Τι ξέρουν οι Κορεάτες που εμείς οι Έλληνες αγνοούμε; Ο Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης θεωρούσε ως το καλύτερο θρησκευτικό βιβλίο που γράφτηκε μετά το 1821 το έργο του Αγιορείτη μοναχού π. Παϊσίου (1924-1974) -πλέον Αγίου Παϊσίου – που πρωτοκυκλοφόρησε με τον τίτλο «Ο πατήρ Αρσένιος ο Καππαδόκης». (Μετά και τη δική του αγιοκατάταξη (1986), που βεβαίως προηγήθηκε του Αγίου Παϊσίου, κυκλοφορεί με τον τίτλο «Ο Άγιος Αρσένιος ο Καππαδόκης»). Το βιβλίο, που κυκλοφόρησε στα μέσα της δεκαετίας του ’70, αποτελεί έκδοση του Ησυχαστήριου Ευαγγελιστής Ιωάννης ο Θεολόγος, που βρίσκεται στη Σουρωτή Θεσσαλονίκης. Έχει κάνει πάρα πολλές επανεκδόσεις, ενώ έχει μεταφραστεί σε 11 ξένες γλώσσες – ανάμεσα σ’ αυτές και στην κορεατική!


Ο Πεντζίκης τόσο πολύ αγαπούσε το βιβλίο, που πάρα πολύ συχνά αναφερόταν σ’ αυτό. Πολλές φορές μάλιστα το χάριζε σε συνομιλητές του διανοούμενους, καλλιτέχνες, φοιτητές. Ένας πολύ γνωστός σκηνοθέτης μάλιστα ενδιαφέρθηκε να το μεταφέρει και στην οθόνη.
Ο Άγιος Αρσένιος, ο Χατζηεφεντής όπως τον αποκαλούσαν στο χωριό του, τα Φάρασα της Καππαδοκίας, πολλά χρόνια πριν ξεριζωθούν από τα μέρη τους τους είχε προειδοποιήσει για το γεγονός αυτό. Ο ίδιος ήταν ο ιερέας, ο δάσκαλος αλλά και ο γιατρός της περιοχής. Γιατρός γιατί με την προσευχή του γινόταν αμέσως καλά ο ασθενής. Και μάλιστα δεν ρωτούσε να μάθει αν ο άρρωστος ήταν Τούρκος ή Έλληνας. Η φήμη του έμεινε στους πληθυσμούς της Τουρκίας πολλά χρόνια και μετά τον ξεριζωμό των Ελλήνων.
Αλλά ας έλθουμε στην ιδιότητά του ως δασκάλου. Ο ορφανός Θεόδωρος, αυτό ήταν το βαφτιστικό όνομα του Αγίου Αρσενίου, έμαθε τα πρώτα γράμματα στη Νίγδη και στη συνέχεια, όταν είδαν ότι ήταν ιδιαίτερα έξυπνος, τον έστειλαν στη Σμύρνη. Όταν μάλιστα επέστρεφε τα καλοκαίρια στα Φάρασα για διακοπές, μάζευε τα παιδιά του χωριού και τους μάθαινε γράμματα. Μετά τις σπουδές του στη Σμύρνη, σε ηλικία 26 χρονών έγινε μοναχός στην ιερά μονή Φλαβιανών. Πολύ σύντομα όμως ο μητροπολίτης Παΐσιος ο Β’, ένας ιερωμένος με ιδιαίτερη κοινωνική δράση, τον έστειλε πίσω στο χωριό του για να μάθει γράμματα στα Ελληνόπουλα.

Όπως αναφέρει στο βιβλίο του ο συγγραφέας, ο Άγιος Παΐσιος, ο διακο-Αρσένιος «προχωρούσε το έργο του με διάκριση μεγάλη, παρ’ όλο που ήταν νέος. Είχε ετοιμάσει αίθουσα για σχολείο και αντί για θρανία, δέρματα από κατσίκες ή από πρόβατα με το τρίχωμά τους, και επάνω στα δέρματα γονατισμένα τα παιδιά παρακολουθούσαν τα μαθήματα. Με αυτόν τον σοφό τρόπο δεν ερέθιζε τους Τούρκους και όταν ακόμη τύχαινε να τα βλέπουν τα παιδιά, διότι νόμιζαν πως προσεύχονται. Τις περισσότερες δε φορές συγκέντρωνε ο Πατήρ τα παιδιά στο εξωκλήσι της Παναγίας (στο Κάντσι) που ήταν ψηλά στον Βράχο μέσα σε σπηλιά και το είχε για κρυφό Σχολείο».
Οπότε κάποιος μπορεί να διαλέξει και να πάρει. Κρυφό σχολειό μέσα στο κέντρο του χωριού και απόκρυφο εν όρεσι, εν σπηλαίοις και ταις οπαίς της γης. Να λοιπόν που όχι μόνον κρυφό σχολειό υπήρχε αλλά και απόκρυφο, γιατί δεν υπήρχε περίπτωση κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας να μην υπήρχε κρυφό σχολειό.
Ακόμη και για την αναπαραγωγή του ιδίου του εκκλησιαστικού «σιναφιού» θα έπρεπε κάποιοι να εκπαιδεύουν τους άλλους, ιερείς, διακόνους, ψάλτες, ή ακόμη και κάποιους γραμματικούς. Ή ακόμη και για προσωπικό μεράκι. Για να μάθει και να διδαχτεί ή και να διδάξει κάποιος. Να δώσει και σε άλλους τις γνώσεις του. Ας μην αναφερόμαστε λοιπόν μόνο στα μεγάλα αστικά κέντρα, στα οποία λειτουργούσαν σχολεία. Δεν πρέπει να ξεχνάμε και τις δυσκολίες της μετακίνησης της εποχής εκείνης.
Και αν κάποιοι πιστεύουν ότι με την «κατάρριψη του μύθου» του κρυφού σχολειού καταρρίπτεται και η συμβολή της εκκλησίας στην αναγέννηση του έθνους, τότε θα φέρουμε ως παράδειγμα τον Αγιορείτη ιερομάρτυρα Κοσμά τον Αιτωλό. Η δράση του δεν αμφισβητείται από κανέναν. Αλλά και στα σχολεία των αστικών περιοχών σχολάρχες και καθηγητές ήταν συνήθως άνθρωποι της εκκλησίας. Γι’ αυτό ας μην προσπαθούμε να κάνουμε σκορδαλιά χωρίς σκόρδο. Άλλωστε του Ευαγγελισμού είθισται να τρώμε μπακαλιάρο με σκορδαλιά. Χρόνια πολλά λοιπόν.

(Δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στην εφημερίδα »Μακεδονία»)

https://enromiosini.gr/arthrografia/μαρτυρία-του-αγίου-παϊσίου-και-του-αγί/

Το επόμενο κείμενο είναι απόσπασμα από το διήγημα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη «Βαρδιάνος στὰ σπόρκα» (1893).  «Σπόρκος» λέγεται αυτός που έχει μολυνθεί, που βρίσκεται σε καραντίνα εξαιτίας μολυσματικής νόσου· μολυσμένος, επιχόλερος [< ιταλική sporco < λατινική spurcus.]

«Ἐναντίον τῆς χολέρας τοῦ 1865 διετάχθησαν ἐν Ἑλλάδι μακραὶ καὶ αὐστηραὶ καθάρσεις. Τότε τὰ νεόκτιστα λοιμοκαθαρτήρια τοῦ τόπου δὲν ἤρκεσαν πλέον καὶ δὲν ἐκρίθησαν κατάλληλα διὰ τὸν σκοπὸν τῶν καθάρσεων, καὶ διετάχθη πρὸς τοῖς ἄλλοις νὰ συσταθῇ ἔκτακτον λοιμοκαθαρτήριον ἐπὶ τῆς ἐρημονήσου Τσουγκριᾶ. Τὰς πρώτας ἡμέρας τοῦ Αὐγούστου εἶχαν καταπλεύσει ὀλίγα πλοῖα. Μετὰ δύο ἢ τρεῖς ἡμέρας ὁ ἀριθμὸς τῶν κατάπλων ἐδιπλασιάσθη.

Τὴν ἑπομένην ἑβδομάδα εἶχον ἔλθει πλείονα τῶν 30 μεγάλων ἱστιοφόρων, καὶ πάμπολλα μικρὰ καΐκια. Περὶ τὰ μέσα τοῦ Αὐγούστου, ὁ ἀριθμὸς τῶν βρικίων, καὶ μεγάλων σκουνῶν, τῶν καθαριζομένων περὶ τὴν νῆσον Τσουγκριᾶν, ἀνῆλθεν εἰς πεντήκοντα, καὶ τὰ μικρὰ καΐκια ὑπερέβησαν τὰ ἑκατόν. Τὰ ἑκατὸν πεντήκοντα ταῦτα πλοῖα εἶχον φέρει πλείονας τῶν τρισχιλίων ἐπιβατῶν, ἐκτὸς τοῦ ἀριθμοῦ τῶν πληρωμάτων. Ἔξω, εἰς τὸν Τσουγκριᾶν μεγάλη δραστηριότης ἐπεκράτει. Ὁ μαστρο-Στάθης ὁ Χερχέρης, ὅστις εἶχεν ἀναλάβει τὴν κατασκευὴν τῶν παραπηγμάτων, εἶχεν ἀρχίσει μετὰ ζήλου τὴν ἐργασίαν του. Εἶχε συναινέσει χάριν τῆς ἐργασίας, νὰ «σπορκαρισθῇ»* ἑκουσίως, ἤτοι νὰ συγκοινωνήσῃ ἐξ ἀνάγκης μὲ τοὺς ἐν καθάρσει καὶ μετάσχῃ καὶ αὐτὸς τῆς καθάρσεως. Εἰς τὴν ἀπόφασίν του ταύτην τὸν ἠκολούθησαν φιλοτίμως τέσσαρες ἐκ τῶν συναδέλφων του τεκτόνων ἐργαζόμενοι ὑπὸ τὰς διαταγάς του. Ὁ μαστρο-Στάθης ὁ Χερχέρης ἐκάρφωνε μικρὰν δοκὸν ἐδῶ, μίαν σανίδα ἐκεῖ, καὶ εἶτα ἔτρεχε παρέκει. Ἤρχιζεν ἓν παράπηγμα, ἐκάρφωνε τρεῖς σανίδας διὰ τοῖχον, δύο πέταυρα διὰ στέγην, εἶτα τὸ ἄφηνεν ἀτελές, καὶ ἤρχιζεν ἄλλο παράπηγμα.

Ἀφοῦ εἶχεν ἐμπήξει ἕνα πάλον εἰς τὴν γῆν, ἀρκετὰ στερεὰ ὥστε νὰ μὴ ἀνατρέπεται ὑπὸ τοῦ ἐλαφροῦ ἀνέμου, καὶ ἀρκετὰ ρηχά, ὥστε νὰ σείηται ὅλος εἰς πᾶσαν ἐπαφήν, ἐκάρφωνεν ὁριζοντίως μίαν δοκίδα, ἐνεπήγνυε δεύτερον πάλον εἰς τὸ ἀμμῶδες ἔδαφος, ἐκάρφωνε μίαν σανίδα ἀπὸ τὸ ἓν μέρος, τὴν ἄφηνεν ἀκάρφωτην ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος καὶ εἶτα μετέβαινεν εἰς ἄλλο παράπηγμα. Ἄφηνεν ἕνα τῶν τεχνιτῶν του, τὸν νεώτερον, ν᾽ ἀποτελειώσῃ τὸ παράπηγμα, καὶ αὐτὸς ἔτρεχε νὰ θεμελιώσῃ ἄλλο. Εἶτα μετεκάλει τὸν μαθητευόμενόν του εἰς τὸν ὁποῖον εἶχε δώσει ἐντολὴν ν᾽ ἀποτελειώσῃ τὸ ἡμιτελὲς παράπηγμα, καὶ τὸν διέταττε νὰ ἐργασθῇ εἰς τὸ δεύτερον, ἀφήνων μὲ δύο σανίδας καὶ μὲ τρεῖς ἀστηρίκτους δοκίδας κλονούμενον τὸ παλαιόν. Ἐντὸς μιᾶς ἑβδομάδος εἶχε κατασκευάσει οὕτω πλείονα τῶν εἴκοσι παραπήγματα, μεγάλα καὶ μικρά, ἀλλ᾽ ὀλίγα τούτων εἶχον φατνωμένας μὲ σανίδας τὰς πλευράς, κανὲν δὲν εἶχε σκεπασμένην μὲ στέγην τὴν κορυφήν, ὅπως στεγάσῃ ἀνθρώπους. Ἐν τῷ μεταξὺ τὰ πρωτοβρόχια ἤρχισαν πρώιμα, καὶ ἡ συρροὴ τῶν ταξιδιωτῶν ἦτο μεγάλη. Πολλοὶ τῶν ταξιδιωτῶν ἐπροτίμων νὰ μένωσιν ἐπὶ τῶν πλοίων, εἰς τὰ ὁποῖα ἄλλως θὰ ἐστενοχωροῦντο νὰ μένωσι περισσότερον. Γυναῖκες, παῖδες καὶ κοράσια ὑπέφερον ἐπὶ τῶν πλοίων, ἂν καὶ ἦσαν ἠγκυροβολημένα ταῦτα.

Πάμπολλαι ἑλληνικαὶ οἰκογένειαι εἶχον ἔλθει ἐσπευσμένως ἐπὶ τοῦ πρώτου ἑλληνικοῦ ἰστιοφόρου τὸ ὁποῖον ἠδυνήθησαν νὰ εὕρωσιν, ὀλίγαι οἰκογένειαι δυτικῶν καὶ λεβαντίνων, καί τινες ἑβραϊκαί. Πολλοὶ τῶν πλοιάρχων ἐξήσκουν τὴν φιλανθρωπίαν μὲ τὸ ἀζημίωτον, ἐπιβιβάζοντες εἰς τὰ σκάφη των ὅσον τὸ δυνατὸν πλείονας ἐπιβάτας.

Ὅπως συμβαίνει πάντοτε ἐν καιρῷ πανικοῦ φόβου, μέγας συνωστισμὸς καὶ σπουδὴ ἀλόγιστος καὶ τυφλὴ φυγὴ εἶχον ἐπέλθει. Ὁ πρῶτος σαστισμὸς τῆς φυγῆς εἶχε συναντήσει δεύτερον σαστισμόν, τὸν σαστισμὸν τῶν ἐπειγόντων μέτρων εἰς τὰ ἑλληνικὰ παράλια. Ἔξω εἰς τὴν πολίχνην αἱ τοπικαὶ ἀρχαὶ εἶχον ἐκτελέσει τὴν προμήθειαν τοῦ ὑλικοῦ καὶ τὴν συμφωνίαν τῆς κατασκευῆς τῶν προσωρινῶν καταλυμάτων. Μέσα εἰς τὴν ἐρημόνησον, ὁ μαστρο-Στάθης ὁ Χερχέρης ἐφιλοτιμεῖτο νὰ κατασκευάσῃ πολλὰ παραπήγματα εἰς μίαν ἡμέραν καὶ κατεσκεύασε ἐντὸς δύο ἑβδομάδων πλεῖστα ἡμιτελῆ. Πέταυρον μισοκαρφωμένον, ἀποσπώμενον τὴν νύκτα, ἀπὸ τὸ φύσημα τῆς αὔρας, ἔπιπτεν εἰς τὴν κεφαλὴν τῆς μισοκοιμισμένης γυναικὸς καὶ τοῦ πιπιλίζοντος τὴν θηλήν της βρέφους εἰς τὸ πλευρόν της.

Στύλος μισοεμπεπηγμένος εἰς τὸ ἀμμῶδες ἔδαφος, θιχθεὶς ἀπὸ τὸν τανυόμενον πόδα τοῦ ρέγχοντος ὑπτίου ἀνδρός, ἔπιπτεν ὁμοῦ μὲ ὅλον τὸ παράπηγμα, καὶ ἐπλάκωνε τὴν κοιμωμένην οἰκογένειαν, πλησίον τοῦ βάλτου, εἰς τὴν παραλίαν. Γογγυσμοὶ καὶ θρῆνοι ἤρχισαν ν᾽ ἀκούωνται ἐδῶ κ᾽ ἐκεῖ. Ἡ τερπνή, ἡ πρασινίζουσα πευκόφυτος καὶ ἐλαιόφυτος νῆσος, ἐφαίνετο ὡς μικρὰ γωνία πρῴην ἐρημικοῦ παραδείσου, εἰς ἣν ἐπέδραμον αἴφνης δαίμονες ὁδηγοῦντες κολασμένας ψυχὰς τὰς ὁποίας ἐτέρποντο νὰ βασανίζωσιν ἐν αὐτῇ τῇ Ἐδέμ, ὅπως καταστήσωσι σκληροτέραν τὴν κόλασιν.

Δὲν λέγομεν ὅτι οἱ ἄνθρωποι τοῦ τόπου ἦσαν ἐκτάκτως κακοί. Ἀλλοῦ ἴσως εἶναι χειρότεροι. Ἀλλὰ τὸ πλεῖστον κακὸν ὀφείλεται ἀναντιρρήτως εἰς τὴν ἀνικανότητα τῆς ἑλληνικῆς διοικήσεως. Θὰ ἔλεγέ τις ὅτι ἡ χώρα αὕτη ἠλευθερώθη ἐπίτηδες διὰ ν᾽ ἀποδειχθῇ ὅτι δὲν ἦτο ἱκανὴ πρὸς αὐτοδιοίκησιν. Ἀλλὰ ταῦτα δὲν εἶναι τοῦ παρόντος. Ὅπως καὶ ἂν ἔχῃ, ἀληθεύει ὅτι, εἰς τὴν ἐρημόνησον, τὴν χρησιμεύουσαν ὡς αὐτοσχέδιον λοιμοκαθαρτήριον, τὸ κρέας ἐπωλεῖτο ὑπὸ ἐλαστικῆς συνειδήσεως κερδοσκόπων ἀντὶ τριῶν δραχμῶν κατ᾽ ὀκάν, ὁ ἄρτος ἀντὶ ὀγδοήκοντα λεπτῶν καὶ ὁ οἶνος ἀντὶ δραχμῆς. Ὅσον διὰ τὸ νερόν, ἐπειδὴ τὸ μόνον πηγάδιον τὸ ὑπάρχον ἐπὶ τῆς ἐρημονήσου ταχέως ἐστείρευσε, κατήντησε νὰ πωληθῇ πρὸς δύο δραχμὰς ἡ στάμνα.

Φυσικά, ἡ μεγάλη πληθὺς τῶν ὑπὸ κάθαρσιν ταξιδιωτῶν ἦσαν ἄνθρωποι πτωχοί. Ὀλίγοι μεταξὺ αὐτῶν ἦσαν εὔποροι. Οἱ κερδοσκόποι ἀπέθετον τὰ ἐμπορεύματά των εἰς τὴν ἄκραν τῆς ἀπωτάτης ἀκτῆς τῆς ἐρημονήσου, ἐλάμβανον τὰ λεπτά των καὶ ἔφευγον. Ἡ χολέρα δυνατὸν νὰ κολλᾷ εἰς κάθε πρᾶγμα, ἀλλ᾽ εἰς τὰ χρήματα ὄχι.

Ἐλέχθη ὅτι οἱ πλεῖστοι τῶν ἀνθρώπων, τῶν παρασταθέντων τότε ὡς θυμάτων τῆς χολέρας, ἀπέθανον πραγματικῶς ἐκ πείνης. Ἴσως νὰ μὴν ὑπῆρξεν ὅλως χολέρα. Ἀλλ᾽ ὑπῆρξε τύφλωσις καὶ ἀθλιότης καὶ συμφορὰ ἀνήκουστος. Οἱ ἄνθρωποι, ὅλοι πάσχοντες, ἐσκληρύνοντο κατ᾽ ἀλλήλων, εἰς ἐπίμετρον, καὶ καθίστων τὴν δεινοπάθειαν ἀπείρως μεγαλυτέραν. Οἱ εὔποροι ἐκ τῶν καθαριζομένων ἐσκληρύνοντο κατὰ τῶν πτωχῶν, καὶ ἐμέμφοντο αὐτοὺς ὡς παραιτίους τῆς δυστυχίας δι᾽ αὐτῆς τῆς παρουσίας των. Οἱ πτωχοὶ ἐσκληρύνοντο κατὰ τῶν εὐπόρων, καὶ τοὺς ᾐτιῶντο ὡς προκαλοῦντας τὴν ἀκρίβειαν τῶν τροφίμων διὰ τῆς εὐπορίας των. Ὅλοι ὁμοῦ οἱ ὑπὸ κάθαρσιν ταξιδιῶται ἐσκληρύνοντο κατὰ τῶν κατοίκων τῆς πολίχνης, καὶ τοὺς κατηγόρουν ἐπὶ ἀσυνειδήτῳ αἰσχροκερδείᾳ καὶ σκληρότητι, ἐνῷ τὸ ἀληθὲς ἦτο ὅτι δέκα μόνον ἄνθρωποι ἐκ τῆς ἐμπορικῆς καὶ τυχοδιωκτικῆς τάξεως, ἥτις πουθενὰ δὲν λείπει, ἦσαν οἱ αἰσχροκερδεῖς καὶ οἱ σκληροὶ ἐκμεταλλευταὶ τῆς δυστυχίας. Οἱ κάτοικοι τῆς πολίχνης ἐσκληρύνοντο κατὰ τῶν ταξιδιωτῶν, καὶ ἐμίσουν αὐτούς, διότι εἶχον ἔλθει νὰ τοὺς φέρωσι τὴν χολέραν. Κακὴ ὑποψία, δυσπιστία καὶ ἰδιοτέλεια χωροῦσα μέχρις ἀπανθρωπίας, ἐβασίλευε πανταχοῦ. Ὅλα ταῦτα ἦσαν εἰς τὸ βάθος καὶ ὁ φόβος τῆς χολέρας ἦτο εἰς τὴν ἐπιφάνειαν.

Θὰ ἔλεγέ τις ὅτι ἡ χολέρα ἦτο μόνον πρόφασις, καὶ ὅτι ἡ ἐκμετάλλευσις τῶν ἀνθρώπων ἦτο ἡ ἀλήθεια. Τὸ δαιμόνιον τοῦ φόβου εἶχεν εὕρει ἑπτὰ ἄλλα δαιμόνια πονηρότερα ἑαυτοῦ, καὶ εἶχε λάβει κατοχὴν ἐπὶ τοῦ πνεύματος τῶν ἀνθρώπων.»

 

 
 

 

 

του Κωνσταντίνου Ν. Θώδη, ιστορικού ερευνητή της Μικράς Ασίας του Αιγαίου

Εισαγωγή

Η Μικρασιατική καταστροφή ως όρος στην ελληνική ιστοριογραφία, δηλώνει το τραγικό γεγονός στην ιστορία του σύγχρονου ελληνισμού — το τέλος  της τρισχιλιετούς ελληνικής ιστορίας της Μικράς Ασίας και την “Έξοδο”, τον διωγμό των ιθαγενών του ορθόδοξου ελληνικού πληθυσμού από τις αρχαίες του εστίες. Η γενοκτονία των Ελλήνων – ως διαφορετική πολιτική ανάγνωση,  εθνοτική κάθαρση -, που αναπτύσσεται από τους Νεότουρκους στα χρόνια του Πρώτου παγκοσμίου πολέμου (1914-1918), έφτασε στο αποκορύφωμά της και ολοκληρώθηκε με τους Κεμαλιστές μετά την ήττα του ελληνικού στρατού στη μικρασιατική εκστρατεία (1919-1922), μαζί με τον ξερίζωμα όλου του πληθυσμού από τη γη του – βλ. “Αιολική γη” του Ηλ. Βενέζη / “Η πατρίδα μου το Αϊβαλί” του Φ. Κόντογλου ”Τα ματωμένα Χώματα” της Δ. Σωτηρίου/ “Χαμένες Πατρίδες” του Γ. Καψή κλπ.- ήταν δυσανάλογη με τις αριθμητικές απώλειες του στρατού και καταξιώθηκε στην ιστοριογραφία με τον όρο “Καταστροφή”. Ο Γάλλος ιστορικός Εντουάρ Ντριό, στο έργο του “La question de l’ Orient 1918-1938″, έγραψε ότι η Μικρασιατική καταστροφή ήταν πιο άγρια και τρομερή, σε σχέση με την πτώση της Κωνσταντινουπόλεως”. Ο Γάλλος Ελληνιστής, Οκταβιανός Μερλιέ, έγραψε ότι “η απώλεια της Μικράς Ασίας σήμανε το τέλος της ιστορίας είκοσι αιώνων. Το 1453 σηματοδότησε το τέλος του Βυζαντίου, το 1922 ήταν πιο τραγικό, καθώς σηματοδότησε το τέλος του Μικρασιατικού Ελληνισμού”. Μόνο στη Σμύρνη, ο μισός πληθυσμός της οποίας – περίπου 107.000 – ήταν ελληνικός, ο τραγικός θάνατος περιέλαβε και έναν μεγάλο αριθμό διακεκριμένων Ελλήνων της πόλης, εκπρόσωπους της ελληνικής κοινότητας, ιερείς, δασκάλους και πρεσβύτερους. Μαζί με τον Άγιο Μητροπολίτη Σμύρνης, Χρυσόστομο, οι Τούρκοι σκότωσαν 347 ιερείς της Επισκοπής της Σμύρνης σε συνολικό αριθμό 459, καθώς και τους Μητροπολίτες, Μοσχονησίων Αμβρόσιο, Κυδωνιών Γρηγόριο – τον έκαψαν ζωντανό – Ικονίου Ζήλωνα – που σφαγιάστηκε. Από τις 46 εκκλησίες της Σμύρνης διασώθηκαν μόνο 3. Κανείς δεν κατάφερε να μάθει, τι έχει απομείνει από το σώμα του αγίου Χρυσοστόμου. Σύμφωνα με φήμες, ωστόσο, το πτώμα του θάφτηκε σε οικόπεδο ιδιοκτησίας του αθλητικού σωματείου του Απόλλωνα Σμύρνης, ενώ κατά μια άλλη εκδοχή, κοντά σε ένα ποτάμι… Το 1992, με πρωτοβουλία της Ένωσης Σμυρναίων της Αθήνας και της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος, ο μητροπολίτης Χρυσόστομος περιελήφθη στον κατάλογο των αγίων της Ορθοδόξου Εκκλησίας μας.

Κανένα κράτος του κόσμου, όπως η τσαρική Ρωσία, δεν οδηγήθηκε σε τόσους πολέμους, όπως με την περίπτωση της Τουρκίας. Οι ρωσοτουρκικοί πόλεμοι διήρκεσαν 240 συναπτά έτη: 1676-1681, 1695-1700, 1710-1713, 1735-1739, 1768-1774, 1787-1791, 1806-1812, 1828-1829, 1853-1856, 1877-1878, 1914-1918. Τα ειρηνικά χρόνια που μεσολάβησαν, στην πραγματικότητα είχαν το χαρακτήρα της ανακωχής, του ψυχρού πολέμου και της προετοιμασίας για ένα νέο πόλεμο μεταξύ τους.

Από την ιστορία, είναι γνωστό, ότι πριν από τον πόλεμο 1914-1918, η Τουρκία κατείχε στη Μικρά  Ασία και στην Ευρώπη εδάφη συνολικού εμβαδού 1.786.716 τετρ. χλμ. με πληθυσμό περίπου 21 εκατ. Μετά το τέλος του Πρώτου Παγκοσμίου πολέμου, η έκταση της Τουρκίας περιορίστηκε στα 732.000 τ. χλμ. και ο πληθυσμός της μειώθηκε στα 13 εκατ.

Έτσι, κατά το Πρώτο Παγκόσμιο πόλεμο του 1914-1918, η Τουρκία έχασε έως και 66% από τη συνολική έκταση και έως 33% του πληθυσμού της. Μετά από αυτό τον πόλεμο, ένα μεγάλο μέρος του εδάφους της Τουρκίας στην πραγματικότητα διαμοιράστηκε ανάμεσα στα κράτη-νικητές – όπως την Αγγλία, τη Γαλλία, την Ιταλία και την Ελλάδα – ενώ καταργήθηκε η ίδια η ανεξάρτητη ύπαρξη της Τουρκίας. Τα στρατεύματα της “Αντάντ” κατέλαβαν την πρώτη θέση σε όλη την περιοχή, τα στενά του Βόσπορου και τα Δαρδανέλια, ενώ ο διοικητικός ρόλος σε αυτή την επιχείρηση ανήκε στην Αγγλία.

Σε αντίθεση με τα θύματα της ήττας στον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο, τη Γερμανία και τη Ρωσία, την Τουρκία περίμενε ακόμα μια όχι αξιοζήλευτη μοίρα. Την κατανομή των εδαφών της σχεδίασαν οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι να διαμοιράσουν μεταξύ των γειτονικών κρατών σε αυτήν και ένα μέρος να συμπεριληφθεί στην αποικιακή κατοχή. Με αυτό τον τρόπο, οι Τούρκοι θα μπορούσαν εντελώς να χάσουν την κρατική υπόστασή τους. Η εμφάνιση του Κεμάλ Ατατούρκ, «σαν από μηχανής Θεού» εμπόδισε την εκτέλεση όλων αυτών των σχεδίων. Αυτό το γεγονός,  αποτελεί την πιο σπάνια περίπτωση στην παγκόσμια ιστορία, όταν ένας άνθρωπος έχει καταφέρει να παρέμβει και να αποφασίσει για την τύχη ολόκληρου του λαού και στο τέλος να υπερασπιστεί και να δημιουργήσει ένα κράτος νέου τύπου.

Στόχος των μπολσεβίκων της Ρωσίας, ήταν η προσπάθεια διάδοσης στην ανατολή της κομμουνιστικής ιδεολογίας. Χωρίς την Τουρκία, που απολαμβάνε τεράστιο κύρος μεταξύ των μουσουλμάνων, δεν θα μπορούσε να υπολογίζει στην εξάπλωση της πολιτικής της επιρροής στον ισλαμικό κόσμο. Από την άλλη πλευρά υπήρχε η αναγκαιότητα του προσανατολισμού των Κεμαλιστών  στη Σοβιετική Ρωσία, που υποστηριζόταν από την παροχή στρατιωτικής και οικονομικής βοήθειας. Έτσι, στις αρχές της δεκαετίας του 1920, σε μια αμοιβαία επωφελή σχέση μεταξύ της Σοβιετικής Ρωσίας και της Τουρκίας εμφανίστηκαν συνυφασμένα πολιτικά, στρατιωτικά, ιδεολογικά και οικονομικά συμφέροντα. Τα εθνικά συμφέροντα της Σοβιετικής Ρωσίας και της Τουρκίας κατά ανορθόδοξο και απίθανο τρόπο ευθυγραμμίστηκαν, ενώ για πολλούς αιώνες πριν, Ρωσία και Τουρκία ήταν ασυμβίβαστοι αντιπάλοι.Το γεγονός, ότι τα συμφέροντα των δύο αιώνιων εχθρών ταιριάζουν και ότι εκτός από τη Σοβιετική Ρωσία σε βοήθεια της Τουρκίας κανείς δεν θα προσέλθει, ο πρώτος που το κατάλαβε, ήταν ο Ατατούρκ.

Ήδη, μέσα σε τρεις μέρες (26 Απριλίου 1920) μετά την σύνοδο της Μεγάλης Εθνοσυνέλευσης της Τουρκίας, ο Μουσταφά Κεμάλ εις το όνομα της διαμορφούμενης κυβέρνησης, ζήτησε με επίσημη επιστολή του προς την κυβέρνηση της Σοβιετικής Ρωσίας, την επανίδρυση των διπλωματικών σχέσεων και την παροχή βοήθειας στην Τουρκία. Τα αιτήματα έγιναν άμεσα αποδεκτά. Στις 5 ιανουαρίου 1922, πολιτικός απεσταλμένος της Σοβιετικής Ρωσίας στην Τουρκία διορίστηκε ο Σεμιόν Αράλοβ. Πριν από την αναχώρησή του για την Άγκυρα, όπως έγραψε ο ίδιος ο Αράλοβ στα απομνημονεύματα του, στην ομιλία του ο Β. Ι. Λένιν είπε: “Οι Τούρκοι μάχονται για την εθνική τους απελευθέρωση. Ως εκ τούτου, η Κεντρική Επιτροπή σας στέλνει εκεί ως έναν πεπειραμένο στις στρατιωτικές επιχειρήσεις”.

Στην Άγκυρα, η σοβιετική κυβέρνηση βοήθησε με την κατασκευή δύο εργοστασίων πυρίτιδας, ταυτόχρονα με την τοποθέτηση στην Τουρκία εξοπλισμού για εγκαταστάσεις και πρώτη ύλη για την παραγωγή φυσιγγίων. Επιπλέον, η σοβιετική διπλωματική αποστολή με επικεφαλής τον σύμβουλο Γιουπμάλ-Ανγκάρσκυ στη δεκαετία του 1920, παρέδωσε στους εκπροσώπους της Τουρκικής Εθνοσυνέλευσης 200,6 κιλά χρυσού σε ράβδους και την υπόσχεση της σοβιετικής κυβέρνησης για διαπραγματεύσεις στη Μόσχα. Παράλληλα,ο Μιχαήλ Φρούνζε, στην Τραπεζούντα, παρέδωσε στις τουρκικές αρχές 100 χιλιάδες χρυσά ρούβλια για την ίδρυση ορφανοτροφείου για τα παιδιά που έχασαν τους γονείς τους στο μέτωπο. Ο Σεμιόν Αράλοβ τον Απρίλιο του 1922, παρέδωσε επίσης ως δωρεά στον τουρκικό στρατό 20 χιλιάδες λίρες για την απόκτηση τυπογραφείων και κινηματογράφου.
Εκτός από αυτό, στις αρχές του 1922 στην Τουρκία μεταφέρθηκαν αρκετές παρτίδες όπλων. Στις 3 Μαΐου 1922, ο απεσταλμένος της Σοβιετικής Ρωσίας στην Άγκυρα, Σεμιόν Αράλοβ μετέφερε και παρέδωσε στην τουρκική κυβέρνηση 3,5 εκατομμύρια χρυσά ρούβλια – την τελευταία δόση από τα 10 εκατ. ρούβλια , που υποσχέθηκε κατά την υπογραφή της σύμβασης του 1921. Στη σύγκλιση μεταξύ των δύο χωρών στο άμεσο μέλλον, συνέβαλαν οι διπλωματικές προσπάθειες των αντιπροσωπειών των δύο χωρών κατά τη διάρκεια της Συνθήκης της Λωζάνης του 1922-23. Η Σοβιετική Ρωσία υποστήριξε την Τουρκία και υπερασπίστηκε τη διατριβή για την υποχρεωτική τουρκική κυριαρχία πάνω στη Μικρασιατική χερσόνησο και στα στενά. Επιπλέον, νωρίτερα στις 16 Μαρτίου 1921 σε μια εορταστική ατμόσφαιρα στη Μόσχα υπεγράφη η Σύμβαση για τη φιλία και την αδελφότητα μεταξύ της Σοβιετικής Ρωσίας και της Τουρκίας. Σύμφωνα με αυτό το έγγραφο η Σοβιετική κυβέρνηση αναγνώρισε στην κατοχή της Τουρκίας τις περιοχές του Καρς, Αρνταγάν και Αρτβίν, αλλά η Τουρκία δέχθηκε ως αντάλλαγμα την κυριαρχία της Γεωργίας στην περιοχή του Βατούμι. Ταυτόχρονα, επιτεύχθηκε συμφωνία για την παροχή από τη Σοβιετική Ρωσία στην Τουρκία του ποσού των 10 εκατ. χρυσών ρουβλίων και στρατιωτικά υλικά. Στις 13 Οκτωβρίου 1921 με τη συμμετοχή της Σοβιετικής Ρωσίας, επετεύχθη  στο Καρς η σύμβαση για τη φιλία ανάμεσα στην Τουρκία, από τη μία πλευρά, και το Αζερμπαϊτζάν, την Αρμενία και τη Γεωργία από την άλλη.
Μετά τη σύναψη της συνθήκης της Λωζάνης, η Τουρκία απέκτησε κρατική ανεξαρτησία, οι ξένες δυνάμεις αποσύρθηκαν από το τουρκικό έδαφος και στις 29 Οκτωβρίου 1923 η Μεγάλη Εθνική Συνέλευση ανακήρυξε την Τουρκία ως δημοκρατία. Στο τηλεγράφημα του Προέδρου της Κεντρικής Επιτροπής της ΕΣΣΔ, Μ.Ι. Καλίνιν από 31 οκτωβρίου 1923 αναφερόταν:
“Χαιρετίζω θερμά εξ ονόματος της Ένωσης των λαών της Σοβιετικής Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας και των συμμάχων της κυβέρνησης τον αδελφό τουρκικό λαό και την φίλη κυβέρνηση της Τουρκίας με αφορμή την οριστική ανακήρυξη της Τουρκικής Δημοκρατίας, η οποία για πάντα έδωσε τέλος στο δεσποτικό μοναρχικό σύστημα. Συγχαρητήρια, Γαζή Μουσταφά Κεμάλ πασά, με αφορμή την εκλογή σας στη θέση του προέδρου της Δημοκρατίας της Τουρκίας, καλωσορίζοντας στο πρόσωπό σας έναν εξαίρετο και επικεφαλής του ηρωϊκού αγώνα του τουρκικού λαού ενάντια στην εισβολή των ξένων κατακτητών… Εκφράζω την ισχυρή εμπιστοσύνη, ότι οι αχώριστοι δεσμοί φιλίας μεταξύ των λαών μας και των κυβερνήσεων της Τουρκίας και της Σοβιετικής Ένωσης, θα γίνονται ολοένα και πιο στενοί και θα προωθήσουν την ευημερία και των δύο κρατών μας”.

 

Ο ιστορικός Βασίλης Τσεγκελίδης γράφει στο άρθρο του “Έλληνες του Πόντου στα απομνημονεύματα του πρώτου σοβιετικού πρέσβη στην Τουρκία”: “Oι νέοι Τούρκοι ηγέτες Μουσταφά Κεμάλ πασά, Ισμέτ πασά και Φεβζή πασά με τη βοήθεια των σοβιετικών συμβούλων τους, άρχισαν να συγκεντρώνουν γύρω τους αποσπάσματα του τουρκικού στρατού και ληστρικές ομάδες (Τσέτες), που αργότερα, οι σοβιετικοί ιστορικοί ονόμαζαν επαναστάτες. Μετά τη συνάντηση με τον Τσετσέριν και τον Λένιν, ο Αράλοβ κατευθύνθηκε προς βοήθεια των Κεμαλιστών. Σε μια ομιλία του ο Λένιν είπε: “Φυσικά, ο Μουσταφά Κεμάλ πασά δεν είναι σοσιαλιστής, αλλά, προφανώς, οργανωτής, ένας ταλαντούχος στρατιωτικός ηγέτης, που καθοδηγεί μια αστικού τύπου εθνική επανάσταση, σταδιακά έχει εναρμονιστεί μαζί μας ως άνθρωπος και έξυπνος πολιτικός. Κατάλαβε την έννοια της σοσιαλιστικής επανάστασης και αναφέρεται θετικά για τη Σοβιετική Ρωσία. … Πρέπει να τον βοηθήσουμε, δηλαδή, να βοηθήσουμε τον τουρκικό λαό. Αυτή θα  είναι η δουλειά σας. Σεβαστείτε την τουρκική κυβέρνηση, τον τουρκικό λαό, μην δείξετε έπαρση και μην ανακατεύεστε στις δουλειές τους. Η Αγγλία έσπρωξε εκεί  τους Έλληνες… Θα πρέπει να επιδείξετε σοβαρή δουλειά. Ο σύντροφος Φρούνζε τις προάλλες αναγκάστηκε να μετακομίσει στην Άγκυρα από την Ουκρανική Σοσιαλιστική Δημοκρατία. Προφανώς, θα τον συναντήσετε στην Τουρκία. Να βοηθήσουμε οικονομικά την Τουρκία, μπορούμε, αν και οι ίδιοι είναι φτωχοί… Ο τουρκικός λαός θα αισθανθεί ότι δεν είναι μόνος… Ας σας απαλλάξει ο Θεός από την αλαζονεία”.

Ο Αράλοβ, περιγράφοντας αυτό το σημείο του λόγου, διέκρινε κάποια σύγχυση και αμηχανία στα λόγια του Λένιν, όταν εκφώνησε την τελευταία του φράση και αναφέρει στα απομνημονεύματά του: «O Β. Ι. Λένιν με αυτά τα λόγια, χαμογέλασε και είπε, ότι ο Θεός, βέβαια, δεν έχει καμία σχέση».

Προφανώς, ο Αράλοβ, ο Φρούνζε και όλοι οι άλλοι μετέβησαν στην Τουρκία για να την διασώσουν από τους Έλληνες…
Το γλυπτό μνημείο – της φωτογραφίας – βρίσκεται στην πλατεία Ταξίμ της Κωνσταντινούπολης και είναι έργο του γλύπτη Πέτρο Κανόνικ (Αύγουστος 1928). Είναι αφιερωμένο στη φιλία των λαών της Σοβιετικής Ρωσίας και της Τουρκίας. Διακρίνεται στο κέντρο ο Κεμάλ Ατατούρκ και δίπλα του οι φίλοι από την ΕΣΣΔ,  Μ. Φρούνζε, Σ. Αράλοβ, Κ. Βοροσίλοβ κ.ά.

Βιβλιογραφικές πηγές

Αναμνήσεις σοβιετικού διπλωμάτη, 1922-1923, Σ. Ι. Αράλοβ, Μόσχα, 1960.

Ο εθνικοαπελευθερωτικός αγώνας στην Τουρκία 1918-1923, Α.Μ. Σαμσουτντίνοβ, Μόσχα, 1966.

Έλληνες του Πόντου στα απομνημονεύματα του πρώτου σοβιετικού πρέσβη στην Τουρκία, Β. Τσεγκελίδης, 31.08.2015.

https://mikrasiatis.gr/oi-sxeseis-kemalikou-kratous-me-sovietiki-rosia-prin-kai-meta-ti-mikrasiatiki-katastrofi/ 

 

Το σπίτι κοντά στη θάλασσα

Τα σπίτια που είχα μου τα πήραν. Έτυχε να ‘ναι τα χρόνια δίσεχτα· πολέμοι χαλασμοί ξενιτεμοί· κάποτε ο κυνηγός βρίσκει τα διαβατάρικα πουλιά κάποτε δεν τα βρίσκει· το κυνήγι ήταν καλό στα χρόνια μου, πήραν πολλούς τα σκάγια·οι άλλοι γυρίζουν ή τρελαίνουνται στα καταφύγια.

Μη μου μιλάς για τ’ αηδόνι μήτε για τον κορυδαλλό μήτε για τη μικρούλα σουσουράδα που γράφει νούμερα στο φως με την ουρά της· δεν ξέρω πολλά πράγματα από σπίτια ξέρω πως έχουν τη φυλή τους, τίποτε άλλο.

Καινούργια στην αρχή, σαν τα μωρά που παίζουν στα περβόλια με τα κρόσσια του ήλιου, κεντούν παραθυρόφυλλα χρωματιστά και πόρτες γυαλιστερές πάνω στη μέρα· όταν τελειώσει ο αρχιτέκτονας αλλάζουν, ζαρώνουν ή χαμογελούν ή ακόμη πεισματώνουν μ’ εκείνους που έμειναν μ’ εκείνους που έφυγαν μ’ άλλους που θα γυρίζανε αν μπορούσαν ή που χαθήκαν, τώρα που έγινε ο κόσμος ένα απέραντο ξενοδοχείο.

Δεν ξέρω πολλά πράγματα από σπίτια, θυμάμαι τη χαρά τους και τη λύπη τους καμιά φορά, σα σταματήσω· ακόμη καμιά φορά, κοντά στη θάλασσα, σε κάμαρες γυμνές μ’ ένα κρεβάτι σιδερένιο χωρίς τίποτε δικό μου κοιτάζοντας τη βραδινήν αράχνη συλλογιέμαι πως κάποιος ετοιμάζεται να ‘ρθει, πως τον στολίζουν μ’ άσπρα και μαύρα ρούχα με πολύχρωμα κοσμήματα και γύρω του μιλούν σιγά σεβάσμιες δέσποινες γκρίζα μαλλιά και σκοτεινές δαντέλες, πως ετοιμάζεται να ‘ρθει να μ’ αποχαιρετήσει· ή, μια γυναίκα ελικοβλέφαρη βαθύζωνη γυρίζοντας από λιμάνια μεσημβρινά, Σμύρνη Ρόδο Συρακούσες Αλεξάντρεια, από κλειστές πολιτείες σαν τα ζεστά παραθυρόφυλλα, με αρώματα χρυσών καρπών και βότανα, πως ανεβαίνει τα σκαλιά χωρίς να βλέπει εκείνους που κοιμήθηκαν κάτω απ’ τη σκάλα.

Ξέρεις τα σπίτια πεισματώνουν εύκολα, σαν τα γυμνώσεις.

 

Πηγή: Παράλια της Μικράς Ασίας Ελλήνων μνήμες του Πέτρου Μεχτίδη

https://mikrasiatis.gr/o-giorgos-seferis-perigrafei-ti-mikrasiatiki-katastrofi/

 

Τα γεγονότα της 31ης Ιανουαρίου 1996 στα Ίμια, είναι γνωστά και ως εκ τούτου κρίνω σκόπιμο να μην αναφερθώ σε αυτά, αλλά στην συνέχεια.

Ο μέχρι τότε βοσκός των Ιμίων Αντώνης Βεζυρόπουλος συνέχισε να πηγαίνει (ακόμη και μετά την κρίση) και να φροντίζει το κοπάδι του (40 αιγοπρόβατα) και ως εκ τούτου να υπάρχει ελληνική οικονομική ζωή στην βραχονησίδα επιβεβαιώνοντας έτσι την ελληνική κυριαρχία και με ότι συνεπάγεται για το Διεθνές Δίκαιο (ΑΟΖ κλπ).

Οι ενοχλήσεις και οι απειλές εκ μέρους του τουρκικού λιμενικού αφόρητες … αλλά όπως λέει ο ίδιος «σκέφθηκα ότι δεν θα τους κάνω την χάρη να σταματήσω. Αν μου έλεγαν να πάω ξανά θα το έκανα χωρίς δεύτερη σκέψη», είπε πριν από δύο χρόνια σε συνέντευξη του.

Και όμως αυτό που δεν κατόρθωσε το τουρκικό λιμενικό το κατόρθωσε το ελληνικό κράτος.

Μέχρι το 2002 ο δήμαρχος Καλύμνου Διακομηχάλης με απόφαση του δημοτικού συμβουλίου χορηγούσε βοήθημα στον βοσκό των Ιμίων ύψους 2.οοο.οοο δραχμών δηλαδή 6000 ευρώ ετησίως έξοδα (βενζίνες, τροφή) κλπ.

Με την αλλαγή της δημοτικής αρχής και επειδή τόσο το υπουργείο Εξωτερικών αλλά και το υπουργείο Αιγαίο δεν «μπόρεσαν» να καλύψουν το παραπάνω ποσό, ο Αντώνης Βεζυρόπουλος μη δυνάμενος να ανταποκριθεί οικονομικά(πολύτεκνος και με σύνταξη 700 ευρώ) σταμάτησε να πηγαίνει στα Ίμια και απέσυρε και το κοπάδι του.

Το τραγελαφικό της υπόθεσης είναι ότι το κράτος , καταλόγισε τις δαπάνες (50.000 ευρώ) ενίσχυσης, στον πρώην δήμαρχο Καλύμνου Διακομηχάλη με το σκεπτικό ότι δεν ήταν νόμιμα υλοποιημένες.

Ακόμη και έτσι να ήταν θα έπρεπε να είχε ψηφισθεί νόμος για να καλύπτει αυτές τις περιπτώσεις.

Τώρα θα ήμουν υπερβολικός αν έλεγα ότι η εθνική κυριαρχία στα ΄Ιμια χάθηκε για 500 ευρώ τον μήνα;

Νίκος Καρατουλιώτης Υποστράτηγος ΕΑ