέμψει τὸ πνευματικοπαίδι του, ποὺ ἔχει τυχὸν ψυχιατρικὸ πρόβλημα σὲ ἕναν καλό, πιστὸ στὴν Ἐκκλησία, Ψυχίατρο.

Κι ἕνας πιστὸς στὴν Ἐκκλησία ἄνθρωπος, ποὺ σπούδασε Ψυχολογία, μπορεῖ πιθανῶς νὰ βοηθήσει τοὺς μακράν τῆς Ἐκ­κλη­σί­ας εὑρισκομένους πελάτες του νὰ στηριχθοῦν κι ἂν ὁ Κύριος ἐπιτρέψει νὰ πλησιάσουν στὴν Ἐκκλησία. Ὅμως θὰ πρέπει νὰ φροντίσει νὰ ἐνημερωθεῖ γιὰ τὸ τί οἱ Πατέρες καὶ οἱ σύγχρονοι Ὁμολογητὲς λένε γιὰ τὴν Ψυχολογία καὶ τὴν Ψυχοθεραπεία καὶ δὲν θὰ θεωρεῖ ὅτι αὐτὸ ποὺ σπούδασε εἶναι σημαντικότερο ἀπὸ τὴ διδασκαλία τῆς Ἐκκλησία, ἀκόμη κι ἂν ὑπάρχουν κλη­ρι­κοὶ ποὺ μπορεῖ νὰ ἰσχυρίζονται τὸ ἀντίθετο.

Κι ἄς μὴν ξεχνοῦμε ὅτι τὸ μοντέλο τοῦ «ὑγιοῦς ἀνθρώπου» κα­τὰ τὴν Ψυχολογία εἶναι ὁ πεπτωκὸς ἄνθρωπος τῆς Ἐκ­κλη­σί­ας.

Καταθέτοντας τὰ ἀνωτέρω δὲν προτιθέμεθα νὰ φρενάρουμε τὸν νέο, ποὺ σπούδασε ψυχολογία σὲ κάποια Πανεπιστημιακὴ Σχολὴ τῆς χώρας μας ἢ τοῦ ἐξωτερικοῦ κι ὁ ὁποῖος ἔχει κάποια χαλαρὴ ἴσως σύνδεση μὲ τὴν Ἐκκλησία. Στόχος μας εἶναι νὰ τὸν προσανατολίσουμε πρὸς κάποιον καλὸ Πνευ­μα­τι­κὸ -καὶ μὲ τὸν ὄρο «καλὸ Πνευματικὸ» ἐννοοῦμε ἕναν Πνευματικό, ποὺ με­λε­τᾶ καὶ σέβεται τοὺς Πατέρες καὶ δὲν ἔχει μο­λυν­θεῖ ἀπὸ Νεοπατερικὸ καὶ Οἰκουμενιστικὸ μολυσμό-, ποὺ θὰ τὸν κατευθύνει σωστὰ ὥστε νὰ ἀξιοποιήσει τὰ ὅσα ἔμαθε στὸ Πανεπιστήμιο, ἀλλὰ ποὺ θὰ τοῦ μεταδώσει καὶ τὴν πληροφορία ὅτι ἡ ψυχολογικὴ ἀνάλυση εἶναι πιθανῶς μιὰ «θεραπευτικὴ» πρα­κτι­κὴ ἐνῶ ἡ ἐξομολόγηση εἶναι Μυστήριο.

Κι ἀκόμη, ὁ Πνευματικός του νὰ εἶναι σὲ θέση νὰ τὸν ἐ­νη­με­ρώ­σει ὅτι ἀπὸ τὶς ἑκατοντάδες διαφορετικὲς Σχολὲς τῆς Ψυχολογίας, πολλὲς ἀποτελοῦν γέφυρες μεταξὺ ψυχολογίας καὶ ἀ­θε­ϊ­σμοῦ, ὅπως τῆς Ἀνθρωπιστικῆς ἢ Οὐμανιστικῆς Ψυχολογίας τῶν Ρότζερς - Μάσλοου (Humanistic Psychology)[3] ἐνῶ ἄλλες ὁ­δη­γοῦν πρὸς τὸν ἀ­πο­κρυ­φι­σμὸ καὶ τὴν Νέα Ἐποχή, ὅπως ἡ Δι­α­προ­σω­πι­κὴ ἢ Ὑ­περ­προ­σω­πι­κὴ Ψυχολογία (Transpersonal P­s­y­c­h­o­l­o­gy)[4] κι ἀκόμη ὅτι δραστηριοποιοῦνται σήμερα δεκάδες χιλιάδες νεοεποχίτες ποὺ διαφημίζουν τὶς ὅποιες ἀ­πο­κρυ­φι­στι­κές τους «ὑπηρεσίες» κολλώντας μαζὶ μὲ τὰ διάφορα ἐ­ναλ­λα­κτι­κά, ἐνεργειακά, ὁλιστικά, συμπληρωματικὰ καὶ τὸν τίτλο τοῦ «ψυχολόγου», πλανῶντες καὶ πλανώμενοι.

Βέβαια, τὰ ἀνωτέρω ἀποτελοῦν πρόγευση μόνο τοῦ τεράστιου προβλήματος πού ὀνομάζεται Ψυχολογία, καθὼς αὐτὸ ἔχει δι­εισ­δύ­σει στὴν καρδιὰ τῆς Ἑλλαδικῆς -καὶ ὄχι μόνον- Ἐκ­κλη­σί­ας καὶ στηρίζεται κι ἀπὸ Ἱερεῖς καὶ Ἀρχιερεῖς, ποὺ δυστυχῶς ἔ­χουν πεισθεῖ ὅτι ἡ ψυχολογία ἀποτελεῖ Ἐπιστήμη καὶ ὅτι βέβαια, ἡ Ἐκκλησία δὲν ἀντιμάχεται τὴν Ἐπιστήμη. Οἱ ἀνωτέρω ἀγνοοῦν ὅτι ἐπὶ τῆς οὐσίας ἡ Ψυχολογία δὲν εἶναι Ἐπιστήμη -ἀκόμη κι ἂν διδάσκεται σὲ Πανεπιστημιακὲς Σχολές-, σὲ ἀν­τί­θε­ση μὲ τὴν Ψυχιατρικὴ - Νευρολογία, ποὺ εἶναι Ἐπιστήμη.

Καὶ ἄς μὴν ξεχνᾶμε ὅτι τὸν τελευταῖο λόγο στὴν Ἐκκλησία δὲν ἔχουν οἱ ἐπιστήμονες -ἀκόμη κι ἂν τυγχάνει νὰ εἶναι καὶ κληρικοὶ- ἀλλὰ οἱ Ἅγιοι τῆς Ἐκκλησίας μας.

Ὁ Ἅγιος Πορφύριος ἔλεγε, ὅτι πίσω ἀπὸ ὅλα τά λεγόμενα ψυ­χο­λο­γι­κὰ κρύβονται δαιμόνια. Κρύβονται πονηρὰ πνεύματα. Ἀπὸ ὅλες τὶς λεγόμενες ψυχικὲς νόσους κ.λπ. «Ἄλλο μιὰ δι­α­τα­ρα­χὴ στὸν ἐγκέφαλο ἡ ὁποία ἔχει καὶ κάποια συμπτώματα, ἄλ­λο αὐτό· ἐκεῖ ὁ ἄνθρωπος πρέπει νὰ πάρει φάρμακα γιὰ νὰ διορθωθεῖ κάτι. Ἀλλὰ ἡ κύρια αἰτία σὲ ὅλα αὐτὰ τὰ λεγόμενα ψυχολογικὰ» ἔλεγε ὁ Ἅγιος Πορφύριος «εἶναι ὁ ἐγωισμός, ἡ ὑ­πε­ρη­φά­νεια. Δηλαδὴ οἱ δαίμονες»![5] «Ἔχω λέει μειωμένη αὐ­το­ε­κτί­μη­ση! Τὸ ὁποῖο εἶναι ἀκριβῶς ἀντὶ-εὐαγγέλιο! Ὁ Θεὸς λέει νὰ ἔχουμε μηδενικὴ αὐτοεκτίμηση, νὰ μὴν ἔχεις ἰδέα καλὴ γιὰ τὸν ἑαυτό σου, οὔτε μεγάλη· μηδέν! Νὰ θεωρεῖς ὅτι εἶσαι τὸ τίποτα καὶ ἔτσι εἶναι ἡ ἀλήθεια. Καὶ ἔρχεται ὁ ψυχολόγος καὶ σοῦ λέει ὄχι· πρέπει νὰ αὐξήσεις τὴν αὐτοεκτίμησή σου, δηλαδὴ τὸν ἐγωισμό σου, τὴν ὑπερηφάνειά σου γιὰ νὰ θεραπευτεῖς! Εἶναι δυνατόν; Μὰ αὐτὴ εἶναι ἡ αἰτία τῆς ἀρρώστιάς μας, ὁ ἐ­γω­ι­σμὸς[6]!».

Ἡ «γένεση» τῆς Ψυχολογίας καὶ οἱ διάφορες Σχολὲς καὶ τάσεις της εἶναι ἕνα τεράστιο κεφάλαιο τὸ ὁποῖο θὰ προσεγγίσουμε καὶ στὸ μέλλον, ὅποτε μᾶς δίδεται ἡ εὐκαιρία.

 

[1] https://el.orthodoxwiki.org/%CE%A8%CF%85%CF%87%CE%AE

[2] https://www.latimes.com/opinion/la-xpm-2012-jul-13-la-ol-blowback-pscyhology-science-20120713-story.html

[3] https://sciencearchives.wordpress.com/2013/10/19/%CE%AE-%CE%AF-%CF%8Crh/

[4] http://archive.is/wrBqk

[5] Ὁμιλία: «Ἐνοίκηση τοῦ Θεοῦ στόν ἄνθρωπο» 14-4-2019 – Ἀρχιμ. π. Σᾶββα Ἁγιορείτη http://archive.is/1cWtR

[6] Στό ἴδιο.

panagia 6

Του Δ.Παναγόπουλου

 

   Εις την συνέχεια όμως μεταπηδούν εις την λέξη «Γύναι» κατ' εξοχήν του γάμου της Κανά, χωρίς βεβαίως να προσέξουν ότι είναι τάφος των και θρίαμβος της Θεοτόκου και της Ορθοδοξίας.

Και ερωτάται. Δυσκολεύεστε, κύριοι, να ερμηνεύσετε το: «Τι εμοί και συ γύναι;» (Ίωάν. β' 4). Σας βοηθούμε ημείς, και σας λέγομε, ότι ερμηνεύεται «Τι ενδιαφέρει ημάς;» «Τι μάς νοιάζει;» «Τι δουλειά έχουμε ημείς;»

Μάλιστα, αυτή είναι η ερμηνεία του και όχι η υποτίμησις της Θεοτόκου. Άλλωστε τα επόμενα χωρία και η τέλεσις της επιθυμίας Της παρά το: «Ούπω ήκει η ώρα μου» του Κυρίου, αποδεικνύουν το κύρος Αυτής και τον σεβασμό του Κυρίου προς Αυτήν.

Διότι, αν, δήθεν, την περιφρονεί δια των λέξεων αυτών, δεν θα έπρεπε να αλλάξει το σχέδιό Του και να κάμει το θαύμα. Το ότι άλλαξε το σχέδιό Του και έκαμε το θαύμα αποδεικνύει το βάθος του σεβασμού Του προς Αυτήν.

Το «Γύναι», δεν είναι λέξη υβριστική, ή λέξη με απλοϊκή σημασία. Διότι, όταν από του Σταυρού λέγει «Γύναι ίδε ο υιός σου», (Ιωάν. ιθ' 26). δεν υβρίζει ούτε υπoτιμά. Αλλά και παρ' αρχαίοις η λέξις «γύναι» ισοδυναμεί με την σημερινή λέξη «Κυρία» και μάλιστα με την φράση «αξιότιμος κυρία».

Ο Αύγουστος, γράφων εις την αγαπητή του Κλεοπάτρα, βασίλισσα της Αιγύπτου, λέγει: «Θάρσει, ΓΥΝΑΙ, και θυμόν έχε αγαθόν». Καθώς και ο Όμηρoς και ο Σοφοκλής αναφέρουν την λέξη «γύναι», με τιμητική έννοια.

Ακόμη το «Γύναι» πού είπε εις την Σαμαρείτιδα (Ίωάν. δ' 21) και το «Γύναι τι κλαίεις;» της Μαγδαληνής (Ιωάν. κ' 15) αποδεικνύουν την τιμητική έννοια της λέξεως. Διότι, ουαί ημίν, εάν παραδεχθούμε ότι ο Κύριος μετά την Ανάστασή Του μίλησε υβριστικά προς την Μαγδαληνή.

Δια του «Γύναι» ο Κύριος, αφ' ενός μεν τίμησε την Παναγία Μητέρα του, αφ' ετέρου δε δίδαξε την Θεότητά Του εις τούς Ιουδαίους και λοιπούς.

Ο Κύριος κήρυττε λέγων. «Εγώ είμι ο άρτος ο ζων ο εκ του ουρανού καταβάς», (Ίωάν. στ' 51), «Εγώ είμι η ανάστασις και η ζωή» (Ίωάν. ια' 25), «Εγώ είμι η οδός και η αλήθεια και η ζωή» (Ίωάν. ιδ' 6). Και διότι οι Ιουδαίοι έλεγαν: «ουχ ούτος εστίν ο του τέκτονος υιός; ουχί η μήτηρ αυτού λέγεται Μαριάμ...;» (Ματθ. ιγ' 55, Μάρκ. στ' '3), εδημιουργείτο μία σύγχισις, και δι' αυτό ο Κύριος δεν εκάλει δια του «Μήτερ» και αφ' ετέρου δεν εξεπλήρου την πρόσκλησίν Της.

Διότι τότε θα βεβαίωνε τας περί Αυτόν ταπεινές σκέψεις των Ιουδαίων και θα έλεγαν: πως είσαι συ ο άρτος της ζωής ο εκ του ουρανού καταβάς αφού αυτή είναι η Μήτηρ σου, την οποίαν συ καλείς, Μήτερ, και υπακούεις και εις την πρόσκλησίν της; Δια να μη δόση λοιπόν τοιαύτη υπόνοια ήτο αναγκαία η διαγωγή Του αύτη και δι' αυτό ας προσέξουν οι απρόσεκτοι «Ευαγγελικοί».

Από το βιβλίο "ΑΝΤΙΕΥΑΓΓΕΛΙΚΟΙ ΟΙ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΟΙ"

 

 

 

 



 

8eotokos port

 ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΑΙΡΕΣΕΩΝ & ΠΑΡΑΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ

π ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΑΛΕΒΙΖΟΠΟΥΛΟΥ


    Η Ορθόδοξη Εκκλησία παραδέχεται την παρθένο Μαρία αληθινά Θεοτόκο και κηρύττει την αειπαρθενία της δηλαδή έμεινε παρθένος, όχι μόνο κατά τη γέννηση του Xριστoύ, αλλά και μετά από αυτήν.

Η παρθένος Μαρία δεν γέννησε βέβαια τη θεία φύση τού Χριστoύ. Όμως στα σπλάχνα της ενώθηκε πραγματικά ο Θεός με τον άνθρωπο, η θεία και η ανθρώπινη φύση. Έτσι η παρθένος Μαρία έγινε το εργαστήριo της θεανθρώπινης ένωσης και είναι αληθινά Θεοτόκος (Λουκ. α' 35. 43. 68. 76, πρβλ Μαλαχ. γ' 1).

Ο Xριστός δεν είχε δύο πρόσωπα, αλλά ένα. Γι' αυτό λέμε πώς αυτό πού συμβαίνει στη μία Του Φύση, συμβαίνει σε Αυτόν τον ίδιο. Ότι συμβαίνει στο σώμα Του συμβαίνει σε Αυτόν τον ίδιο, γιατί ήταν πραγματικά δικό Του σώμα (πρβλ Πράξ. κ' 28).

Έτσι λέμε πώς η παρθένος Μαρία έγινε πραγματικά «μήτηρ τού Κυρίου», δηλαδή αληθινή Θεοτόκος (Λουκ. α' 43).

Αν η παρθένος Μαρία δεν είναι Θεοτόκος, αν δηλαδή δεν ενώθηκε στα σπλάχνα της ο Θεός με τον άνθρωπο, δεν συντελέσθηκε η σωτηρία τού ανθρώπου, γιατί «το απρόσληπτov και αθεράπευτον». Αν ο άνθρωπος δεν προσλήφθηκε ολοκληρωτικά από τη θεία φύση τού Xριστoύ, αν δεν ενώθηκε με τον Θεό «ασυγχύτως και ατρέπτως» στο ένα πρόσωπο τού Xριστoύ, τότε ο Xριστός δεν έσωσε τον άνθρωπο.

Γι' αυτό τον λόγο η Εκκλησία επιμένει στον όρο Θεοτόκος.
Η Ορθόδοξη Εκκλησία παραδέχεται ακόμη την Μαρία ως αειπάρθενο. Στο εβραϊκό κείμενο της Παλαιάς Διαθήκης αναφέρεται: «Διότι  και εγώ εστάθην υιός τού πατρός μου, αγαπητός και μονογενής ενώπιον της μητρός μου» (Παροιμ. δ' 3). Βέβαια εδώ δεν αναφέρεται ο Σολομών στον εαυτό του, γιατί ο ίδιος δεν ήταν μονογενής (Β' Σαμ./Β' Βασιλ. ια' 27. ιβ' 24).

Ο προφήτης Ησαΐας την ονομάζει «η παρθένος» (Ήσ. ι' 14. Ματθ. α' 23) και ο Ιεζεκιήλ «πύλη», πού ήταν και έμεινε κλειστή: «ουκ ανοιχθήσεται, και ουδείς μη διέλθει δι' αυτής, ότι Κύριος ο Θεός Ισραήλ εισελεύσεται δι' αυτής, και έσται κεκλεισμένη» (Ιεζ. μδ' 1-3). Αυτό πού χρησιμοποιεί ο Xριστός το θέλει σε απoκλειστική του χρήση (πρβλ Μαρκ, ια' 2. Ιω. ιθ' 41).

Ο δίκαιος Ιωσήφ δόθηκε στην παρθένο Μαρία με σκοπό να την πρoστατεύει για να είναι «ανήρ αυτής» κατά νόμο και εκείνη να είναι «γυναίκα» του σύμφωνα με τον νόμο (Ματθ. α' 19-20), όπως ακριβώς ο Ιωσήφ ήταν σύμφωνα με τον νόμο και «πατήρ» τού Ιησού (Λουκ. β' 27.41. 48-49. Ιω. στ' 42). Όχι όμως φυσικός πατέρας (Ματθ. α' 18-20). Άλλωστε η παρθένος αναφέρεται ως «μνηστή» τού Ιωσήφ (Ματθ. α' 18. Λουκ. α' 27. β' 5). Mάλιστα μετά τη γέννηση τού Xριστoύ ο Ιωσήφ δεν ονομάζεται πλέον «άνδρας» της Μαρίας (Ματθ. β' 11-14. 19-21).

Όσοι αρνούνται την αειπαρθενία της Θεοτόκου επικαλούνται μερικά εδάφια της αγίας Γραφής, τα οποία όμως παρερμηνεύουν, δεν τα κατανοούν όπως τα ερμήνευσε η Εκκλησία (Α' Τιμ. γ' 15).

Το «δεν εγνώριζεν αυτήν, εωσού εγέννησε τον υιόν αυτής» (Ματθ. α' 25) αναφέρεται σε ότι συνέβη πριν από τη γέννηση. Η αγία Γραφή θέλει εδώ να κατοχυρώσει την γέννηση τού Xριστoύ δια Πνεύματος Αγίου, χωρίς να ενδιαφέρεται καθόλου για το τι επακολούθησε μετά (πρβλ Ματθ. κη' 20. Α' Τιμ. δ' 13).

Ο όρος «πρωτότοκος» δεν σημαίνει πώς ακολούθησαν και άλλα τέκνα. Σημαίνει το πρώτο παιδί, πού «διανοίγει» την μήτρα της μητέρας του, άσχετα αν ακολουθούν άλλα παιδιά ή όχι (Έξοδ. ιγ' 2. Άριθ. η' 16. ιη' 15. Α' Βασιλ. στ' 7. 10. 14 κατά τούς 0'). Ακόμη η λέξη «Πρωτότοκος» σημαίνει και Ύψιστoς (Ψαλμ. πη' 28λπθ' 27).

Οι λεγόμενοι «αδελφοί» τού Ιησού (Ματθ. ιβ' 46. ιγ' 55-56. Μάρκ. στ' 3. Λουκ. η' 19-21. Ιω. β' 12. ι' 3. 5. 10. Πράξ. α' 14. Α' Κορ. θ' 5. Γαλ. α' 19) ήσαν ασφαλώς «αδελφοί» σύμφωνα με τον νόμο, όπως και ο Ιωσήφ ήταν «πατήρ» κατά τον νόμο, όχι σαρκικοί αδελφοί του Χριστού. Άλλωστε η συμπεριφορά των έναντι του Ιησού αποδεικνύει πώς ήσαν μάλλον μεγαλύτεροι στην ηλικία, πράγμα πού αποκλείει την κατά σάρκα συγγένεια, αφού ο Χριστός αποκαλείται «πρωτότοκος».

Αλλά αν η Μαρία είχε τόσα παιδιά (τουλάχιστον έξι), θα δεχόταν να πάει στο σπίτι του μαθητή Iωάννη; (Ιω. ιθ' 26-27). Ασφαλώς ο Χριστός δεν θα επρότεινε κάτι τέτοιο. Ο Ιάκωβος και ο Ιούδας ονομάζουν τούς εαυτούς των «δούλους», όχι αδελφούς του Χριστού (Ιακ. α'1. Ιούδ. 1). Δεν ήσαν λοιπόν τέκνα της Μαρίας ήσαν «αδελφοί» του Ιησού σύμφωνα με τον νόμο. Άλλωστε η λέξη «αδελφός» στην αγία Γραφή έχει ευρύτερη έννoια (Γέν. ιβ' 5. ιγ' 8. κθ' 12. Α' Παραλ. Χρον. κγ' 21-22).

Ο άγιος Αμβρόσιος (339-397) λέγει πώς ο Ιωσήφ «ήταν αδύνατον να προσβάλει τον ναό του Αγίου Πνεύματος, την μητέρα του Κυρίου, τον κόλπο του μυστηρίου» (Άμβρ., Ύπόμν. είς Λουκ., 2, 6).
Το ίδιο υπογραμμίζει και ο Χρυσόστομος (Ύπόμν. είς Ματθ., Λόγος ε' 3).
Ο Ιερώνυμος χαρακτηρίζει την άρνηση του αειπάρθενου «ύβριν» κατά του Θεού και γράφει ιδιαίτερο σύγγραμμα κατά του αιρεσιάρχη Ελβιδίου. Ο Αυγουστίνος τονίζει πώς η παρθένος Μαρία ήταν «παρθένος κατά τη σύλληψη, παρθένος και κατά τη γέννηση, παρθένος και μέχρι θανάτου» (Κατηχ. 11, κεφ. 22,40).

Η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά την παρθένο Μαρία. Ήδη από την Παλαιά Διαθήκη προφητεύτηκε η ιδιαίτερη θέση της (Παροιμ. κθ/λα' 29). Είναι «ευλογημένη εν γυναιξίν» και «εύρε χάριν παρά τω Θεώ». Επισκιάσθηκε από Πνεύμα Άγιο και από δύναμη Υψίστου, είναι «μητέρα του Κυρίου» και γι' αυτό όλοι πρέπει να την τιμούν και να την μακαρίζουν (Λουκ. α' 28-48).

     Στην Αποκάλυψη του Iωάννη παρουσιάζεται μία γυναίκα ντυμένη τον ήλιο, δοξασμένη με την ύψιστη δόξα. Αυτή είναι ασφαλώς η Εκκλησία, αλλά ταυτόχρονα συμβολίζει και την παρθένο Μαρία (Αποκ. ιβ' 1-6. 13-17). Αυτή είναι η «τιμιωτέρα των χερουβείμ και ενδοξοτέρα των σεραφείμ». Γιατί η ίδια έγινε θρόνος του Κυρίου, ενώ τα Σεραφείμ «ειστήκεισαν κύκλω αυτού», δηλαδή ίσταντο γύρω από το θρόνο Του (Ησ. στ' 2).

Δίκαια η Ορθόδοξη Εκκλησία αποκαλεί την παρθένο Μαρία Παναγία, όχι βέβαια σε σχέση με τον Θεό («εις άγιος, εις Κύριος...»), αλλά σε σύγκριση με τούς ανθρώπους και τούς αγγέλους. Η ίδια επροφήτευσε πώς όλες οι γενεές θα της απονέμουν τιμή (Λουκ. α' 48). Όμως η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν αποδίδει στην παρθένο Μαρία λατρεία. Αυτή ανήκει μόνο στον Θεό.

Ο άγιος Επιφάνιος συγκαταλέγει μεταξύ των αιρετικών, εκείνους πού αρνούνται το αειπάρθενο της Μαρίας και τούς ονομάζει αντιδικομαριανίτες. Από το άλλο μέρος καταφέρεται και εναντίον εκείνων πού προσέφεραν «κολλυρίδα,, ένα είδος πίπας (κολλυριανοί) και λάτρευαν την παρθένο Μαρία, «αντί Θεού ταύτην παρεισάγειν εσπουδακότες» (Επιφ., Κατά αντιδικομαριανιτών ιδ-κγ').

Αυτοί οι αιρετικοί, λέγει ο Επιφάνιος, επιχειρούσαν «στο όνομα της αγίας παρθένου υπέρ το μέτρον, πράγμα ανεπίτρεπτο και βλάσφημο» και ιερουργούσαν «εις το όνομά της δια γυναικών, πράγμα πού είναι εντελώς ασεβές και ανεπίτρεπτον... διαβολικόν ενέργημα και πνεύματος ακαθάρτου διδασκαλία» (Κατά Αντιδ. κγ').

Οι απόψεις λοιπόν του αγίου Επιφανίου δεν είναι δυνατόν να στραφούν εναντίον της τιμής στην παρθένο Μαρία και στους αγίους. Μάλιστα ο Πολύβιος, πού ήταν βιογράφος του Επιφανίου, αναφέρει πώς συνήθιζε να επισκέπτεται την νύκτα τούς τόπους πού βρίσκονταν τα λείψανα των αγίων μαρτύρων «και να παρακαλεί τον Θεόν περί ενός εκάστου των θλιβομένων» (Βίος Επιφ., νγ'). Ο Επιφάνιος υπογραμμίζει πώς «πέρα του δέοντος ου χρή τιμάν τούς άγίους, αλλά τιμάν τον αυτών Δεσπότην» (Κατά αντιδικομ. κδ'). Ετάσσετο κατά της αντικαταστάσεως της λατρείας τού Θεού με τη λατρεία της παρθένου Μαρίας και των αγίων, αυτό έκαναν οι σύγχρονοί του αιρετικοί!

Ο λόγος τού Χριστού, πώς μητέρα και αδελφός του είναι όποιος κάνει το θέλημα τού Πατρός Του (Ματθ. ιβ' 50. Μάρκ. γ' 35) δεν είναι προσβλητικός για την παρθένο Μαρία, γιατί ήταν πιστή στο θέλημα τού Θεού. Το «μενούνγε μακάριοι οι ακούοντες τόν λόγον τού Θεού καί φυλάσσοντες αυτόν» (Λουκ. ια' 28) σημαίνει «αληθινά, βεβαίως» (Ρωμ. ι' 18). Η παρθένος Μαρία ήταν μακαρία και μ' αυτή την έννοια (Λουκ. β' 51), γιατί ήταν πιστή στο θέλημα τού Θεού. Αν η παρθένος δεν ήταν θεοσεβής, τότε ασφαλώς δεν θα ήταν μακαρία, γιατί δεν θα την ωφελούσε καθόλου το γεγονός ότι εγέννησε τον Χριστό. Το «γύναι» (Ιω. β' 4) δεν είχε εκείνη την εποχή μειωτική σημασία (Ίω. δ' 21. κ' 15).

Πολλές προτεσταντικές ομάδες ισχυρίζονται πώς ο όρος Θεοτόκος και το αειπάρθενον είναι πράγματα ασήμαντα και επουσιώδη. Όμως, όπως αναφέραμε, η Εκκλησία των πρώτων αιώνων δεν συμμερίζεται τις απόψεις αυτές. Γι' αυτό και στην Γ' Οικουμενική Σύνοδο (431 μ-Χ.) κατοχύρωσε τον όρο Θεοτόκος και χαρακτήρισε τη διδαχή τού Νεστορίου αιρετική. Δεν παρέλειψε να αναθεματίσει τον ίδιο και τους οπαδούς του.

Η ορθόδοξη Εκκλησία απορρίπτει την άσπιλη σύλληψη της Παρθένου Μαρίας, γιατί πιστεύει πώς η μόνη οδός σωτηρίας είναι ο Χριστός (Ιω.. α' 12-13, ιδ' 6. Πράξ. δ' 12. Α' Κορ. α' 30-31). Ό Χριστός έγινε η «απαρχή» (Α' Κορ. ιε' 21) και η «καινή κτίσις» πραγματoπoιείται μόνο «εν Χριστώ» (Β' Κορ. ε' 17. Τίτ. v' 4-7).

Έξω από το Σώμα τού Χριστού δεν υπάρχει σωτηρία (Έβρ. β' 14-15). Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η Ορθόδοξη Εκκλησία απορρίπτει το δόγμα της άσπιλης σύλληψης της Παρθένου Μαρίας, δηλαδή τη διδασκαλία πώς η Παρθένος Μαρία από τη σύλληψή της ήταν απαλλαγμένη από τις συνέπειες της αμαρτίας τού Αδάμ. Η Εκκλησία μας μένει σταθερή στη βασική σωτηριολογική αλήθεια, πού διατυπώνεται με τη φράση: «το απρόσληπτον και αθεράπευτον»




theotokos 9

ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ Α. ΤΣΙΓΚΟΥ
Λέκτορος Θεολογικής Σχολής Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης


     Ένας γέροντας της ορθοδόξου παραδόσεώς μας έλεγε ότι θα πρέπει να θέτουμε "φυλακήν τώ στόματι ημών", όταν μιλούμε για τα "υπέρ έννοιαν" μυστήρια του Χριστού. Πολύ δε περισσότερο, οφείλουμε να ιστάμεθα με τον προσήκοντα σεβασμό, όταν καλούμεθα να μιλήσουμε για το υπερφυές "μυστήριο των μυστηρίων" του Χριστού, για την Υπερευλογημένη Θεοτόκο και Αειπάρθενο Μητέρα Του. Αναφορικά με το όντως "μέγα της Θεοτόκου μυστήριον", θα μπορούσαμε, μαζί με όλο το πλήρωμα της Εκκλησίας, και εμείς με ζέουσα προσευχητική διάθεση να επαναλάβουμε τα λόγια του υμνωδού: "

 Τείχισόν μου τας φρένας Σωτήρ μου· το γάρ τείχος του κόσμου ανυμνήσαι τολμώ, την άχραντον Μητέρα σου· εν πύργω ρημάτων ενίσχυσόν με, και εν βάρεσιν εννοιών οχύρωσόν με. Σύ γάρ βοάς των αιτούντων πιστώς τας αιτήσεις πληρούν. Σύ ούν μοι δώρησαι γλώτταν, προφοράν, και λογισμόν ακαταίσχυντον· πάσα γάρ δόσις ελλάμψεως παρά Σού καταπέμπεται Φωταγωγέ, ο μήτραν οικήσας αειπάρθενον".

Η Ορθόδοξη Εκκλησία έχει εξαρχής παραλάβει και διαφυλάσσει ακαινοτόμητη, ερμηνεύει αυθεντικά και βιώνει αδιαλείπτως μία αληθινή περί Θεοτόκου Μαρίας δογματική παράδοση και διδασκαλία, όπως αυτή έχει εκφρασθεί δια των Αγίων Οικουμενικών Συνόδων και των πολυπληθών συγγραμμάτων των θεοφόρων Πατέρων της. Στις σελίδες που ακολουθούν, θα συνεισφέρουμε και εμείς τον οβολό μας επιχειρώντας να ανατρέξουμε στα μνημεία της Ιεράς Παραδόσεως, έτσι ώστε να γίνουμε φορείς και μεταδότες της παρακαταθήκης της πίστεως, που παραλάβαμε για τα άρρητα μυστήρια του Θεού, τα οποία, μέσα στο προαιώνιο σχέδιο της θείας Οικονομίας για τη σωτηρία του ανθρώπινου γένους, πραγματοποιήθηκαν εν χρόνω με τη συμβολή της Θεοτόκου.

 Αρχικά θα μας απασχολήσουν οι δογματικές διεργασίες και οι απόψεις εκείνων των προσώπων, που έπαιξαν πρωταγωνιστικό ρόλο στη διαμόρφωση του όρου "Θεοτόκος" κατά τη διάρκεια των Οικουμενικών Συνόδων, προκειμένου η Εκκλησία να διατυπώσει επακριβώς και σαφώς τη δογματική της διδασκαλία. Στη συνέχεια, θα αναπτύξουμε τη θέση ότι ο όρος "Θεοτόκοςείναι στην πραγματικότητα χριστολογικός και σωτηριολογικός όρος.

 Μέ άλλα λόγια, θα καταδείξουμε ότι η ορθόδοξη διδασκαλία της Εκκλησίας περί της Παρθένου Μαρίας ως Θεοτόκου συνδέεται με ακατάλυτο δεσμό και οργανική, αμφίδρομη σχέση με την ορθόδοξη Χριστολογία και Σωτηριολογία, και γι' αυτό αποτελεί ένα μόνο, πλήν όμως, αναπόσπαστο κεφάλαιο στη διαπραγμάτευση του δόγματος της Ενανθρωπήσεως του Θεού Λόγου.

Η ορθόδοξη αλήθεια για το πρόσωπο της Παρθένου Μαρίας μπορεί να κατανοηθεί σωστά και να περιγραφεί με ακρίβεια μόνο μέσα σ' ένα χριστολογικό πλαίσιο, μέσα στο κλίμα της Χριστολογίας. Ο Χριστός είναι ο αληθινός και τέλειος Θεός και ο πρώτος αληθινός και τέλειος άνθρωπος. Οι δύο φύσεις του Χριστού είναι "ασυγχύτως" ενωμένες στο ίδιο και το αυτό πρόσωπο, σε μία άρρητη υποστατική ένωση.ομοούσιος με εμάς και γι' αυτό και η μητέρα που τον γέννησε είναι αληθινά Θεοτόκος. Ο Λόγος του Θεού έγινε κατά πάντα τέλειος άνθρωπος

Οι Πατέρες της Εκκλησίας, ήδη από την εποχή του Μεγάλου Αθανασίου αλλά και πολύ ενωρίτερα, αποκαλούσαν την Παρθένο Μαρία ως Θεοτόκο. Γι' αυτό άλλωστε και δεν επέτρεπαν κανένα ίχνος αμφιβολίας. "Το παιδίον Θεός και πώς ου Θεοτόκος ή τίκτουσα", επισημαίνει πολύ εύγλωττα ο άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός. Δικαίως και αληθώς, λοιπόν, ονομάζουμε την Παρθένο Μαρία "Θεοτόκο", γιατί το όνομα αυτό επιβεβαιώνει ότι Εκείνος που γεννήθηκε από αυτήν ήταν Θεάνθρωπος, Θεός και άνθρωπος σε μία μοναδική και άρρητη υποστατική ενότητα. "Ει γάρ Θεοτόκος η γεννήσασα, πάντως Θεός ο εξ αυτής γεννηθείς, πάντως δε και άνθρωπος". Σ' αυτήν ακριβώς την αρχαιοπαράδοτη δογματική διδασκαλία για τη Θεοτόκο στηρίζεται και ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος, όταν προειδοποιεί με έναν αφοριστικό τρόπο: "Εί τις ου Θεοτόκον την Αγίαν Μαρίαν υπολαμβάνει, χωρίς εστιν της θεότητος".

Τή σωτηρία του ανθρώπου επετέλεσε ο Χριστός με την Ενανθρώπησή Του, κατά την οποία προσέλαβε την ανθρώπινη φύση, την ανύψωσε, τη θέωσε και την έσωσε. Η τελειότητα της ανθρωπίνης φύσεως του Χριστού συνδέεται αναπόσπαστα και οργανικά με τη σωτηρία του ανθρώπου. Θα λέγαμε ότι συνιστά θεμελιώδη προϋπόθεση για την τελειότητα της σωτηρίας. "Όλον γάρ όλος ανέλαβέ με, και όλος όλω ηνώθη, ίνα όλω την σωτηρίαν χαρίσηται· το γάρ απρόσληπτον και αθεράπευτον". Στο Σύμβολο της Νικαίας-Κωνσταντινουπόλεως, στο Σύμβολο της πίστεως, ομολογούμε: "Τόν δι'ημάς τους ανθρώπους και δια την ημετέραν σωτηρίαν κατελθόντα εκ των ουρανών και σαρκωθέντα εκ Πνεύματος Αγίου και Μαρίας της Παρθένου και ενανθρωπήσαντα".

Λίγες μόλις δεκαετίες μετά το γεγονός της Ενανθρωπήσεως του Χριστού εμφανίσθηκαν οι πρώτες παραχαράξεις της πίστεως και αργότερα οι μεγάλες χριστολογικές αιρέσεις στην Εκκλησία Του, σχετικά με το πρόσωπο και την υποστατική ένωση των δύο εν Χριστώ φύσεων. Ποιος είναι Αυτός; Ποιά είναι η σχέση Του με το Θεό; Πώς κατανοείται η σχέση και η ένωση των δύο φύσεων στο Χριστό, η ένωση δηλαδή ακτίστου και κτιστού από τον ενανθρωπήσαντα Υιό και Λόγο του Θεού; Πώς μπορεί να είναι συγχρόνως "Υιός του ανθρώπου;" Μέ ποιό τρόπο γεννήθηκε από γυναίκα; Πώς είναι δυνατό η μητέρα Του, η Παρθένος Μαρία να αποκαλείται "Θεοτόκος"; Τά ερωτήματα που ετίθεντο αφορούσαν όχι μόνο τη θεότητα του Θεού Λόγου, αλλά και την Ενανθρώπησή Του.
Οι προβληματισμοί αυτοί προξένησαν μακραίωνες δογματικές συζητήσεις. Η Εκκλησία, προκειμένου να προφυλάξει τα πιστά μέλη της και να απαντήσει στις αποκλίνουσες απόψεις διατύπωσαν αυθεντικά την πίστη της και καθόρισαν Οικουμενικές Συνόδους, οι οποίες διατύπωσαν αυθεντικά την πίστη της και καθόρισαν τα δόγματά της. Οι δογματικές αποφάσεις των Συνόδων, γνωστές ως "όροι", δηλαδή όρια-οριοθετήσεις, εμπεριέχουν σωτήριες αλήθειες. Συνεπώς, τα δόγματα της Εκκλησίας δεν είναι τίποτε άλλο παρά σωτηριολογικές προτάσεις ζωής, αφού καταγράφουν την κοινή πίστη και την καθολική συνείδηση και διαχρονική εμπειρία του εκκλησιαστικού σώματος.

Οι αμφισβητήσεις για το πρόσωπο του Χριστού εμφανίσθηκαν πολύ νωρίς, καταρχήν με την αίρεση του Δοκητισμού και του Μοναρχιανισμού. Αλλά και κατά την περίοδο των μεγάλων τριαδολογικών αιρέσεων τέθηκε εκ νέου το χριστολογικό ζήτημα, γιατί τόσο οι αρειανοί όσο και οι ευνομιανοί είχαν δική τους "Χριστολογία", στην οποία, ασφαλώς, απάντησαν οι Πατέρες της Εκκλησίας. Την εποχή αυτή το ενδιαφέρον εστρέφετο πρωτίστως στο τριαδολογικό δόγμα, που αφορούσε τη θεότητα του Χριστού και τη σχέση Του με το Θεό Πατέρα Του. Γι' αυτό, άλλωστε, και κατά την Α´ Οικουμενική Σύνοδο της Νικαίας το έτος 325, οι Πατέρες δεν συζήτησαν για χριστολογικά θέματα, που αφορούσαν το μυστήριο της Ενανθρωπήσεως του Θεού-Λόγου και της σχέσεώς του με τη Μητέρα Του. Ωστόσο, είναι προφανές ότι η άμεση άρνηση της θεότητας του Χριστού είχε ως αποτέλεσμα και την έμμεση άρνηση της Παρθένου Μαρίας ως Θεοτόκου.

Αργότερα, το χριστολογικό ζήτημα τέθηκε εξαιτίας της αιρέσεως του Απολιναρίου Λαοδικείας. Ο Απολινάριος (390), όπως και η λεγομένη Αλεξανδρινή Σχολήτόνιζε πρωτίστως την ενότητα στο πρόσωπο του Ιησού Χριστού, συχνά εις βάρος της πληρότητας του ανθρώπινου στοιχείου. Δίδασκε ότι ο Χριστός είναι Υιός του Θεού, ο οποίος είναι τέλειος Θεός και κατά την Ενανθρώπηση έλαβε μόνο σάρκα ("Θεός σαρκοφόρος"), δηλαδή ανθρώπινο σώμα και άλογη ψυχή, όχι όμως και ανθρώπινο νού, γιατί αυτό θα σήμαινε την τελειότητα (ακεραιότητα) της ανθρώπινης φύσεως. Ο Απολινάριος θεωρούσε πώς ο Χριστός για τη σωτηρία του ανθρώπου είναι ανάγκη να είναι τέλειος Θεός. Για να είναι λοιπόν δυνατή η πλήρης ένωση στον Ένα Χριστό, δίδασκε ότι ο Λόγος του Θεού δεν έλαβε κατά την Ενανθρώπηση τέλεια ανθρώπινη φύση, αλλά μόνο το ανθρώπινο σώμα εμψυχωμένο με ζωϊκή (άλογη) ψυχή και όχι ανθρώπινο νου. Προτιμούσε να χρησιμοποιεί τον όρο "σάρξ", όχι όμως με τη βιβλική του σημασία. Επέμενε στη στενή ένωση Θεού και ανθρώπου στο Χριστό, αλλά η ανθρώπινη φύση Του δεν ήταν πλήρης. Την ένωση Λόγου και σαρκός σε μία φύση την χαρακτήριζε "ένωσιν ουσιώδη", "ένωσιν σύνθετον" και "ένωσιν φυσικήν". Η "κολοβωμένη" ανθρώπινη φύση μετά την ένωση πρέπει να θεωρηθεί ότι απορροφήθηκε και χάθηκε μέσα στους κόλπους του Λόγου, έτσι ώστε ο Χριστός να μην είναι τέλειος άνθρωπος, αλλά μόνο τέλειο Θεός.

Στη διδασκαλία του Απολιναρίου αντέδρασαν από πολύ νωρίς οι Πατέρες της Εκκλησίας και τον καταδίκασαν πολλές φορές. Η οριστική όμως καταδίκη της αιρετικής του κακοδοξίας έγινε από την Β´ Οικουμενική Σύνοδο της Κωνσταντινουπόλεως το έτος 381. Ορισμένοι εκφραστές της Αντιοχειανής Σχολής, στην προσπάθειά τους να αντικρούσουν τον Απολινάριο, έφθασαν στο άλλο άκρο. Την εποχή αυτή κύριος εκπρόσωπός τους ήταν ο επίσκοπος Ταρσού Διόδωρος (392). Αυτός διέκρινε τις δύο φύσεις στο Χριστό σε σημείο που έφθανε να δεχθεί σχεδόν και "δύο Υιούς" κατά την Ενανθρώπηση του Χριστού, τον "Υιό του Θεού" και τον "Υιό Δαβίδ". Ο Διόδωρος μπορούσε να κάνει λόγο για τις "δύο φύσεις" στο Χριστό και μετά την ένωση, έτσι ώστε οι δύο φύσεις να μπορούν να γίνουν αντιληπτές και ως δύο πρόσωπα στον Ένα Χριστό.

Ο Θεόδωρος Μοψουεστίας, μαθητής του Διοδώρου, προφανώς γι' αυτόν το λόγο, άρχισε να μιλά και για "δύο Υιούς". Με τις θέσεις αυτές ο Θεόδωρος θεωρήθηκε ως πρόδρομος και δημιουργός του Νεστοριανισμού. Υποστήριζε πώς στην ένωση Θεού και ανθρώπου στο Χριστό είναι ένα πρόσωπο, ωστόσο δεν δεχόταν πραγματική υποστατική ένωση των δύο φύσεων στο Χριστό. Τόσο ο Θεόδωρος όσο και οι υπόλοιποι Νεστοριανοί την ένωση Θεού και ανθρώπου στο Χριστό αποκαλούσαν "ενοίκηση" και "συνάφεια", δηλαδή "συνένωση" ως ηθική ένωση. Μεταξύ του Θείου Λόγου και του ανθρώπου Ιησού αναγνώριζε ότι υπάρχει ενότητα γνώμης, δηλαδή εξωτερική ένωση. Η ένωση των δύο φύσεων στο Χριστό ήταν "σχετική ένωση", είχε δηλαδή την έννοια της "επαφής" και "συνάφειας".

Μ' αυτό τον τρόπο, ο Θεόδωρος Μοψουεστίας και γενικά η Αντιοχειανή Σχολή, αρνούνταν την πραγματική υποστατική ένωση και χώριζαν το Χριστό στα δύο. Γι' αυτό απέφευγαν τη χρήση εκφράσεων ότι ο Θεός γεννήθηκε ή ο Θεός έπαθε. Τη μητέρα του Κυρίου προτιμούσαν να την αποκαλούν "ανθρωποτόκο", γιατί έλεγαν ότι αυτή εγέννησε τον άνθρωπο, ο οποίος στα σπλάχνα της, κατά τον χρόνο διαπλάσεως του εμβρύου ("εν τη διαπλάσει" όπως έλεγε), ενώθηκε με το Λόγο. Η ένωση των δύο φύσεων (Λόγου και ανθρώπου) κατά την Ενανθρώπηση χαρακτηρίζεται από τον Θεόδωρο ως "συνάφεια", δηλαδή ως ηθική ένωση.

Οι ακραίες αυτές απόψεις έγιναν ευρύτερα γνωστές κυρίως με το Νεστόριο, μαθητή του Θεοδώρου. Όταν ο Νεστόριος έγινε πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως, περίπου το έτος 428, έφερε ως σύμβουλο μαζί του από την Αντιόχεια τον ιερέα Αναστάσιο. Ο τελευταίος, σε κήρυγμα που έκανε ενώπιον του Νεστορίου, είπε: "Θεοτόκον την Μαρίαν καλείτω μηδείς Μαρία γάρ άνθρωπος ήν, υπό ανθρώπου δε Θεόν τεχθήναι αδύνατον". Τά λόγια αυτά προκάλεσαν ευλόγως δογματικό σκάνδαλο στον ευσεβή λαό, ο οποίος αποκαλούσε τη μητέρα του Σωτήρος "Θεοτόκο", αφού είχε γεννήσει τον Υιό του Θεού τον Μονογενή.

Ο πατριάρχης Νεστόριος έσπευσε να αναλάβει την ευθύνη και με το κύρος του να καλύψει τον Αναστάσιο και με σειρά ομιλιών του προσπάθησε να αναλύσει την θεολογική έννοια του όρου "Θεοτόκος" με το "Χριστοτόκος", καθ' ότι η Θεοτόκος γι' αυτόν γέννησε τον "ψιλόν άνθρωπον Χριστόν". Απέρριπτε τον όρο "Θεοτόκος" ως μη αγιογραφικό, αλλά ως εθνικό και επιδεκτικό ειδωλολατρικής εννοίας και παρανοήσεως και κατά συνέπεια δεν δεχόταν την προσωνυμία "μήτηρ Θεού", για να μην θεωρήσει κάποιος την Παρθένο "θεά", που γέννησε το Θεό γυμνό, χωρίς την ανθρωπότητά του. Η Παρθένος Μαρία γέννησε μόνο τον άνθρωπο Ιησού, με τον οποίο ήταν ενωμένος "κατ' άκραν συνάφειαν" ο Θεός Λόγος. Γι' αυτό υποστήριζε ότι ο Λόγος απλώς "προήλθε" ή "παρήλθε" ή "διήλθεδια μέσου αυτής, αλλά δεν "γεννήθηκε" από αυτήν. Με τον άνθρωπο Ιησού ήλθε σε "συνάφεια" η θεία φύση με αποτέλεσμα να προκύψει ένα όχι πραγματικό, αλλά ηθικό πρόσωπο, στο οποίο ο Νεστόριος απέδιδε το όνομα "Χριστός", και γι' αυτό ακριβώς η Παρθένος Μαρία θα πρέπει να ονομάζεται, κατ' αυτόν, "Θεοδόχος", "Θεοφόρος", "ανθρωποτόκος" και "Χριστοτόκος", όχι όμως "Θεοτόκος". Με βάση αυτές τις απόψεις κατέληγε στο αυτονόητο συμπέρασμα ότι η Παναγία γέννησε έναν κοινό άνθρωπο, ο οποίος ήταν ταυτόχρονα και το κατοικητήριο ή όχημα της θεότητας. Πρόκειται, λοιπόν, κατά βάση για ενοίκηση της θεότητας στην ανθρωπότητα, και όχι για "καθ' υπόστασιν" ένωση.

Με τη διδασκαλία του ο Νεστόριος διέστρεφε τη βιβλική έννοια της Ενσαρκώσεως και Ενανθρωπήσεως του Ιησού, ο οποίος δεν ήταν Θεός, αλλά ο "ψιλός άνθρωπος Ιησούς", που ήταν απλώς "κτήτωρ της θεότητος" ή "όργανον μάλλον και εργαλείον θεότητος και άνθρωπος θεοφόρος". Ο Νεστόριος κατέστρεφε κυριολεκτικά την έννοια της υποστατικής ενώσεως των δύο εν Χριστώ φύσεων, δυνάμει της οποίας και ως συνέπεια αυτής ήταν απολύτως δικαιολογημένος ο χαρακτηρισμός της Παρθένου Μαρίας ως "Θεοτόκου". Αντί για την υποστατική ένωση των δύο φύσεων "εξ άκρας συλλήψεως" δεχόταν απλή "συνάφεια" και επαφή, κατά το παράδειγμα της τοποθετήσεως δύο επαλλήλων σανίδων ή έκανε λόγο για ένωση "σχετική", κατά το παράδειγμα των δύο συζύγων ή δύο φίλων. Μιλούσε για "κατ' ενοίκησιν", "κατ'ευδοκίαν", "κατά θέλησιν" ένωση, δηλαδή όχι πραγματική και αληθινή και πλήρη, αλλά μόνο εξωτερική και φαινομενική και ηθική ένωση και τελικώς απέρριπτε την "φυσική" ένωση, την "υποστατική" ένωση ή την "καθ'υπόστασιν ένωσιν" του αγίου Κυρίλλου Αλεξανδρείας.

Ο Νεστόριος επέμενε στο ότι ο Λόγος του Θεού "σαρκώθηκε" και δεν "γεννήθηκε" από τη Θεοτόκο κατά την ανθρώπινη φύση. Ακόμη, απέρριπτε τις δύο γεννήσεις του Λόγου και τη διπλή ομοουσιότητα Αυτού, ότι δηλαδή "ο Λόγος είναι ομοούσιος με τον Πατέρα κατά τη θεότητα και ομοουσίως με τη Μητέρα Του και με εμάς τους ανθρώπους κατά την ανθρωπότητα". Ο Νεστόριος κάνει λόγο για "συνάφεια εις εν πρόσωπον" και εισηγείται μία δυαδικότητα που δεν κατόρθωσε τελικά να ξεπεράσει. Καθώς δε χώριζε τις δύο εν Χριστώ φύσεις, υπονοούσε ότι ο Χριστός έχει και δύο πρόσωπα. Διέκρινε τον ένα Υιό σε δύο Υιούς, τον Υιό του Θεού και τον Υιό της Παρθένου. Τη διάκριση σε δύο Υιούς τη συστηματοποίησε και οδηγήθηκε στην απόρριψη του όρου "Θεοτόκος". "Ο άνθρωπος Ιησούς και ο Λόγος, δύο διαφορετικές υποστάσεις, μολονότι ενώνονται κατά ηθική και βουλητική σχέση, αποτελούν δύο χωριστά και διακεκριμένα πράγματα". Η "συνάφεια" σε ένα πρόσωπο των δύο φύσεων δεν ήταν ο Θεός Λόγος, αλλά ήταν η "συνάφεια" εκείνη που προέρχεται από τη "συνάφεια" του Λόγου με τον άνθρωπο Ιησού.

Η άρνηση του Νεστορίου να δεχθεί την υποστατική ένωση των δύο φύσεων στο Χριστό τον οδηγούσε στην άρνηση και της θεότητάς Του. Για το Νεστόριο το όνομα Χριστός σήμαινε και τις δύο φύσεις, γι' αυτό και το θεωρούσε "μήνυμα των δύο φύσεων". Τόνιζε πώς το όνομα αυτό δεν αναφέρεται στην ουσία του Λόγου, αλλά στη θεία οικονομία. Ισχυριζόταν πώς είναι αδιανόητο να λέμε ότι ο Χριστός, ως Θεός Λόγος, γεννήθηκε, έπαθε, σταυρώθηκε. Αφού προηγουμένως απέρριπτε το ότι ο γεννηθείς από την Παρθένο είναι ομοούσιος με τον Πατέρα κατά τη θεότητα και συνεπώς κατά φύσιν Θεός, κατέληγε πώς η Θεοτόκος γέννησε τον Χριστό που δεν ήταν ο Θεός Λόγος. Μέ άλλα λόγια, απέρριπτε το ότι ο γεννηθείς προ των αιώνων από τον Πατέρα και είναι ομοούσιος με τον Πατέρα, γεννήθηκε εν χρόνω κατά την ανθρωπότητα από την Παρθένο Μαρία, και συνεπώς είναι κατά φύσιν άνθρωπος και ομοούσιος με εμάς.

Ο Νεστόριος, προφανώς, ταύτιζε και άρα συνέχεε τις δύο "γεννήσεις" του Υιού του Θεού. Με τις απόψεις του διέστρεφε και την πραγματική σημασία του όρου "Θεοτόκος", τον οποίο από "αμάθεια" ή αδυναμία και ανεπάρκεια κατανόησης της εκκλησιαστικής παραδόσεως αρνήθηκε να αποδώσει στη Μητέρα του Θεού αποκαλώντας την "Χριστοτόκο". Γι' αυτό προέτρεπε όλους τους χριστιανούς να μην αποκαλούν τη Μαρία, τη μητέρα του Χριστού, Θεοτόκο. Όλες αυτές οι δοξασίες οδηγούσαν στην ουσιαστική αμφισβήτηση του γεγονότος της Ενανθρωπήσεως του Υιού και Λόγου του Θεού και, κατ' επέκταση, στην πλήρη κατάρρευση του δόγματος της σωτηρίας. Η δε μετά πείσματος επιμονή του Νεστορίου στις αιρετικές του δοξασίες, τον οδήγησε σε συνοδική καταδίκη από την Γ´ και την Δ´ Οικουμενική Σύνοδο.

Η Γ´ Οικουμενική Σύνοδος συγκλήθηκε από τον αυτοκράτορα Θεοδόσιο τον Β´ στην Έφεσο το έτος 431, με βασικό στόχο την ανακατασκευή και καταδίκη των αιρετικών αποκλίσεων του πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως Νεστορίου. Στη Σύνοδο προήδρευσε ο πατριάρχης Κύριλλος Αλεξανδρείας και παρευρίσκοντο εκπρόσωποι του Πάπα Ρώμης Κελεστίνου, όπως και η πλειοψηφία των επισκόπων της Ανατολής. Για τους Πατέρες της Συνόδου με τη διδασκαλία του Νεστορίου διακυβεύεται η ακεραιότητα της ανθρωπίνης φύσεως του Χριστού και άρα αυτή καθ' εαυτή η πραγματικότητα της σωτηρίας του ανθρώπου. Εάν πράγματι ο Θεός δεν ενώθηκε πλήρως με τον άνθρωπο, τότε πώς είναι δυνατό να τον σώσει; Γι' αυτό επέμεναν στην πλήρη και ασύγχυτη εν Χριστώ ένωση Θεού και ανθρώπου τόσο, ώστε να ονομάζουν τη Μητέρα του Χριστού όχι απλώς "Χριστοτόκο" (όπως ισχυριζόταν ο Νεστόριος), αλλά αληθινά και πραγματικά "Θεοτόκο".

Οι Πατέρες της Συνόδου όχι μόνο καταδίκασαν τον Νεστόριο, αλλά και επικύρωσαν και επιβεβαίωσαν την περί Θεοτόκου διδασκαλία του αγίου Κυρίλλου, σύμφωνα με τον οποίο η Παναγία μητέρα του Κυρίου είναι και Χριστοτόκος, ακριβώς επειδή είναι και Θεοτόκος. "Ει γάρ Χριστοτόκος, πάντως ότι και Θεοτόκος ει δε ου Θεοτόκος, ουδέ Χριστοτόκος". Σύμφωνα με τον ιερό πατέρα ο χαρακτηρισμός "Θεοτόκος" για την Παρθένο Μαρία θεωρείται κατά πάντα παραδοσιακός και αποτελεί τη λυδία λίθο και τον πυρήνα της ορθόδοξης θεολογίας. Η επικύρωση της περί της Παρθένου Μαρίας, ως Θεοτόκου, διδασκαλίας της Ορθοδόξου Εκκλησίας, ήταν συνάμα και επιβεβαίωση της αμετακίνητης πίστης για την Ενσάρκωση του Λόγου του Θεού. Ο τέλειος κατά την θεότητα και τέλειος κατά την ανθρωπότητα Ιησούς Χριστός είναι ένας και ο αυτός, ο Θεός Λόγος. Η ένωση των δύο φύσεων στο πρόσωπο του Λόγου είναι "ένωσις αληθής" ή ακριβέστερα "ένωσις καθ' υπόστασιν" και δηλώνεται από τον άγιο Κύριλλο σαφέστατα με τη φράση "μία φύσις του Θεού Λόγου σεσαρκωμένη. Το "σεσαρκωμένη " για τον ιερό πατέρα δηλώνει την τελειότητα ( ακεραιότητα) της ανθρωπότητας στη μία υπόσταση του Λόγου και ασφαλώς σημαίνει την πλήρη Ενανθρώπηση του Θεού Λόγου.

Στην αποκαλούμενη "Έκθεση Πίστεως των διαλλαγών", που έγινε ουσιαστικά ο επίσημος δογματικό "όρος" της Γ´ Οικουμενικής Συνόδου, διακηρύχθηκε με επίσημο τρόπο Θεοτόκος η Παρθένος Μαρία, εντός της οποίας σαρκώθηκε "ασυγχύτως" ο Λόγος του Θεού. Όπως δηλώνεται ρητά στο εν λόγω δογματικό κείμενο, "κατά την της ασυγχύτου ενώσεως έννοιαν ομολογούμεν την αγίαν Παρθένον Θεοτόκον, δια τον Θεόν Λόγον σαρκωθήναι και ενανθρωπήσαι και εξ αυτής της συλλήψεως ενώσαι εαυτώ τον εξ αυτής ληφθέντα ναόν".

Η μελέτη των πηγών και η σύγχρονη επιστημονική έρευνα οδηγούν στο συμπέρασμα πώς η συμβολή του αγίου Κυρίλλου υπήρξε πρωταγωνιστική και καθοριστική στην ανάδειξη και προβολή του όρου "Θεοτόκος" ο οποίος καθίσταται ο δογματικός ορισμός της Γ´ Οικουμενικής Συνόδου .

Ωστόσο, παρά τη ρητή συνοδική καταδίκη του Νεστορίου , το χριστολογικό ζήτημα δεν έληξε οριστικά, αλλά συνεχίσθηκε για πολλούς αιώνες και για τη διευθέτησή του χρειάσθηκε να συγκληθούν και άλλες Οικουμενικές Σύνοδοι. Μετά το Νεστόριο και σε αντίθεση με τις απόψεις του εμφανίσθηκε ο Μονοφυσιτισμός, με κύριο εκπρόσωπό του τον Ευτυχή. Αυτός επικαλούνταν τον Κύριλλο, τον οποίο όμως ερμήνευε μονόπλευρα και εσφαλμένα, προφανώς γιατί δεν είχε κατανοήσει τον κυρίαρχο σωτηριολογικό χαρακτήρα της Χριστολογίας του.

Ο Ευτυχής δεν δεχόταν το ομοούσιο του σώματος του Κυρίου με το σώμα της Μητέρας Του και με το δικό μας, γιατί, όπως έλεγε, Αυτός είναι Θεός μας. Ο Κύριος δεν έλαβε από την Παρθένο σάρκα ομοούσια με εμάς, αλλά το σώμα του Κυρίου δεν είναι σώμα ανθρώπου· ανθρώπινο είναι το σώμα από την Παρθένο . Έκανε λόγο για αλλοίωση της ανθρώπινης φύσεως στο Χριστό μετά την ένωση και αναγνώριζε στο Χριστό δύο φύσεις πριν την ένωση, μετά όμως την ένωση μία, καθ' ότι η θεία φύση απορρόφησε την ανθρώπινη. Ο Ευτυχής, όπως νωρίτερα και ο Νεστόριος, ταύτιζε τους όρους "φύση " και "πρόσωπο", θεωρώντας ότι φύση και πρόσωπο είναι όροι αχώριστοι. Ενδιαφερόταν να αποδείξει ότι στο Χριστό υπάρχει ένα πρόσωπο και συνεπώς μία μόνο φύση. Συγκεκριμένα υποστήριζε: "Ομολογώ εκ δύο φύσεων γεγενήσθαι τον Κύριον ημών προ της ενώσεως, μετά δε την ένωσιν μίαν φύσιν ομολογώ" .

Ο Ευτυχής καταδικάσθηκε και αφορίσθηκε ως μονοφυσίτης αιρετικός από την "Ενδημούσα" Σύνοδο του 448 και λίγο αργότερα από τον Πάπα Ρώμης Λέοντα με την επιστολή προς τον Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Φλαβιανό. Πρόκειται για μία δογματική χριστολογική επιστολή του Λέοντος, τη γνωσή ως "Τόμος του Λέοντος".

Η καταδίκη του Ευτυχούς προκάλεσε την αντίδραση του Διοσκόρου Αλεξανδρείας. Ο Διόσκορος εναντιώθηκε στον Νεστοριανισμό, αλλά, παρέχοντας θεολογική και εκκλησιατική στήριξη στον Ευτυχή, κατάφερε να παρασύρει αξιοσημείωτο αριθμό κληρικών και μοναχών του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας. Καθώς είχε την υποστήριξη του αυτοκράτορα Θεοδοσίου Β´, συνεκάλεσε υπό την προεδρεία του Σύνοδο το έτος 449 στην Έφεσο. Η Σύνοδος δικαίωσε τον Ευτυχή, καταδίκασε τον Φλαβιανό Κωνσταντινουπόλεως, και όλους τους "ανατολικούς " επισκόπους που ήταν αντίθετοι με τη μονοφυσιτική διδασκαλία του Ευτυχούς. Παρά το γεγονός ότι η Σύνοδος αυτή συγκλήθηκε ως Οικουμενική δεν έγινε δεκτή ως τέτοια από τη συνείδηση του πληρώματος της Εκκλησίας και χαρακτηρίσθηκε ως "Ληστρική" .

Προκειμένου να καταδικασθεί για μία ακόμη φορά ο Νεστοριανισμός αλλά και να αντιμετωπισθεί η νέα χριστολογική αίρεση του Μονοφυσιτισμού και επί τέλους να ειρηνεύσει η Εκκλησία από τη διογκούμενη αντίδραση των πιστών της, συγκλήθηκε η Δ´ Οικουμενική Σύνοδος στη Χαλκηδόνα το έτος 451. Η Σύνοδος καταδίκασε τους Νεστοριανούς που θεωρούσαν τον Κύριον ψιλόν άνθρωπο, απέρριπταν τον όρο " Θεοτόκος" και διαιρούσαν το ένα πρόσωπο του Κυρίου σε δύο. Καταδίκασε τον Ευτυχή και τους οπαδούς της μονοφυσιτικής αιρέσεως που πρέσβευαν σύγκραση και σύγχυση των δύο φύσεων, δέχοταν δύο φύσεις πριν την ένωση, μία φύση μετά την ένωση και ότι ο Χριστός δεν είχε ανθρώπινη φύση όμοια με εμάς. Η σπουδαιότητα της Συνόδου εντοπίζεται στο γεγονός ότι διατύπωσε με ακριβολόγο θεολογική ορολογία το χριστολογικό δόγμα σχετικά με την ένωση των δύο φύσεων του Χριστού και τον τρόπο της μεταξύ τους σχέσεως στη μία υπόσταση του Θεού Λόγου. Καθόρισε ότι υπάρχουν δύο φύσεις ενωμένες ασυγχύτως και αδιαιρέτως σε ένα πρόσωπο ή μία υπόσταση.

Στον "Όρο Πίστεως" της Συνόδου της Χαλκηδόνος διαβάζουμε: "Επόμενοι τοίνυν τους αγίοις Πατράσιν, ένα και τον αυτόν ομολογείν Υιόν τον Κύριον ημών Ιησούν Χριστόν συμφώνως άπαντες εκδιδάσκομεν, τέλειον τον αυτόν εν θεότητι και τέλειον τον αυτόν εν ανθρωπότητι, Θεόν αληθώς και άνθρωπον αληθώς τον αυτόν εκ ψυχής λογικής και σώματος, ομοούσιον τώ πατρί κατά την θεότητα, και ομοούσιον ημίν τον αυτόν κατά την ανθρωπότητα, κατά πάντα όμοιον ημίν χωρίς αμαρτίας· προ αιώνων μεν εκ του Πατρός, γεννηθέντα κατά την θεότητα, επ' εσχάτων δε των ημερών τον αυτόν δι' ημάς και δια την ημετέραν σωτηρίαν εκ Μαρίας της Παρθένου της Θεοτόκου κατά την ανθρωπότητα, ένα και τον αυτόν Χριστόν, Υιόν, Κύριον Μονογενή, εν δύο φύσεσιν ασυγχύτως, ατρέπτως, αδιαιρέτως, αχωρίστως γνωριζόμενον, ουδαμού της των φύσεων διαφοράς ανηρημένης δια την ένωσιν, σωζομένης δε μάλλον της ιδιότητος εκατέρας φύσεως και εις έν πρόσωπον και μίαν υπόστασιν συντρεχούσης, ουκ εις δύο πρόσωπα μεριζόμενον ή διαιρούμενον, αλλ' ένα και τον αυτόν υιόν Μονογενή, Θεόν, Λόγον, Κύριον Ιησούν Χριστόν, καθάπερ άνωθεν οι προφήται περί αυτού και αυτός ημάς ο Κύριος Ιησούς εξεπαίδευσε και το των Πατέρων ημίν παραδέδωκε Σύμβολον " .

Έναν αιώνα αργότερα, συγκλήθηκε το έτος 553 στην Κωνσταντινούπολη από τον αυτοκράτορα Ιουστινιανό η Ε´ Οικουμενική Σύνοδος, προκειμένου αφενός να διασφαλίσει το κύρος των προηγουμένων Οικουμενικών Συνόδων και αφετέρου να καταδικάσει τα λεγόμενα "Τρία Κεφάλαια" και τις κακοδοξίες του Ωριγένη και των οπαδών του. Στο δογματικό της "όρο" η Σύνοδος μεταξύ άλλων, καταδικάζει τις νεστοριανικές αιρετικές απόψεις, επαναλαμβάνει όσα η εκκλησιαστική συνείδηση αποδέχεται για τις "δύο γεννήσεις" του Θεού Λόγου και αναθεματίζει όλους όσους δεν ομολογούν " κυρίως και κατ' αλήθειαν" Θεοτόκο την Παρθένο Μαρία.
"Ει τις καταχρηστικώς, αλλ' ουκ αληθώς Θεοτόκον λέγει την αγίαν ένδοξον αειπάρθενον Μαρίαν, ή κατά αναφοράν, ως ανθρώπου ψιλού γεννηθέντος, αλλ'ουχί του Θεού Λόγου σαρκωθέντος εξ αυτής, αναφερομένης δε κατ' εκείνους της του ανθρωπου γεννήσεως επί τον Θεόν λόγον, ως συνόντα τώ ανθρώπω γενομένω· και συκοφαντεί την αγίαν εν Χαλκηδόνι σύνοδον, ως κατά ταύτην την ασεβή επινοηθείσαν παρά Θεοδώρου έννοιαν Θεοτόκον την παρθένον ειπούσαν· ή εί τις ανθρωποτόκον αυτήν καλεί ή χριστοτόκον ως του Χριστού μη όντος Θεού, αλλά μη κυρίως και κατα αλήθειαν Θεοτόκον αυτήν ομολογεί, δια το τον προ αιώνων εκ του Πατρός γεννηθέντα Θεόν Λόγον επ' εσχάτων των ημερών εξ αυτής σαρκωθήναι,ούτω τε ευσεβώς και την αγίαν εν Χαλκηδόνι σύνοδον Θεοτόκον αυτήν ομολογήσαι, ο τοιούτος ανάθεμα έστω".

Με το Χριστολογικό ζήτημα ασχολήθηκε και η ΣΤ´ Οικουμενική Σύνοδος της Κωνσταντινουπόλεως κατά τα έτη 680 -681, και ιδιαίτερα με μία πλευρά του Μονοφυσιτισμού, τον Μονοεργητισμό και Μονοθελητισμό, τον οποίο και καταδίκασε επικυρώνοντας ταυτόχρονα τις αποφάσεις όλων των προηγουμένων Οικουμενικών Συνοδων. Στη Σύνοδο αυτή, με συνοδική επιστολή του αγίου Σωφρονίου, πατριάρχου Ιεροσολύμων, που ανακεφαλαιώνει όλο το Τριαδολογικό και Χριστολογικό δόγμα, τονίζεται ότι η Παρθένος Μαρία είναι "Θεοτόκος" και "Αειπάρθενος" · "προ του τόκου και εν τώ τόκω και μετά τον τόκον" .

 Η "αειπαρθενία" της Παναγίας είναι δογματική συνέπεια του γεγονότος ότι αυτή ήταν αληθινά "Θεοτόκος" και συμβολίζεται εικονογραφικά με την παράσταση τριών αστεριών που φέρει στο μαφόριό της. Η Θεοτόκος είναι και Αειπάρθενος και αυτό ακριβώς είναι το κατ' εξοχήν εκφραστικό όνομα της Θεοτόκου. Στα δύο αυτά ονόματα "Θεοτόκος" και "Αειπάρθενος" μπορεί να συνοψισθεί όλη η δογματική διδασκαλία για την Παρθένο Μαρία.

Η Πενθέκτη Οικουμενική Σύνοδος, που συγκλήθηκε κατά τα έτη 691 -692 στην Κωνσταντινούπολη, με σκοπό να συμπληρώσει το νομοθετικό υστέρημα των δύο προηγηθεισών Οικουμενικών Συνόδων, αχολήθηκε και με την κατάπαυση ορισμένων παραδοξοτήτων, που από καιρό είχαν εμφανισθεί και αναφέρονταν σε έθιμα των Χριστιανών κατά τα "επιλόχεια" της Θεοτόκου. Μεταξύ των πολλών κανόνων που εξέδωσε, με τον 79ο κανόνα της όχι μόνο καταπόλεμησε και καταδίκασε τα λεγόμενα "επιλόχεια" έθιμα, αλλά και υπογράμμισε τον αλόχευτο χαρακτήρα της γέννησης του Χριστού από τη Θεοτόκο, σημειώνοντας χαρακατηρισκά "αλόχευτον τον εκ της Παρθένου θείον τόκον ομολογούντες ".

Η Ζ´ Οικουμενική Σύνοδος συγκλήθηκε στη Νίκαια το έτος 787 , εξ αιτίας της Εικονομαχίας. Στον "όρο" της πίστεως ανακεφαλαιώνεται ολόκληρη η μακραίωνη ορθόδοξη πίστη της Εκκλησίας και επαναλαμβάνεται η διδασκαλία ότι η Μητέρα του Κυρίου είναι Αειπάρθενος και αληθινά Θεοτόκος. "Ομολογούμεν δε και την δέσποιναν ημών την αγίαν Μαρίαν κυρίως και αληθώς Θεοτόκον, ως τεκούσαν σαρκί τον ένα της αγίας Τριάδος Χριστόν τον Θεόν ημών... σύν τούτοις δε και τας δύο φύσεις ομολογούμεν του σαρκωθέντος δι'ημάς εκ της αχράντου Θεοτόκου και αειπαρθένου Μαρίας, τέλειον αυτόν Θεόν και τέλειον άνθρωπον γινώσκοντες."

Με όσα αναφέρθηκαν με ιδιαίτερα συνοπτικό τρόπο, μπορεί εύκολα να κατανοηθεί ότι η διδασκαλία της Ορθοδόξου Εκκλησίας για την Υπεραγία Θεοτόκο δεν είναι καθόλου άσχετη με ολόκληρη την δογματική της παράδοση. Αντιθέτως σχετίζεται οργανικά και συνδέεται πρωταρχικά με τη Χριστολογία και τη Σωτηριολογία, γιατί με τη Θεοτόκο σαρκώθηκε, έγινε άνθρωπος , ο Κύριος της Δόξης και Μεγάλης Βουλής Άγγελος, ο Άσαρκος Λόγος, προκειμένου να πληρωθεί η σωτηριώδης θεία οικονομία. Μια διαστρεβλωμένη και "μειωμένη" Χριστολογία έχει ολέθρια αποτελέσματα, αφού καταλύει το δόγμα της σωτηρίας. Αλλά και κάθε ορθόδοξη δογματική διδασκαλία, όπως η σχετική περί Θεοτόκου, κατανοείται και ερμηνεύεται αποκλειστικά εντός και δια της Θεολογίας και της Χριστολογίας.

Η Ορθόδοξη θεολογία, καθώς έχει στέρεη βάση της τη Χριστολογία, δεν είναι και δεν επιτρέπεται να μετατραπεί σε αυτονομημένη, ανεξάρτητη και αυτοδύναμη Μαριολογία και Μαριολατρεία , ή ακόμη σε ανθρωπολογία με κέντρο της την Παρθένο Μαρία, αλλά είναι πρωτίστως και κατεξοχήν Χριστολογία, στην οποία συμπεριλαμβάνεται ασφαλώς και η ανθρωπολογία και η περί Θεοτόκου διδασκαλία. Οι όποιες παρανοήσεις, παραχαράξεις και καινοτομίες , που αφορούσαν το πρόσωπο και το έργο της Παρθένου Μαρίας, προήλθαν σαφέστατα από μία λανθασμένη και "κολοβωμένη" Χριστολογία, από την παρανόηση του δόγματος της Ενανθρωπήσεως. Κατά συνέπεια, η ορθόδοξη αλήθεια για τη Μητέρα του Χριστού ως Θεοτόκου δεν μπορεί παρά να "επιστηρίζεται σε χριστολογική βάση"!

Οι αστείρευτες πηγές της συνοδικής και πατερικής παράδοσης της αδιαίρετης Εκκλησίας, από τις οποίες μικρόν μόνο μέρος αξιοποιήθηκε και παρουσιάσθηκε εδώ μαρτυρούν ομοφώνως και διατρανώνουν συνοδικώς ότι η Υπερευλογημένη Παρθένος Μαρία είναι όντως και αληθώς ΘεοτόκοςΘεογεννήτρια και Θεομήτωρ, όπως "θεογράφως διεχάραξαν" και "πνευματοκινήτωςεδογμάτισαν οι θεοφόροι Πατέρες, που συγκρότησαν τις Άγιες και Οικουμενικές Συνόδους.

Η Κυρία Θεοτόκος " διηκόνησε " και "υπούργησε" στο μυστήριο της θείας Οικονομίας και της σωτηρίας του κόσμου δια της σαρκώσεως του Λόγου και της θεώσεως της ανθρωπίνης φύσεως.

Για τη συμβολή της Παρθένου Μαρίας στην εκπλήρωση του σχεδίου της Οικονομίας, δικαιολογημένα αποδίδεται τιμή, δόξα και ύμνος στην "έχουσα τα δευτερεία της Αγίας Τριάδος" , στην Υπεραγία Θεοτόκο, το σκεύος εκλογής του Θεού, το κατοικητήριο του Αγίου Πνεύματος, τη Μητέρα του "δεύτερου ανθρώπου του Κυρίου εξ ουρανού, την Μητέρα του "εσχάτου Αδάμ" του "καινού ανθρώπου" την αληθινή κατά σάρκα Μητέρα του Υιού και Λόγου. Επειδή ο Χριστός είναι ο " πρωτότοκος εν πολλοίς αδελφοίς " η Παναγία Μητέρα Του είναι Μητέρα μας και εμείς θετοί υιοί της. Κάθε πιστός έχει μία απροσμέτρητη δυνατότητα και προοπτική, αφού μπορεί να γίνει και αυτός κατά χάριν "Θεοτόκος" και να κυοφορήσει κατά χάριν τον Χριστό ως έμβρυο . Θα πρέπει βεβαίως να θεωρηθεί ως αυτονόητη προϋπόθεση η ορθόδοξη διδασκαλία για τη Θεοτόκο και Αειπάρθενο Μαρία.

Η μοναδικότητα και το ανεπανάληπτο μεγαλείο της Θεομήτορος είναι σχετικά παρόμοια προς τη μοναδικότητα του Υιού της, που "επετέλεσεν πάσαν βουλήν του Θεού και Πατρός". Το Πρόσωπο και η Αποστολή της Παρθένου Μαρίας μένουν μετέωρα και ακατανόητα, εάν δεν συνδεθούν με το μυστήριο της Θείας Οικονομίας. Η Παρθένος " Θεόν σαρκωθέντα τεκούσα, Θεοτόκος ονομάζεται . Ο Χριστός Θεός σεσαρκωμένος και ενανθρωπήσας", προσδίδει στην κατά σάρκα Μητέρα Του το όνομα " Θεοτόκος" αλλά και το όνομα "Θεοτόκος" "άπαν το μυστήριον της οικονομίας [της ενανθρώπησεως] συνίστησι. Το όνομα "Θεοτόκος" είναι μία αναπόφευκτη συνέπεια του ονόματος "Θεάνθρωπος". Και τα δύο ονόματα στέκουν και πέφτουν μαζί. Η απόρριψη του όρου "Θεοτόκος" οδηγεί στην αναίρεση ολοκλήρου του μυστηρίου της σωτηριώδους θείας Οικονομίας .

Η Εκκλησία είναι το Σώμα του Υιού της Θεοτόκου. Τίποτε δεν πρόκειται να παρεμβληθεί μεταξύ τους. Η Θεοτόκος θα είναι πάντοτε αχώριστη από τον Υιό της "ουδέν γάρ μέσον Μητρός και Υιού" . Ιδιαίτερα στην Ορθόδοξη Εκκλησία η τιμή και ο μακαρισμός και η δόξα της Παναγίας Θεοτόκου δεν τελειώνουν ποτέ γιατί " η εις αυτήν τιμή, εις τον εξ αυτής σαρκωθέντα (Υιόν) ανάγεται". Η μητέρα του Υιού και Λόγου, η Θεοτόκος, είναι η "Μητέρα της δόξης". Η μεγαλύτερη δόξα της Παρθένου Μαρίας είναι ο θεανδρικός της τόκος, ο "καρπός της κοιλίας της", ο Υιός της, που της χάρισε και το μοναδικό όνομα " Θεοτόκος ".

Η Θεοτόκος δεν ενεργεί και δεν δοξάζεται αυτονομημένα και ανεξάρτητα από τον Υιό του Θεού και Σωτήρα Χριστό. Έτσι κατανοείται γιατί η ορθόδοξη περί Θεοτόκου διδασκαλία συνδέεται ουσιαστικά και οργανικά με την ορθόδοξη Χριστολογία και κατ' επέκταση με την ορθόδοξη Σωτηριολογία. Η ενότητα Χριστολογίας και Σωτηριολογίας είναι άρρηκτη, ο δεσμός τους ακατάλυτος και η σχέση τους είναι αμφίδρομη. Η Σωτηριολογία είναι στην ουσία της Χριστολογία, αφού ο Χριστός δεν νοείται παρά μόνο ως Σωτήρας. Γι' αυτό και ο όρος "Θεοτόκος" στην πραγματικότητα είναι χριστολογικός και σωτηριολογικός όρος. Μέσα στα πλαίσια αυτά κατανοείται και η ομολογία ότι " ουκ έστιν άλλη σωτηρία, ει μη το ορθώς φρονείν και πιστέυειν, κατ' αλήθειαν Θεοτοκον την αγίαν Παρθένον υπάρχειν" .

Οι Πατέρες της Εκκλησίας, θέλοντας να διασφαλίσουν την ενότητα της πίστεως, τόνιζαν εμφατικά τη δογματική αναγκαιότητα του όρου " Θεοτόκος " στη λειτουργία του μυστηρίου της σωτηριώδους θείας Οικονομίας. Ο Σωτήρας Χριστός, ο "Είς της Αγίας Τριάδος" είναι ο Μονογενής Υιός του Θεού, ο εκ Παρθένου Μαρίας σαρκωθείς, Θεός και άνθρωπος. Η Θεολογία και η Χριστολογία είναι η καρδιά, η ουσία και το περιεχόμενο ολοκλήρου της ορθοδόξου δογματικής παραδόσεως. Γι' αυτό, λοιπόν, στη δογματική διδασκαλία όλα κατανοούνται, φωτίζονται και ερμηνεύονται Χριστολογικώς.

Η Ορθόδοξη Εκκλησία, ως "στύλος και εδραίωμα τής αληθείας", καυχάται εν Κυρίω ότι συνεχίζει την επί γης πορεία της διαφυλάσσοντας αναλλοίωτη και ακαινοτόμητη μέχρις εσχάτων αυτήν ακριβώς την αρχαιοπαράδοτη διδασκαλία και " καλήν παρακαταθήκην " της πίστεως. Στην αληθινή ορθόδοξη καθολική πίστη της Μίας, Αγίας, Καθολικής και Αποστολικής του Χριστού Εκκλησίας, η Παναγία Μητέρα του Χριστού είναι το "χάραγμα" και το "σκήπτρον της Ορθοδοξίας" . Και ενώ "γυναίκες λέγονται άπειροι και ανθρωποτόκοι αμέτρητοι και παρθένοι μύριαι πλείσται και Μαρίαι εισί " για την ορθόδοξη παράδοση και ζωή δικαίως, "κυρίως και αληθώς" , μόνον και ιδιώτατον και κυριώτατον και σημαντικώτατον εστι τη αγία αχράντω και αειδόξω Παρθένω όνομα το Θεοτόκος ".

 

 

 

theotokos trikoukiotissas

π. ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΑΛΕΒΙΖΟΠΟΥΛΟΥ

Απόσπασμα από το βιβλίο: Η ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ ΜΑΣ

Ο Θεός σέβεται την ελευθερία του ανθρώπου• χωρίς την ανθρώπινη προαίρεση ο Θεός δεν ήθελε τον άνθρωπο ούτε στον παράδεισο. Το ίδιο βλέπουμε και στην περίπτωση της σωτηρίας του κόσμου, ήταν απαραίτητη η συνεργασία του ανθρώπου και αυτό έγινε στο πρόσωπο της παρθένου Μαρίας.

          α) Η προσφορά της παρθένου Μαρίας

Σε τι συνίσταται η προσωπική συμβολή της αγίας Παρθένου στη σωτηρία του κόσμου;

Και μετά την πτώση, ο Θεός συνέχισε να σέβεται την ελευθερία του ανθρώπου- δεν θα έσωζε τον κόσμο χωρίς την συγκατάθεση του ίδιου του κόσμου. Η παρθένος Μαρία λοιπόν έγινε συνεργός του Θεού στο έργο της σωτηρίας ολοκλήρου του κόσμου. Οι λόγοι της, ιδού η δούλη Κυρίου, γένοιτο μοι κατά το ρήμα Σου (Λουκ. α' 38) δεν ήταν απλώς η δική της συγκατάθεση, αλλά η συγκατάθεση ολοκλήρου του κόσμου. Το στόμα της Θεοτόκου έγινε στόμα ολοκλήρου της δημιουργίας και ταυτόχρονα όργανο της σωτηρίας του κόσμου.

Από το άλλο μέρος η παρθένος Μαρία αποτελεί προσφορά προς τον Θεό ολοκλήρου του κόσμου. Η ανθρωπότης δίδει στο πρόσωπο της Παρθένου την αγνότερη προσφορά της στον Θεό και ο Θεός τη δέχεται και την κάνει δοχείο, τόπο γέννησής Του, μητέρα του ανθρώπινου γένους και ολόκληρου του κόσμου. Αυτό σημαίνει ο λόγος του Κυρίου στον αγαπημένο Του μαθητή: Ιδού η μήτηρ σου! (Ιω. ιθ' 27). Σ' αυτό συνίσταται η συμβολή της Παρθένου στη σωτηρία μας.

          β) Αληθής Θεοτόκος

Με ποια έννοια ονομάζεται η παρθένος Μαρία Θεοτόκος;

Μετά τη συγκατάθεσή της ήλθε σ' αυτήν το Πνεύμα το Άγιο, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου (Λουκ. α' 35) και την εξάγνισε χορηγώντας σ' αυτήν τη δύναμη να δεχθεί να Τον γεννήσει:

Και τότε έπεσεν επάνω της, ωσάν σκιά, η ενυπόστατος Σοφία και Δύναμις του Υψίστου Θεού, ο Υιός και Λόγος του Θεού, ο ομοούσιος με τον Πατέρα, ωσάν θείος σπόρος, και εδημιούργησε δια τον εαυτόν Του σάρκα με ψυχήν λογικήν και νοεράν, την πιο εκλεκτήν εκπροσώπησιν του γένους μας, όχι σπερματικώς, αλλά δημιουργικώς, με την συνεργασίαν του Αγίου Πνεύματος... εδημιούργησε με ανέκφραστον τρόπον μέσα εις την ιδικήν Του προσωπικήν υπόστασιν, από τα Αγνά αίματα της αειπαρθένου, σάρκα με ψυχήν λογικήν και νοεράν, παίρνοντας, ό,τι εκλεκτόν από το ανθρώπινον γένος, με το να γίνει ο ίδιος ο Λόγος αληθινή ύπαρξις δια την σάρκα (Ιω. Δαμασκ.).

Η διδασκαλία αυτή της Εκκλησίας (Α' Τιμ. γ' 15) είναι Γραφική: Η σοφία οικοδόμησε για τον εαυτόν της οίκον... (Παροιμ. θ' 1)• και ο Λόγος έγινε σαρξ που κατώκησε μεταξύ μας, και είδαμεν την δόξαν αυτού, δόξαν που έχει ένας μονογενής Υιός από τον Πατέρα, γεμάτος χάριν και αλήθειαν (Ιω. α' 14. Πρβλ. Ιω. Γ 18).

Ήταν λοιπόν πραγματικός άνθρωπος, το αναμενόμενο σπέρμα της γυναικός (Γεν. γ' 15). Ο προφήτης Ησαΐας βεβαιώνει τον Άχαζ, βασιλέα των Ιουδαίων για την προστασία του Θεού και τον παρακινεί να ζητήσει σημείον παρά Κυρίου, δηλαδή θαυματουργική απόδειξη είτε στα βάθη της γης, είτε και στα ύψη των ουρανών (Ης. ζ' 10-11). Τότε ο Άχαζ λέει:

Δεν θα ζητήσω, ούτε θα εκπειράζω τον Κύριον.

Και ο προφήτης του απαντάει: Ακούσατε λοιπόν σεις, που ανήκετε στον οίκο Δαυίδ˙ είναι μικρόν να παρέχετε αφορμάς σε ανθρώπους; και πως τολμάτε να στενοχωρείτε τον Κύριον, Δια τούτο θα δώσει ο ίδιος ο Κύριος σημείον: Ιδού η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει Υιόν και θα του δώσεις το όνομα Εμμανουήλ, δηλαδή μεθ' ημών ο Θεός (Ης. ζ' 12-14. Πρβλ. θ' 6).

Βέβαια το σημείον αυτό αναφέρεται κατ' αρχήν στη σωτηρία της Ιερουσαλήμ, αλλά ταυτόχρονα μαρτυρεί και για το πρόσωπο της Θεοτόκου, δηλαδή της μητέρας Εκείνου, που έγινε Σωτήρας της Νέας Ιερουσαλήμ, της Εκκλησίας (πρβλ. Ματθ. α' 21-23, δ' 14-16. Ης. θ' 1-2. Μιχ. ε'2).

Ο Υιός της Παρθένου δεν ήταν μόνο τέλειος άνθρωπος, αλλά και τέλειος Θεός• όχι θεοφόρος άνθρωπος, αλλά Θεός με σάρκα. Δεν ήταν κάποιος προφήτης που εχρίσθη μετά τη γέννησή του από τον Θεό, αλλά ο ίδιος ο Θεός που εσαρκώθη χωρίς όμως η θεία φύση να τραπεί σε ανθρώπινη ή η ανθρώπινη φύση να μεταβληθεί σε θεία. Κι αυτό το γεγονός λογίζεται ως χρίσις του Υιού της Παρθένου γι' αυτό το λόγο ο Ιησούς γεννήθηκε στη Βηθλεέμ ως Σωτήρ και Κύριος και ήταν από τη στιγμή της συλλήψεως Του Χριστός (πρβλ. Λουκ. α' 35-43, θ' 11). Ο χρίσας έγινε άνθρωπος και ο χριόμενος έγινε Θεός• όχι με μεταβολή της φύσεως, αλλά με υποστατική ένωση, δηλαδή με ένωση στο ένα και μοναδικό πρόσωπο τού Χριστού. Η αγία Γραφή δεν αφήνει αμφιβολία:

Και θα εκχύσω επί τον οίκον Δαυίδ και επί τους κατοικούντας την Ιερουσαλήμ Πνεύμα χάριτος και οικτιρμού, και θα επιβλέψουν προς εμέ, τον οποίον εξεκέντησαν (Ζαχ. ιβ'10).

Προσέχετε λοιπόν εις τους εαυτούς σας και εις όλον το ποίμνιον, εις το οποίον το Πνεύμα το Άγιον σας έθεσεν επισκόπους, δια να ποιμάνετε την Εκκλησίαν του Θεού, την οποίαν απέκτησε δια του ιδίου αίματος (Πράξ. κ' 28).

Στα σπλάγχνα της Παρθένου ενώθηκαν σε μία υπόσταση (πρόσωπο) η θεία με την ανθρώπινη φύση, χωρίς να διαιρούνται αλλά και χωρίς να συγχέονται και χωρίς να μεταβάλλεται η μία στην άλλη. Η καθεμιά από τις φύσεις του Χριστού διατηρεί τα δικά της γνωρίσματα. Όμως επειδή το πρόσωπο του Χριστού είναι ένα, γίνεται κοινοποίηση των ιδιωμάτων μεταξύ των δύο φύσεων. Έτσι αυτό που συμβαίνει στη μία, συμβαίνει στο ένα πρόσωπο του Υιού του Θεού.

Η παρθένος Μαρία δεν εγέννησε τη Θεότητα, εγέννησε την ανθρώπινη φύση του Χριστού. Επειδή όμως πρόκειται για το ίδιο πρόσωπο, στο οποίο και οι δύο φύσεις είναι αχώριστα ενωμένες, ονομάζει η αγία Γραφή την παρθένο Μαρία μητέρα του Κυρίου (Λουκ. α' 3) και τον Χριστόν Κύριον και Θεόν (Λουκ. α' 35, 68, 76, θ' 11. Πρβλ. Μαλαχ.γ' 1).

Έτσι, όταν αναφέρει η αγία Γραφή πως εξεκέντησαν τον Κύριον (Γιαχβέ) δεν εννοεί τη θεία φύση του Χριστού, αλλά το σώμα Του, το οποίο όμως ήταν αχώριστα ενωμένο με τη Θεότητα με βάση το ένα πρόσωπο (Κορ. β' 9). Με τον ίδιο τρόπο κατανοούμε και το άλλο εδάφιο, το οποίο κάνει λόγο για το αίμα του Θεού (Ζαχ. ιθ' 10, Α-ποκ. α' 7).

Αλλού αναφέρεται πως ο Υιός του ανθρώπου, που κατέβηκε από τον ουρανόν ενώ βρισκόταν ακόμη στη γη, έλεγε πως βρισκόταν ταυτόχρονα στον ουρανό (Ιω. γ' 13), ή: πριν γίνει ο Αβραάμ εγώ είμαι (Ιω. η' 58).

Η παρθένος Μαρία λοιπόν είναι αληθινά Θεοτόκος• όποιος το αρνείται, αρνείται το χριστολογικό δόγμα, δηλαδή τη σωτηρία (Κολ. β' 9. Α' Τιμ. γ' 16).

          γ) Αειπάρθενος

Η παρθένος Μαρία ήταν και πριν, και κατά και μετά τη γέννηση παρθένος. Είναι δηλαδή αειπάρθενος.

Ο Χριστός είναι η νέα ρίζα• δεν κατάγεται από την παλαιά ρίζα του Αδάμ. Η παρθένος Μαρία έμεινε κατά τη γέννηση του Χριστού παρθένος. Αλλά και πριν από τη γέννηση ήταν παρθένος (Ης. ζ' 14. Ματθ. α' 23), όπως και μετά από αυτήν ο Χριστός ονομάζεται μονογενής ενώπιον της μητρός του (Παροιμ. δ' 3 κατά το εβραϊκό κείμενο) γιατί εδώ δεν γίνεται λόγος για τον Σολομώντα που, όπως είναι γνωστό, δεν ήταν μονογενής της μητρός του (Β' Βασιλ. ια' 27, ιβ' 24).

Αυτό που ο Χριστός χρησιμοποιεί το θέλει σε αποκλειστική χρήση (Μάρκ. ιε' 2. Ίω. ιθ' 41). Αυτό ισχύει και στην περίπτωση της παρθένου Μαρίας• αυτό το προλέγει ο προφήτης:

Και με επέστρεψε στην οδόν της εξωτερικής πύλης του αγιαστηρίου, που βλέπει προς ανατολάς• και αυτή ήταν κλεισμένη. Και είπεν ο Κύριος προς εμέ• - η πόλη αυτή θα μείνει κλειστή, δεν θα ανοιχθεί και κανείς δεν θα διέλθει δι' αυτής, διότι Κύριος ο Θεός τού Ισραήλ θα διέλθει δι' αυτής και θα μείνει κλειστή• διότι ο άρχων αυτός θα καθίσει εις αυτήν δια να φάγει άρτον ενώπιον του Κυρίου, θα εισέλθει από την στοάν της πύλης και δια της ιδίας οδού θα εξέλθει (Ιεζ. μδ' 1-3).

Η παρθένος Μαρία είναι η πύλη την οποία πέρασε ο Λόγος• εκτός από αυτόν, κανείς δεν πέρασε• έμεινε για πάντα κλειστή:

Χαίρε Πύλη μόνη, ην ο Λόγος διώδευσε μόνος, η μοχλούς και Πύλας Άδου, Δέσποινα, τω τόκω σου συντρίψασα• χαίρε θεία είσοδος των σωζόμενων, Πανύμνητε (από τον Ακάθιστο ύμνο).

Ο Ιωσήφ ονομάζεται βέβαια ανήρ της παρθένου και Πατέρας τού Ιησού (Ματθ. α' 19. Λουκ. β' 41, 48-49), όπως και η ίδια η Μαρία χαρακτηρίζεται ως γυνή του Ιωσήφ (Ματθ. α' 20). Πράγματι κατά το νόμο ο Ιωσήφ ήταν ανήρ της Μαρίας και πατέρας τού Ιησού, αλλά μόνο κατά το νόμο, προκειμένου να προστατευθεί από την διαπόμπευση η μητέρα και το παιδίον ήταν ανήρ αυτής με την έννοια της αρραβωνιασμένης γυναίκας (πρβλ. Ματθ. α' 18-20. Λουκ. α' 27, β' 5), που εθεωρείτο νόμιμα συνδεδεμένη και, αν ετεκνοποιούσε με άλλον, θα ελιθοβολείτο (Εξοδ. κθ' 16-17. Δευτερ. κβ' 28-29. Ιεζ. ι-στ' 40)Ο Ιωσήφ, μετά τη γέννηση του Ιησού δεν αναφέρεται πλέον ως άνδρας της Μαρίας και γίνεται λόγος για το παιδίον μετά της μητρός αυτού (Ματθ. β' 11-14. 19-21). Όμως οι Ιουδαίοι εξελάμβαναν τον Ιωσήφ ως  πατέρα του Ιησού- σύμφωνα με το νόμο ήταν πράγματι πατέρας του, όχι όμως πατέρας κατά σάρκα (Ιω, στ' 42).

Οι συγγραφείς της Καινής Διαθήκης που αναφέρθηκαν στο θέμα είχαν σαν σκοπό να κατοχυρώσουν την άνευ σποράς γέννηση του Χριστού. Γι' αυτό υπογράμμισαν πως ο Ιωσήφ δεν εγνώριζεν αυτήν, έως ου εγέννησε τον υιόν αυτής τον πρωτότοκον (Ματθ. α' 25)• το έως ου δεν αναφέρεται στο τι θα συνέβαινε στο μέλλον, αλλά σ' αυτό που συνέβη στο παρελθόν, μέχρι εκείνη τη στιγμή που γεννήθηκε ο Χριστός, ανεξάρτητα από το μέλλον (πρβλ. Γεν. κη ' 15. Β'Βασιλ. στ'23. Ψαλμ. οα' 7, ιθ' 1, σε συσχετισμό με το Έβρ. ι' 12. Ματθ. κη ' 20. Α' Τιμ. δ'13).

Το πρωτότοκος αναφέρεται στο γεγονός ότι η μήτρα της παρθένου διανοίχθηκε με τη γέννηση του Χριστού και όχι σε σύγκριση με άλλα παιδιά, που δήθεν γεννήθηκαν μετά από αυτόν (πρβλ. Εξοδ. ιγ' 2. Α' Βασιλ. στ'7-14).

Στην αγία Γραφή αναφέρονται αδελφοί του Ιησού, όμως ουδέποτε οι αδελφοί αυτοί αποκλήθηκαν παιδιά της Μαρίας• ήσαν αδελφοί μόνο κατά το νόμο, όχι κατά σάρκα (Ματθ. β' 46, ιγ' 55-56. Μάρκ. στ' 3. Λουκ. η ' 19-20. Ίω. β' Ι2,ζ'3, 5, 10. Πράξ. α' 14. Α'Κορ. θ'5. Γαλ. α' 19). Οι ίδιοι οι λεγόμενοι αδελφοί, μετά την ανάληψη του Ιησού ονομάζουν τον εαυτό τους δούλο του Κυρίου Ιησού Χριστού, όχι αδελφό (Ιακ. α' 1. Ιούδ. 1). Άλλωστε η λέξη αδελφός έχει στην Παλαιά Διαθήκη ευρύτερη σημασία (Γέν. ιβ '5, ιγ' 8, κθ' 12. Α' Παρλ. κγ' 21-22).

Η Μαρία λοιπόν ήταν παρθένος προ της γέννησης και έμεινε παρθένος κατά τη γέννηση και μετά από αυτήν γι' αυτό και εικονίζεται με τρία αστέρια, για να συμβολίσουν την τριπλή παρθενία της.

          δ) Οι μειωτικές εκφράσεις

Πως ερμηνεύονται οι φράσεις της Καινής Διαθήκης, που σε πρώτη όψη φαίνονται ταπεινωτικές;

Μερικές φορές ο Χριστός, όταν μιλούσε για τον εαυτό Του ή και γενικότερα, προσάρμοζε τους λόγους Του στην αντίληψη των ακροατών Του με σκοπό να τους κηρύξει βαθειές διδασκαλίες. Έτσι απάντησε στους Ιουδαίους που έθεταν την σαρκική συγγένεια πάνω από την πνευματική: Εκείνος που θα κάνει το θέλημα του Πατρός μου που είναι στους ουρανούς, αυτός μου είναι αδελφός και αδελφή και μητέρα (Ματθ. ιθ' 50. Μάρκ. γ' 35. Πρβλ. Ης. ξστ' 2). Η συνέχεια του κειμένου μας δίνει νύξεις, για να συμπεράνουμε πως ο Ιησούς διέκοψε την ομιλία Του και αναζήτησε τη μητέρα Του.

Την ίδια σημασία μπορούμε να δώσουμε και στη φράση μενούνγε μακάριοι οι ακούοντες τον λόγον του Θεού και φυλάσσοντες αυτόν (Λουκ. ια' 28). Άλλωστε η λέξη μενούνγε δε σημαίνει μάλλον, αλλά βεβαίως, αληθινά, πράγματι (Ρωμ. ι' 18. Λουκ. θ' 51).

Εξ άλλου ούτε και η λέξη γύναι είναι μειωτική, γιατί την εποχή εκείνη υποδήλωνε σεβασμό (Ιω. β' 1-7, δ' 21, κ' 15)• το ύφος του Χριστού δεν είναι επιτιμητικό. Αντίθετα, βλέπουμε πως στην Κανά, παρ' όλον ότι δεν είχε ακόμη έλθει η ώρα της δημόσιας εμφάνισής Του, με θαυματουργικά γεγονότα, άλλαξε τα σχέδια Του και έκανε το χατήρι της μητέρας Του, πράγμα που φανερώνει τιμή.

Αυτά αποδεικνύουν πως στην αγία Γραφή δεν υπάρχουν ταπεινωτικές εκφράσεις για την παρθένο Μαρία.

         ε) Η τιμή της Θεοτόκου

Αφού μοναδικός Σωτήρας είναι ό Χριστός (Ιω. ιδ'6. Τιμ. β'5. Α' Πέτρ. α' 18-19), γιατί αποδίδουμε τιμή στην παρθένο Μαρία;

Η ανανέωση των δεσμών μετά του Θεού, η ανακαίνιση της φύσης του ανθρώπου από τη θεία φύση του Χριστού και η μετοχή της ανθρώπινης φύσης στη θεία ζωή, έγινε με την ενανθρώπιση του Χριστού στα σπλάγχνα της παρθένου Μαρίας. Η παρθένος Μαρία έγινε η αρχή της συμμετοχής της ανθρώπινης φύσης στη θεία ζωή, η γέφυρα της επανασύνδεσης του ανθρώπου και ολοκλήρου της δημιουργίας με τον Τριαδικό Θεό. Τούτο γιατί στην ενσάρκωση του Χριστού μετέχουν και τα τρία πρόσωπα της Αγίας Τριάδος: Ο Υιός που αποστέλλεται από τον Πατέρα, σαρκώνεται στα σπλάγχνα της παρθένου δια Πνεύματος Αγίου (πρβλ. Ματθ. α' 20. Λουκ. α' 35).

Η Θεοτόκος είναι η γέφυρα που επανέφερε ολόκληρη τη δημιουργία στους κόλπους της αγάπης του Θεού. Γι' αυτό τη γέννηση του Χριστού την εορτάζει ολόκληρη η δημιουργία:

Ο ουρανός και τα άστρα, οι άγγελοι και οι άνθρωποι, η γη και το σπήλαιον, οι μάγοι και οι ποιμένες.

Όλοι πανηγυρίζουν το γεγονός της ανανέωσης του αρραβώνος του ουρανίου Νυμφίου μετά της Εκκλησίας• με τη γέννηση του Χριστού μεταμορφώνεται ολόκληρη η δημιουργία• μια απλή παρατήρηση της εικόνας της γέννησης το βεβαιώνει αυτό. Οποιαδήποτε τιμή και αν προσφέρουμε εμείς οι άνθρωποι στην παρθένο Μαρία, ποτέ δεν μπορούμε να φθάσουμε την τιμή που της απέδωσεν ο ίδιος ο Θεός: με το να σαρκωθεί στα σπλάγχνα της και να την καταστήσει αληθινή Θεοτόκο, δηλαδή μητέρα του Κυρίου (Γιαχβέ) (Λουκ. α' 43).

Η πίστη στην θεανθρωπότητα του Χριστού μας υποχρεώνει να τιμούμε και το όργανο της ενανθρώπισης, δηλαδή την Θεοτόκο- εάν δεν το κάνουμε, πως είναι δυνατόν να ομολογούμε πίστη στον Θεάνθρωπο Ιησού;

          στ) Γραφική κατοχύρωση της τιμής της Θεοτόκου

Κατοχυρώνεται Γραφικά η τιμή της αγίας Παρθένου ή μήπως στηρίζεται μόνο σε ανθρώπινα συμπεράσματα;

Ο άγγελος ονομάζει την παρθένο Μαρία κεχαριτωμένη• την πληροφορεί πως ο Κύριος είναι μετ' αυτής, εύρε χάριν παρά τω Θεώ, είναι ευλογημένη εν γυναιξί και ότι θα επέλθει έπ' αυτήν Πνεύμα Άγιον και θα την επισκιάζει δύναμις Κυρίου (Λουκ. α' 28, 30, 35).

Ο Ιωάννης ο πρόδρομος εκφράζει την τιμήν του προς την παρθένον ήδη πριν από τη γέννησή του, όταν βρισκόταν στην κοιλιά της μητέρας του (Λουκ. α' 41) και η μητέρα του η Ελισάβετ χαρακτηρίζει την Μαρία μακάρια (Λουκ. α' 45). Η ίδια η Μαρία μετά την πλήρωση της με Πνεύμα Άγιο προφητεύει:

Ιδού γαρ από του νυν μακαριούσι με πάσαι αι γενεαί (Λουκ. α' 48, πρβλ. ια' 27)από τώρα και στο εξής θα με μακαρίζουν όλες οι ανθρώπινες γενεές!

Οι λόγοι αυτοί αποδίδουν μεγάλη τιμή στην παναγία Παρθένο. Ο ίδιος ο Θεός την χαρακτηρίζει μέσω του αγγέλου κεχαριτωμένη και καθοδηγεί την Ελισάβετ να την ονομάσει ευλογημένη μεταξύ των γυναικών και μητέρα του Κυρίου μου, κάνει τον προφήτη Ιωάννη να σκιρτήσει από χαρά στην κοιλιά της μητέρας του και την ίδια την παρθένο Μαρία να προφητεύσει πως θα την δοξολογούν και θα την μακαρίζουν οι γενεές των ανθρώπων. Η παρθένος Μαρία εκλαμβάνει βέβαια την τιμή αυτή σαν κάτι αυτονόητο, όμως την αποδίδει στον Θεάνθρωπο, που γεννήθηκε από αυτήν: ... ότι επέβλεψεν επί την ταπείνωσιν της δούλης αυτού. Ιδού γαρ από του νυν μακαριούσι με πάσαι αι γενεαί (Λουκ. α' 27). Τιμούμε την παρθένο Μαρία, αλλά πάντοτε ως μητέρα του Κυρίου (Λουκ. α' 43), που και γι' αυτήν υπήρξε Θεός και Σωτήρ (Λουκ. α' 47), όχι ανεξάρτητα από το πρόσωπο του Χριστού. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η Ορθόδοξος Εκκλησία δεν διδάσκει πως η παρθένος Μαρία ήταν απαλλαγμένη από τις συνέπειες του προπατορικού αμαρτήματος. Κληρονόμησε και αυτή την αμαρτωλή φύση του Αδάμ• μόνο ήταν απαλλαγμένη από προσωπικές αμαρτίες, ως σκεύος εκλογής και κεχαριτωμένη. Ήταν λοιπόν η παρθένος Μαρία γνήσιο παιδί αυτού του κόσμου, που εστέναζε μέσα στην αμαρτία. ΓΓ αυτό και τον αντιπροσωπεύει και μπορεί να τον φέρει και πάλι σε επικοινωνία με τον Σωτήρα του κόσμου, που σαρκώθηκε μέσα της.

Η Εκκλησία εκφράζει με μοναδικό τρόπο το γεγονός της εν Χριστώ σωτηρίας της παρθένου Μαρίας στην τέλεση της θείας ευχαριστίας:

Έτι προσφέρομέν σοι την λογικήν ταύτην λατρείαν υπέρ των εν πίστει αναπαυσαμένων προπατόρων, πατέρων, πατριαρχών, προφητών, αποστόλων, κηρύκων, ευαγγελιστών, μαρτύρων ομολογητών, εγκρατευτών, και παντός πνεύματος δικαίου εν πίστει τετελειωμένου - εξαιρέτως της παναγίας, αχράντου, υπερευλογημένης, ένδοξου δεσποίνης ημών Θεοτόκου και αειπαρθένου Μαρίας.

Βέβαια πηγή της σωτηρίας μας είναι ο Χριστός• αυτός έλαβε την ανθρώπινη φύση, την εθεράπευσε και έγινε για τον άνθρωπο ο νέος Αδάμ, η νέα ρίζα• όμως η νέα αυτή ρίζα εβλάστησε στα σπλάγχνα της Παρθένου. Γι' αυτό οι πατέρες της Εκκλησίας ονομάζουν την εορτή τού Ευαγγελισμού εορτή της ρίζης.

Την ονομάζουμε Παναγία, όχι σε σχέση με τον Πανάγιο Θεό (πρβλ. Ματθ. ιθ' 17), αλλά σε σχέση με τους άλλους ανθρώπους, αλλά και σε σχέση με τους αγγέλους, οι οποίοι ίστανται κύκλω του θρόνου τού Θεού (πρβλ. Ης. στ' 2. Ίεζ. α' 26-28), ενώ η Παρθένος έγινε η ίδια Θρόνος τού Θεού (πρβλ. και Λουκ. α' 3. Πράξ. κστ' 25. Δαν. β' 37 σε συσχετισμό με το Άποκ. ιζ' 14).

Ο ορθόδοξος χριστιανός μπορεί να ψάλλει χωρίς να κινδυνεύει να χαρακτηριστεί ως αντίθετος με τη διδαχή της αγίας Γραφής:

Την τιμιωτέραν των Χερουβείμ και ένδοξοτέραν ασυγκρίτως των Σεραφείμ την αδιάφθορον Θεόν Λόγον τεκούσαν την όντως Θεοτόκον, Σε μεγαλύνομεν!

          ζ) Κορυφαία της Εκκλησίας και Μητέρα του κόσμου

Ποια είναι η θέση της Παρθένου Μαρίας στην Εκκλησία;

Η παναγία Θεοτόκος δεν τοποθετείται πάνω από την Εκκλησία, αλλά μέσα σ' αυτήν δεν σώζεται ανεξάρτητα από το Σώμα του Χριστού. Γι' αυτό και τελούμε τη θεία λειτουργία και υπέρ αυτής, και μάλιστα εξαιρέτως υπέρ αυτής, γιατί είναι η κορυφαία της Εκκλησίας.

Η Αποκάλυψη του Ιωάννου περιγράφει τη λαμπρότητα της αγίας Παρθένου:

Κατόπιν εφάνη σημείον μέγα εις τον ουρανόν: μία γυναίκα με ένδυμα τον ήλιο και η σελήνη ήταν κάτω από τα πόδια της και εις το κεφάλι της ήταν στεφάνι με δώδεκα άστρα. Ήταν έγκυος και εφώναζε από τους πόνους και την αγωνία να γεννήσει. Εμφανίσθηκε τότε άλλο σημείον εις τον ουρανόν: Ιδού μέγας κόκκινος δράκος με επτά κεφάλια και δέκα κέρατα... και ο δράκος εστάθη εμπρός εις την ετοιμόγεννη γυναίκα, δια να καταφάγει το παιδί της, μόλις θα το εγεννούσε. Και εγέννησε παιδί αρσενικό, Εκείνον που μέλλει να ποιμάνει όλα τα έθνη με ράβδο σιδηρά αλλά το παιδί της ηρπάγη προς τον Θεόν και προς τον θρόνον Του. Και η γυναίκα έφυγεν εις την έρημον, όπου έχει τόπον ετοιμασμένον δι' αυτήν από τον Θεόν, δια να την τρέφουν εκεί χιλίας διακοσίας εξήκοντα ημέρας (Αποκ. ιβ' 1-6).

Το σημείον αυτό αναφέρεται βέβαια στην Εκκλησία- στους διωγμούς αλλά και στη λαμπρότητα και την τελική νίκη της Εκκλησίας κατά των δυνάμεων του διαβόλου (πρβλ. Μιχ. δ' 10. Ης. ξστ' 7-8). Όμως ταυτόχρονα παρουσιάζει την δόξα και την λαμπρότητα της Θεοτόκου, η οποία αποτελεί την απαρχή, την κορυφαία στο σώμα της Εκκλησίας και κατά ένα τρόπο εξεικονίζει ολόκληρη την Εκκλησία, φυσικά πάντοτε σε σχέση με τον καρπόν της κοιλίας της και όχι ανεξάρτητα από αυτόν (Λουκ. α' 42). Η αγία Γραφή αναφέρεται μερικές φορές ταυτόχρονα στο πρόσωπο του Χριστού και στο λαό τού Θεού. Έτσι αναφέρεται για τη φυγάδευση τού μικρού Ιησού στην Αίγυπτο η προφητεία του Ωσηέ, που μιλάει για την κλήση τού λαού του Θεού εξ Αιγύπτου (Ματθ. β' 15. Ως. α' 1). Με τον ίδιο τρόπο και η Αποκάλυψη μιλάει ταυτόχρονα για το νέο λαό του Θεού, την Εκκλησία, και για τη Θεοτόκο Μαρία.

Αλλά η παρθένος Μαρία είναι μητέρα ολοκλήρου τού κόσμου, γιατί όλοι καλούνται εις επίγνωσιν αληθείας ελθείν (Α' Τιμ. θ' 4), να γίνουν δηλαδή μέλη Χριστού μέσα στην Εκκλησία. Μέσα στην Εκκλησία ο Χριστός μας προσφέρει τη σάρκα Του, την οποία έλαβε από την αγνή Παρθένο, από τη φύση και την ουσία της μητέρας Του. Και καθώς ελάβαμεν όλοι εκ του πληρώματος αυτού (Ιω. α' 16), ήγουν από την Θεότητα Αυτού (πρβλ. Κολ. β' 9. Έφεσ. α' 23, δ' 13), τοιουτοτρόπως και εμείς γινόμεθα υιοί της Θεοτόκου και μητρός Του και αδελφοί του Χριστού (πρβλ. Ρωμ. η' 29), ωσάν όπου δια  τού υπεραγνώστου γάμου όπου έγινε μετ' αυτής, και εν αυτή, εγεννήθη από αυτήν ο Υιός του Θεού (Ματθ. α' 18-21. Λουκ. α' 35, θ' 11. Ματθ. ιστ' 16) και από αυτήν πάλιν εγεννήθησαν όλοι οι Άγιοι (Συμεών ο νέος Θεολ.).

Επομένως όλοι οι άγιοι είναι δούλοι της παρθένοι Μαρίας με την έννοια ότι αυτή είναι η μητέρα του Κυρίου των (Λουκ. α' 43), αλλά είναι και υιοί της, γιατί μεταλαμβάνουν από την σάρκα του Υιού της, που είναι και δική της σάρκα. Ταυτόχρονα όμως η παρθένος Μαρία ήταν η πρώτη που προσέλαβε τον Χριστό και επραγματοποίησε στα σπλάγχνα της την σωτήρια ένωση μεταξύ Θεού και ανθρώπων. Γι' αυτό την αποκαλέσαμε κορυφαία της Εκκλησίας και μητέρα του κόσμου (πρβλ. Ιω. ιθ' 27. Ρωμ. η' 17-21).