1955 7

Ριντβάν Ακάρ
(Συγγραφέας)

  ...σε αυτό το σημείο θα είναι πολύ χρήσιμο να συζητήσουμε για το 9ο γραφείο του Λαϊκού Ρεπουμπλικανικού Κόμματος (ΛΡΚ). Το 9ο γραφείου του ΛΡΚ ήταν αρμόδιο για τις μειονότητες και για την κατανομή του εισοδήματος. Από αυτή την άποψη είναι πολύ εντυπωσιακό. Μόνο ένα γραφείο ήταν αρμόδιο για αυτά τα δύο διαφορετικά θέματα. Το γραφείο αυτό ετοίμασε μία αναφορά το 1944. Η αναφορά αυτή είχε τον τίτλο «Το Ζήτημα των Μειονοτήτων». Έκανε αναφορές στα προβλήματα των διαφόρων μειονοτήτων στη χώρα και έκανε προτάσεις για την επίλυσή τους. Αναφερόταν στους Κούρδους, Τσετσένους κτλ. και στους μη μουσουλμάνους. Στο μέρος για τους μη μουσουλμάνους χρησιμοποιούσαν φράσεις όπως: «Ο στόχος μας στην 500η επέτειο της άλωσης της Κωνσταντινούπολης πρέπει να είναι η εκκαθάριση της πόλης από τους Έλληνες.» Ανέφερε επίσης ότι οι μη μουσουλμάνοι δεν υιοθετούσαν την τουρκική ταυτότητα και διατηρούσαν σε μεγάλο βαθμό τη θρησκεία, τις παραδόσεις, τα έθιμα και τις αξίες τους. Σύμφωνα με την αναφορά αυτή, που ετοιμάστηκε το 1944, μέχρι την 500η επέτειο της άλωσης της Κωνσταντινούπολης, δηλαδή μέχρι το 1953, θα έπρεπε να είχε ολοκληρωθεί η εκκαθάριση της πόλης από τους Έλληνες. Το δικό μου άρθρο έχει την άποψη ότι αυτός ο στόχος υλοποιήθηκε μόλις σε 2 χρόνια.


Δηλαδή η Κύπρος δεν είχε σχέση με αυτό. Η Κύπρος ήταν μόνο η πρόφαση...

Σε αυτό το σημείο ίσως πρέπει να τονίσω ιδιαίτερα το εξής: ότι αυτή είναι μια σημαντική διάσταση που μας δείχνει το δράμα των μειονοτήτων στις δύο χώρες. Σύμφωνα με τη Συνθήκη της Λοζάννης το θέμα των μειονοτήτων εξεταζόταν στο πλαίσιο της ανταλλαγής πληθυσμών. Δηλαδή ό,τι γινόταν για τους Τούρκους της Δυτικής Θράκης θα γινόταν και για τους Έλληνες της Πόλης. Εφόσον η Συνθήκη αυτή περιείχε ένα τέτοιο άρθρο, οι Τούρκοι της Ελλάδας και οι Έλληνες της Τουρκίας μετατράπηκαν σε «άσσους» και αιχμαλώτους της εξωτερικής πολιτικής των δύο χωρών. Και οι δύο χώρες αποσκοπούσαν να τους χρησιμοποιούσαν σαν «άσσους» στην εξωτερική πολιτική και τους κρατούσαν σαν αιχμάλωτους στα χέρια τους. Μία από τις βασικές αιτίες των γεγονότων που ζήσαμε το 1955 ήταν αυτή.

Το 1955 συμβαίνει ένα περίεργο γεγονός. Στις 29 Αύγουστου, δηλαδή περίπου μια εβδομάδα πριν ή 8 με 9 μέρες πριν από τα γεγονότα, ο τότε πρωθυπουργός Αντνάν Μεντερές κάνει μια ανακοίνωση στο Εστιατόριο Λιμάν και λέει το εξής: «Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουμε η ΕΟΚΑ στην Κύπρο ετοιμάζεται να κάνει σφαγές ενάντια στους Τούρκους της Κύπρου. Εάν συμβεί κάτι τέτοιο, θα καταστρέψει την ειρήνη. Εμείς αγαπάμε πάρα πολύ τους Έλληνες που ζούνε στην χώρα μας και ζούμε ειρηνικά. Δεν θέλουμε να πάθουν κάτι άσχημο.» Το ενδιαφέρον στο γεγονός αυτό θα φανεί μετά. Κατά την διάρκεια της εκδίκασης του Αντνάν Μεντερές και των συνεργατών του στο νησί Υιασσίαδα φανερώθηκε ότι ο ισχυρισμός περί σφαγών ήταν ψεύτικος. Ο δημοσιογράφος που έγραψε αυτή την ψεύτικη είδηση ήταν μάρτυρας στις δίκες στο νησί Υιασσίδα και έλεγε το εξής: «Εμείς γράψαμε μια τέτοια είδηση, για να ευαισθητοποιήσουμε την τουρκική κοινή γνώμη.» Έτσι η τουρκική κοινή γνώμη προετοιμαζόταν δειλά δειλά κατά των Ελλήνων που ζούσαν στην Κωνσταντινούπολη λόγω του κυπριακού ζητήματος.

Ένα από τα σημαντικά χαρακτηριστικά της περιόδου αυτής ήταν το εξής: Η Τουρκία δεν είχε κάποια σαφή πολιτική για την Κύπρο. Ο τότε Υπουργός Εξωτερικών της χώρας, όταν απάνταγε στις ερωτήσεις σχετικά με το Κυπριακό, έλεγε ότι η Τουρκία δεν είχε τέτοιο ζήτημα. Διότι σύμφωνα με την πολιτική της Τουρκίας το status quo στην Κύπρο θα έπρεπε να διατηρηθεί όπως είναι. Δηλαδή αναγνώριζαν την ηγεμονία των Άγγλων. Η διατήρηση του status quo ήταν ικανοποιητική για την εξωτερική πολιτική της χώρας. Όμως η Αγγλία επεδίωκε να παραιτηθεί από την Κύπρο στη Συνδιάσκεψη του Λονδίνου και να βρει λύση για το Κυπριακό. Σε τέτοιες συνθήκες, όταν η Τουρκία πήγε στο Λονδίνο, και υποστήριξε την παραμονή της Αγγλίας στην Κύπρο, οι Άγγλοι του απάνταγαν το εξής: «Όχι, εμείς θέλουμε μια διαφορετική λύση.» Τότε ο Υπουργός Εξωτερικών ένιωσε ότι είχε βρεθεί σε αδιέξοδο και έστειλε το εξής κρίσιμο μήνυμα: «Πρέπει να κάνετε κάτι εκεί, για να διευκολύνετε τις κινήσεις μου εδώ». Το κρίσιμο μήνυμα ήταν αυτό. Δηλαδή θα έπρεπε να γίνει κάτι στην Κωνσταντινούπολη.

Σε μια τέτοια περίοδο η είδηση για την τοποθέτηση βόμβας στο σπίτι του Ατατούρκ στη Θεσσαλονίκη εξερράγη σαν βόμβα στην Κωνσταντινούπολη. Η είδηση, όταν έφθασε στον Πρωθυπουργό, δεν είχε δημοσιευθεί ακόμα. Ο Πρωθυπουργός ζήτησε να δημοσιευθεί η είδηση στα μεσημεριανά δελτία ειδήσεων των ραδιοφωνικών σταθμών. Ένα ενδιαφέρον γεγονός είναι ότι μια από τις σημαντικότερες εφημερίδες της εποχής, η «Ιστανμπούλ Εξπρές», είχε ήδη ετοιμάσει ένα έκτακτο τεύχος. Η εφημερίδα σαν να ήταν προετοιμασμένη για κάτι τέτοιο και έγινε διανομή του εκτάκτου τεύχους σε κάθε γωνιά της Πόλης. Επίσης, μια μέρα πριν από τα γεγονότα διάφοροι άνεργοι λούμπεν είχαν μεταφερθεί με φορτηγά από τις διάφορες πόλεις στην Πόλη με πρωτοβουλία του Δημοκρατικού Κόμματος. Αυτοί οι άνθρωποι ξεκίνησαν μια καταστροφική επιχείρηση κατά των Ελλήνων συγχρόνως, στις ίδιες ώρες, στην Κωνσταντινούπολη, στη Σμύρνη και στην Άγκυρα υπό τη διοργάνωση των μελών του Συλλόγου «Η Κύπρος είναι Τουρκική».

Θα είναι χρήσιμο σε αυτό το σημείο να ανοίξουμε μια παρένθεση, για να πούμε λίγο για τη βόμβα που τοποθετήθηκε στη Θεσσαλονίκη. Ο Χασάν Ουτσάρ και ο Οκτάι Ενγίν κατηγορούνται ως υπεύθυνοι. Ο Χασάν Ουτσάρ ήταν υπάλληλος του Προξενείου. Ο Οκτάι Ενγίν ήταν ο γιος ενός αρχηγού της τουρκικής κοινότητας. Αυτοί συλλαμβάνονται και κατά τη διάρκεια της ανάκρισής τους βρίσκουν ότι η βόμβα προερχόταν από την Κωνσταντινούπολη. Ο Οκτάι Ενγίν την έδωσε στον Χασάν Ουτσάρ. Και αυτός τοποθέτησε τη βόμβα στο Προξενείο. Δεν ήταν μια ισχυρή βόμβα. Έσπασαν μόνο κάποια τζάμια. Όταν οι κατηγορούμενοι βρίσκονταν στα κελιά, η ελληνική αστυνομία τοποθέτησε πράκτορές της δίπλα τους. Αυτοί προσπαθούσαν να αλληλογραφούν μεταξύ τους. Σε ένα γράμμα ο Οκτάι Ενγίν προειδοποιεί τον Χασάν Ουτσάρ λέγοντας «Μην τους μιλάς καθόλου». Έγινε η δίκη κα ο Οκτάι Ενγίν καταδικάστηκε σε 3,5 χρόνια. Η περιπέτεια του Οκτάι Ενγίν μετά τη φυλακή είναι πολύ εντυπωσιακή. Μετά την επιστροφή του στην Τουρκία αναλαμβάνει διάφορα καθήκοντα στην Υπηρεσία Πληροφοριών της Γενικής Διεύθυνσης Ασφάλειας. Τελευταία συνταξιοδοτείται από τη Νομαρχία της Νέβσεχιρ. Αποκτάει ακόμα και το αξίωμα του Νομάρχη. Και έγιναν διάφορες σοβαρές καταγγελίες ότι ήταν προβοκάτορας. Το εντυπωσιακό είναι ότι ο Οκτάι Ενγίν έκανε αγωγή κατά των καταγγελιών και κέρδισε όλες τις δίκες.

Κατά τη διάρκεια των γεγονότων της 6ης και 7ης Σεπτεμβρίου οι νέοι ηγέτες αυτού του πλήθους των ανθρώπων τους έλεγαν «Μην πειράξετε τους ανθρώπους και μην παίρνετε τίποτα, πιο πολύ να καταστρέψετε». Ήθελαν να δείξουν ότι ήταν μια κίνηση που αποσκοπούσε στην καταστροφή των περιουσίων των Ελλήνων, έτσι ώστε να τους εκφοβίσει. Όμως αυτοί που πήραν μέρος στη λεηλασία συγκεντρώθηκαν και ήρθανε εκεί για να πάρουν τα δικά τους μερίδια από τα λάφυρα και φυσικά δεν εξελίχτηκαν τα πράγματα όπως έλεγαν οι ηγέτες τους. Εάν κοιτάζαμε στους δρόμους του Πέρα μετά τα γεγονότα της 6ης και 7ης Σεπτεμβρίου θα βλέπαμε ότι σκίσανε τα σεντόνια, αλλά δεν τα πήρανε. Κομματιάστηκαν τα ρούχα, αλλά δεν κλάπηκαν. Δηλαδή ο βασικός στόχος ήταν ο εκφοβισμός.

Σύμφωνα με τις έρευνες που έγιναν καταστράφηκαν περίπου 6000 καταστήματα, σπίτια, νοσοκομεία, εκκλησίες και πολιτιστικές περιουσίες των Ελλήνων και μη μουσουλμάνων. Και οι μη μουσουλμάνοι, δηλαδή οι Εβραίοι και οι Αρμένιοι έπαθαν μεγάλες ζημιές, διότι οι λαφυραγωγοί δεν ξεχώριζαν τους μη μουσουλμάνους. Σκοτώθηκαν 3 άτομα και τραυματίστηκαν 30 με 40 άτομα κατά τη διάρκεια των γεγονότων. Οι ελληνικές πηγές ανακοίνωσαν 15 άτομα ως αριθμό των νεκρών. Ο αριθμός των νεκρών είναι 15 στην αναφορά του Helsinki Watch του 1992 που φέρει τον τίτλο Greek-Turkey. Όμως στις μετέπειτα έρευνες βρέθηκε ότι κάποια άτομα που αναφέρονταν ως νεκρά ζούσαν στην Ελλάδα και για αυτό ξαναγύρισαν στην επίσημη ανακοίνωση του τουρκικού κράτους που ανέφερε 3 νεκρούς. Πάρα πολλές γυναίκες έπεσαν θύματα βιασμού. Υπάρχουν μαρτυρίες για απόπειρες των επιτιθεμένων να κάνουν περιτομή στους παπάδες. Νομίζω ότι ήταν η δεύτερη πιο ντροπιαστική μέρα της ιστορίας της Τουρκικής Δημοκρατίας.

Συλλήφθηκαν 3000 άτομα στα γεγονότα. Βρέθηκαν πάνω τους κοσμήματα και άλλα πράγματα από τη λεηλασία. Το κράτος ήταν σαστισμένο. Γιατί δεν είχαν προβλέψει τόσο μεγάλη προβοκάτσια. Είχαν σχεδιάσει την προβοκάτσια αλλά δεν είχαν προβλέψει μέχρι που θα έφθαναν αυτά τα γεγονότα. Θα έπρεπε να βρεθούν κάποιοι υπεύθυνοι και τους βρήκανε. Ενοχοποιήθηκαν οι κομουνιστές για τη διοργάνωση των γεγονότων. Είναι εντυπωσιακό και περίεργο ότι και ο Τύπος των μειονοτήτων συμφώνησε με το τουρκικό κράτος σε αυτό. Δηλαδή εκμεταλλευτήκανε τον αντικομμουνισμό και οι Έλληνες πείστηκαν εύκολα. Είπαν «Ναι. Οι κομμουνιστές το κάνανε». 47 κομμουνιστές συλλήφθηκαν και φυλακίστηκαν για 8 μήνες. Στις δίκες ακόμα και ένας συνταγματάρχης που ήταν μάρτυρας υπεράσπισης για έναν κομμουνιστή κατέθεσε ότι ήταν μαζί του, για να υπερασπιστούνε μια ελληνική οικογένεια, και εκείνη τη στιγμή ο κατηγορούμενος είχε αναλάβει την υπεράσπιση της οικογένειας. Γι' αυτό δεν μπορούσε να είχε διοργανώσει τα γεγονότα. Παρόλη την κατάθεση αυτή και αυτός ο κομμουνιστής φυλακίστηκε για 8 μήνες. Τα γεγονότα της 6ης και 7ης Σεπτεμβρίου είναι μοναδική περίπτωση που το τουρκικό κράτος ζήτησε συγγνώμη από τις μειονότητες. Συγκροτήθηκε μια επιτροπή και αποφασίστηκε η πληρωμή των ζημιών των μειονοτήτων από το κράτος. Έγινε πληρωμή σε όλους βάσει των αναφορών τους στην επιτροπή.

Οι Τούρκοι γνωρίζουν αυτά τα γεγονότα;

Όχι, δεν τα γνωρίζουν, γιατί δεν μπορεί κανείς να τα διαβάσει στα βιβλία ιστορίας μας. Ίσως γνωρίζουν για το 1955, γιατί οι κυβερνήσεις έχουν πει συγγνώμη και κάποιες φορές θυμίζουν το 1955, αλλά για τα άλλα... Δεν μπορείς να διαβάσεις στα σχολικά βιβλία ή στα βιβλία ιστορίας γι'αυτά.
  

  Μεχμέντ Γκουζ
Δημοσιογράφος)


Γνωρίζω ότι τοποθετήθηκε βόμβα στο σπίτι του Ατατούρκ από δύο Τούρκους που ζούσαν στην Ελλάδα και ότι τα γεγονότα της 6ης -7ης Σεπτεμβρίου προκλήθηκαν από την έκρηξη αυτής της βόμβας, η οποία προκάλεσε την αντίδραση της εθνικιστικής κοινής γνώμης στην Τουρκία.

-Είπατε ότι δύο Τούρκοι που ζούσαν στην Ελλάδα πραγματοποίησαν αυτή την ενέργεια. Πώς ξέρετε ότι δύο άτομα τοποθέτησαν βόμβα;

 Έβγαλα αυτό το συμπέρασμα από τις συναντήσεις που πραγματοποίησα, όταν ετοιμάζαμε την είδηση σχετικά με την τοποθέτηση βόμβας στο σπίτι του Κεμάλ Ατατούρκ, η οποία προκάλεσε τα γεγονότα της 6ης-7ης Σεπτεμβρίου. Στο επόμενο χρονικό διάστημα συναντήθηκα με έναν από τους δύο Τούρκους που ενοχοποιούνται ότι τοποθέτησαν τη βόμβα. Αυτός είναι ο Ενγκίν Οκτάι που είναι γνωστό στην κοινή γνώμη ότι δούλεψε στη Γενική Διεύθυνση Ασφάλειας και στην Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών. Το τελικό συμπέρασμα που έβγαλα από τα λόγια του ήταν αυτό. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουμε από διάφορες πηγές, όταν ετοιμάζαμε αυτή την είδηση, η ενέργεια αυτή πραγματοποιήθηκε από αυτούς με μια επιχείρηση που προετοιμάστηκε. Εκείνο το διάστημα, λίγο πριν από την έκρηξη βόμβας γίνονταν διαπραγματεύσεις για το Κυπριακό στο Λονδίνο στις οποίες συμμετείχαν η Ελλάδα και η Τουρκία. Γίνονταν διαπραγματεύσεις στο Κυπριακό. Επειδή στην τουρκική κοινή γνώμη δεν υπήρχε αρκετή αντίδραση που θα μπορούσε να ακουστεί στο εξωτερικό, η πολιτική εξουσία εκείνης της εποχής αποσκοπούσε με αυτό το γεγονός να προκαλέσει διαδηλώσεις κατά της Ελλάδας στο κυπριακό ζήτημα.

Βρήκα πιο ξεκάθαρες αποδείξεις όταν ετοίμαζα αυτή την είδηση. Μία από αυτές ήταν μια πληροφορία που είχαμε από μια πηγή του Υπουργείου Εξωτερικών. Πριν από την έκρηξη βόμβας βγάζουν μια φωτογραφία του σπιτιού του Ατατούρκ που μεταφέρθηκε στην Τουρκία μέσω διπλωματικής οδού, η οποία λέγεται ότι πιθανόν ήταν η γυναίκα του τούρκου πρέσβη στην Αθήνα. Δηλαδή είχε προετοιμαστεί κάτι τέτοιο. Μετά τη μεταβίβαση της φωτογραφίας και πριν να σημειωθεί η έκρηξη βόμβας ο Αντνάν Μεντερές πραγματοποιεί μια συνέντευξη Τύπου. Σε αυτή τη συνέντευξη Τύπου κάνει κάποιες ανακοινώσεις στην τουρκική κοινή γνώμη σχετικά με το Κυπριακό. Σε αυτή τη συνέντευξη Τύπου δίνει κάποια στοιχεία για τα όσα θα συμβούν εκείνο το βράδυ. Εκφράζει την έντονη αντίδραση της τουρκικής κοινής γνώμης για το ζήτημα αυτό και λέει ότι η αντίδραση αυτή θα μπορούσε να βρει και τους έλληνες πολίτες στην Τουρκία. Από αυτές τις ανακοινώσεις φαίνεται ότι γίνονται προετοιμασίες. Διότι εκείνη την εποχή στην Τουρκία δεν υπάρχουν μαζικές εκδηλώσεις ούτε κατά της Ελλάδας ούτε για το Κυπριακό Ζήτημα. Δε γινόταν τίποτα. Ο πρωθυπουργός, σαν μάντης εκείνο το βράδυ μίλαγε στους δημοσιογράφους για τις διαδηλώσεις που θα γίνονταν σύντομα. Και επίσης, εκείνες τις ώρες που μίλαγε ο πρωθυπουργός ήδη είχαν αρχίσει διαδηλώσεις.

Αυτό το γεγονός καταγράφτηκε στα πρακτικά του δικαστηρίου κατά τη διάρκεια εκδίκασης της κυβέρνησης εκείνης της εποχής μετά την ανατροπή της με στρατιωτικό πραξικόπημα. Καταγράφτηκαν επίσης στα πρακτικά του δικαστηρίου το γεγονός ότι μια μέρα πριν από τις διαδηλώσεις μεταφέρθηκαν με φορτηγά οι οπαδοί του κόμματος από τις κομματικές οργανώσεις των πόλεων Κοτζάελι και Εσκισεχίρ στην Κωνσταντινούπολη, οι οποίοι είχαν εξοπλιστεί με ειδικά ρόπαλα. Αυτό το γεγονός αποδεικνύει ότι δεν εξελισσόταν κάποια αυθόρμητη εκδήλωση ή αντίδραση. Δεν υπάρχει ούτε κάποια αντίδραση της κοινής γνώμης ούτε προετοιμασία. Στην πραγματικότητα κάποιες δυνάμεις είχαν οργανωθεί και δόθηκε σήμα σε αυτές, για να ξεκινήσει η επιχείρηση. Φαίνεται ότι χρησιμοποιήθηκαν πάρα πολλές εφεδρικές δυνάμεις σε αυτή την επιχείρηση. Παραδείγματος χάριν, υπάρχει μια εφημερίδα που λέγεται «Ιστανμπούλ Εξπρές», η οποία έπαιξε σημαντικό ρόλο σε αυτή την επιχείρηση. Το τιράζ της εφημερίδας ήταν περίπου 40.000 έντυπα. Αυτή η εφημερίδα βγάζει έκτακτη έκδοση, μόλις μαθαίνεται ότι σημειώνεται η πρώτη έκρηξη, περίπου εκείνη την ώρα που γίνεται και η συνέντευξη του πρωθυπουργού. Ο συνολικός αριθμός των εντύπων της έκτακτης έκδοσης της εφημερίδας ήταν 200.000 και αυτό επιβεβαιώνεται στα πρακτικά της δίκης. Αργότερα ο υπεύθυνος σύνταξης της εφημερίδας αρνήθηκε την ύπαρξη της έκτακτης έκδοσης, αλλά ο ιδιοκτήτης της εφημερίδας είπε ότι όντως έγινε μια τέτοια έκδοση. Η εφημερίδα «Ιστανμπούλ Εξπρές» βγάζει 200.000 έντυπα με τίτλο «Τοποθετήθηκε βόμβα στο σπίτι του Ατατούρκ».

Σκεφτείτε τις συνθήκες εκείνης της εποχής. Μια εφημερίδα έλαβε μια πληροφορία. Και βγάζει 5 φορές μεγαλύτερο αριθμό εντύπων από το τιράζ που κάνει. Παραδείγματος χάριν, μια σημερινή εφημερίδα που έχει 500.000 τιράζ να βγάζει 2.500.000 έντυπα. Δεν είναι και τόσο εύκολη υπόθεση. Ακόμα και ο ιδιοκτήτης της εφημερίδας στην αρχή δεν έδωσε άδεια να γίνει κάτι τέτοιο. Μετά κάποιος από τους κύριους διανομείς της εφημερίδας επεμβαίνει στο θέμα και λέει ότι θα χρηματοδοτηθεί η έκτακτη έκδοση. Έτσι η εφημερίδα πουλάει 200.000 έντυπα και η είδηση για την τοποθέτηση βόμβας φθάνει στην Τουρκία το μεσημέρι και εξαπλώνεται σε όλη την Κωνσταντινούπολη μέχρι το βράδυ.

Γίνονται αυτά. Όπως είπαμε και πιο πριν, μεταφέρθηκαν στην Κωνσταντινούπολη πάρα πολλοί οπαδοί και μέλη του κόμματος από τις πόλεις Κοτζάελι και Εσκισεχίρ. Δηλαδή εκατοντάδες μέλη και υπεύθυνοι των τοπικών οργανώσεων του Δημοκρατικού Κόμματος μεταφέρθηκαν στην Κωνσταντινούπολη πριν μια μέρα. Αυτοί ήταν έτοιμοι για τις διαδηλώσεις, η εφημερίδα είχε βγάλει έκτακτη έκδοση, η κοινή γνώμη γνωρίζει το γεγονός και ίσως δεν φθάνουν όλα αυτά, εμφανίζονται και κάποιοι προβοκάτορες, για να υποκινήσουν το πλήθος. Οι μαρτυρίες που έχουμε για αυτούς τους προβοκάτορες αναφέρουν ακόμα και ανύπαρκτα γεγονότα που διαδίδονται όπως «τοποθετήθηκε βόμβα σε κάποιο τζαμί» Δηλαδή σε ένα τζαμί που είναι στην Πόλη. Πέρα από μια διαδήλωση διαμαρτυρίας σχεδίαζαν να κατεβάσουν κόσμο στους δρόμους και να διοργανώσουν επίθεση ενάντια στις μειονότητες. Μου φαίνεται ότι το κράτος επιδίωκε να διοργανώσει μια διαδήλωση διαμαρτυρίας, αλλά κάποιοι άλλοι που συμμετείχαν και διοργάνωναν τη διαδήλωση είχαν ετοιμάσει άλλο σχέδιο. Έτσι η διαδήλωση που διοργανώθηκε ως μια διαδήλωση διαμαρτυρίας μετατράπηκε σε επίθεση ενάντια στις μειονότητες που ζούσαν στο Πέρα και σε όλη την Πόλη.

Αυτό το σχόλιο δεν το κάνουμε μόνο εμείς. Ένας σημαντικός στρατιωτικός, ο στρατηγός Σαμπρί Γιερμιμπέσογλου, σε μια συνέντευξη που έδωσε σε έναν δημοσιογράφο χαρακτήριζε αυτά τα γεγονότα της 6ης-7ης Σεπτεμβρίου ως την πιο εξαιρετική επιχείρηση που είχε πραγματοποιηθεί ποτέ από τις ειδικές δυνάμεις.

Καταλάβαμε μετά τι εννοεί με αυτά τα λόγια. Η κυβέρνηση που ήταν στην εξουσία κατά τη διάρκεια των γεγονότων της 6ης-7ης Σεπτεμβρίου ανατράπηκε με στρατιωτικό πραξικόπημα το 1960. Ο υπουργός Εσωτερικών, Εξωτερικών κτλ. όλοι βρέθηκαν ενώπιον της δικαιοσύνης, δηλαδή της στρατιωτικής δικαιοσύνης, και κατηγορήθηκαν από τα στρατιωτικά δικαστήρια για τη διοργάνωση των γεγονότων της 6ης-7ης Σεπτεμβρίου, για το θάνατο και τραυματισμό των ανθρώπων. Αναφέρεται μια δήλωση του Υπουργού Εσωτερικών της εποχής, νομίζω του Αχμέτ Γκεντίκ, που έλεγε κλαίγοντας στους συγκατηγορούμενους ότι δεν προέβλεπαν τα γεγονότα να φθάσουν σε αυτό το σημείο. Αυτό το γεγονός αναφέρεται και σε βιβλία. Όπως φαίνεται, οι ένοπλες δυνάμεις σχεδίασαν από κάτω διαφορετικά τα γεγονότα τα οποία διοργανώθηκαν από την κυβέρνηση σαν μια διαδήλωση διαμαρτυρίας. Δηλαδή μετατρέπεται σε μια επιχείρηση προβοκάτσια ενάντια στις μειονότητες.

Ταυτόχρονα για την ευθύνη των γεγονότων της 6ης-7ης Σεπτεμβρίου κατηγόρησαν την κυβέρνηση, την οποία ανάτρεψαν. Βέβαια η κυβέρνηση έκανε πολλά λάθη. Εάν σχεδιάζεις και ετοιμάζεις διαδηλώσεις διαμαρτυρίας, κάποιοι μπορεί να σχεδιάζουν και να κάνουν κάτι άλλο από τα σχέδια σου και μπορεί να σε εκδικάσουν και για όλα αυτά. Οι στρατιωτικοί ανάτρεψαν μια πολιτική εξουσία και έριξαν την ευθύνη όλων αυτών σε αυτή την κυβέρνηση και έτσι ξέπλυναν τα χέρια τους. Για αυτό το λόγο αυτά που λέει ο Σαμπρί Γιερμιμπέσογλου είναι πολύ σωστά. Εάν έγινε κάποια επιχείρηση τότε, όντως είναι μια καταπληκτική επιχείρηση.

Αλλά φαίνεται ότι κάποιες σκοτεινές δυνάμεις είχαν κάνει τα σχέδια τους πιο πριν και είχαν προετοιμαστεί. Διότι παράλληλα με αυτά τα γεγονότα αρχίζουν και στέλνονται ειδοποιητήρια στα σπίτια των Ελλήνων που έχουν διπλή υπηκοότητα και ζουν με τις οικογένειες τους στην Τουρκία. Συναντήθηκα με πάρα πολλούς μάρτυρες στα νησιά της Ελλάδας που τα έζησαν αυτά. Τους στάλθηκαν ειδοποιητήρια από τα αστυνομικά τμήματα και ζητήθηκε να εγκαταλείψουν την Τουρκία. Ιδιαίτερα το ζητάνε από την νέα γενιά. Πάρα πολλοί μάρτυρες ζουν στα νησιά της Ελλάδας. Αυτή τη στιγμή δεν μιλούν για αυτά. Ίσως λόγω της τουρκικής υπηκοότητας που έχουνε. Ίσως για συναισθηματικούς λόγους δε βγήκαν μαζικά για να τα πούνε αυτά στην κοινή γνώμη.

Αυτή η σκοτεινή στρατιωτική δύναμη πριν από τα γεγονότα της 6ης-7ης Σεπτεμβρίου έκανε βήματα, για να απαλλαχτεί από τους Έλληνες και τους Αρμένιους, τους οποίους δεν ήθελε στη χώρα της. Πράγματι μερικοί από αυτούς τους νέους που έλαβαν ειδοποιητήρια από τα αστυνομικά τμήματα έφυγαν την επόμενη μέρα με πλοία ή με αεροπλάνα. Όμως δεν νομίζω ότι είχαν δυνατότητα να φύγουν με αεροπλάνα, διότι οι περισσότεροι αναφέρουν ότι έφυγαν με πλοία. Κάποια μέλη των οικογενειών τους έμειναν εδώ και μετανάστευσαν αργότερα. Ήταν μια τέτοια επιχείρηση. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχω η επιχείρηση αυτή συνεχίστηκε με διάφορα διατάγματα. Δηλαδή συνεχίσθηκε στην Τουρκία η εκδίωξη των πολιτών με διπλή υπηκοότητα με μια μυστική επιχείρηση αλλά όχι με νόμιμους τρόπους.

Ίσως είναι εκτός θέματος, αλλά να σας πω κάτι που θυμήθηκα. Στην ουσία η επιχείρηση αυτή δεν ολοκληρώθηκε. Να σας πω για κάποια λεπτομέρεια που δεν ξέρετε ίσως καθόλου. Το 2002 ως δημοσιογράφος σε μένα έφθασαν κάποιες πληροφορίες. Πρόκειται για αγωγές που γίνονται ενάντια στα ιδρύματα, οι οποίες δεν είναι κανονικές. Τους ρώτησα τι είναι; Μου είπαν ότι γίνονται ενάντια στα ιδρύματα, κατά πλειοψηφία ενάντια στις εκκλησίες και στα θρησκευτικά ιδρύματα. Όταν ερευνήσαμε το θέμα, είδαμε κάτι πολύ άσχημο και κωμικό. Από το 1980, δηλαδή από το πραξικόπημα της 12ης Σεπτεμβρίου, έγιναν 300 αγωγές κατά του Χριστού. Έχετε ακούσει κάτι τέτοιο ποτέ σας; Έχω στα χέρια μου κάποια αντίγραφα από αυτές τις αγωγές. Δηλαδή το κράτος έχει κάνει αγωγές κατά του Χριστού, της Μαρίας, των αγγέλων που υπάρχουν και στη θρησκεία μας. Πώς τις έκανε;

Στην εποχή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας τα ακίνητα χαρίζονταν στις εκκλησίες ανάλογα με τον άγιο που ανήκανε. Παραδείγματος χάριν, σύμφωνα με το δόγμα της εκκλησίας, ονομαζόταν η εκκλησία ως Μαρία της Μπεντάς ή Μαρία η σύζυγος του Οβαχίμ. Τότε το κτηματολόγιο στέλνει μια επιστολή στο αστυνομικό τμήμα και στην επιστολή γράφει ότι δεν μπορεί να βρει τη Μαρία της Μπεντάς. Το αστυνομικό τμήμα βγάζει μια ανακοίνωση για το 1981-82-83 και λέει ότι δεν βρίσκουν και αυτοί τη Μαρία της Μπέντας. Η ανακοίνωση αυτή κρέμεται στο τμήμα για 6 μήνες. Με βάση την ανακοίνωση αυτή γίνεται αγωγή και το δικαστήριο παίρνει απόφαση για την κήρυξη σε αφάνεια. Τέτοιες αποφάσεις έχουν παρθεί και για το Χριστό και τη Μαρία. Το δικαστήριο σύμφωνα με την απόφαση αυτή ορίζει τον μεσεγγυητή και μετά μεταβιβάζει το ακίνητο στο Θησαυροφυλάκιο. Όταν βρήκα κάποιο αντίγραφό για αυτό, ένιωσα έκπληξη και μετά είδα ότι οι συνολικοί αριθμοί των αγωγών φθάνουν τις 300. Έχουν γίνει αγωγές για καταστήματα, σπίτια, κτίρια και για οποιοδήποτε ακίνητο ανήκει στις εκκλησίες. Τα ιδρύματα ξέρουν πολύ καλά, ξέρουν ποια είναι η Μαρία της Μπεντάς ή η Μαρία σύζυγος του Οβαχίμ. Διότι έτσι γραφόταν και στα αρχεία των Οθωμανών. Τα ιδρύματα τα ξέρουν αυτά. Είναι αδύνατον να μην ξέρουν τα δικαστήρια και το κτηματολόγιο ότι η Μαρία της Μπεντάς ή η Μαρία σύζυγος του Οβαχίμ είναι η Παναγία και δεν είναι απλοί πολίτες. Παριστάνουν ότι δεν το γνωρίζουν αυτό και έτσι με δικαστικές αποφάσεις κατασχέθηκαν περίπου 300 ακίνητα τα οποία ανήκουν στα ιδρύματα των εκκλησιών. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχω στο εφετείο συνεχίζονται δύο δίκες και μόνο οι δίκες αυτές από τις 300 δεν έχουν ολοκληρωθεί. Αυτό είναι κάτι ενδιαφέρον. Είναι μια επιχείρηση ντροπής για τη χώρα που ζω και βρίσκεται σε κωμική κατάσταση.

-Μπορείτε να μας δώσετε πληροφορίες όσον αφορά το βιογραφικό του Οκτάι Ενγκίν. Ιδιαίτερα μπορείτε να μας μιλήσετε για την συνάντηση που είχατε μαζί του;

Ο Οκτάϊ Ενγκίν δεν ομολόγησε ποτέ ότι πήρε μέρος στη βομβιστική ενέργεια. Αλλά υπήρχαν πολλά παράδοξα σημεία μεταξύ των συνεντεύξεων που έδωσε σε μένα και σε άλλους δημοσιογράφος. Ούτως ή άλλως είναι αδύνατον να τον πιστεύεις. Είδα έναν καχύποπτο και ανήσυχο Οκτάι Ενγκίν. Ο Οκτάι Ενγκίν έχει εξηγήσεις για όλα τα συμβάντα. Μετά από μικρό χρονικό διάστημα από τη σύλληψή του αφέθηκε ελεύθερος και, όπως μάθαμε μετά, οι ελληνικές αρχές λένε ότι κάνανε λάθος. Μετά φεύγει από την Ελλάδα περνώντας τα ελληνοτουρκικά σύνορα με τα πόδια σε μία περίοδο που έχουμε ψυχρό πόλεμο και γίνεται αυστηρή φύλαξη των συνόρων και υπάρχουν ναρκοπέδια.

Συλλαμβάνεται μαζί με το φίλο του. Κατά τη διάρκεια της πρώτης ανάκρισης ο ένας κατηγορεί τον άλλον. Νομίζω λέγεται Χασάν ο φίλος του. Κατηγορεί τον Χασάν. Και ο Χασάν λέει το όνομα του Οκτάι Ενγκίν. Όταν ρωτήθηκε από τους δημοσιογράφους για αυτό το γεγονός λέει ότι φοβήθηκαν και πανικοβλήθηκαν. Είναι δύσκολο να ομολογεί κάποιος μια βομβιστική ενέργεια τόσο εύκολα - εάν δεν έχει υποστεί βασανιστήρια-, εάν πράγματι δεν το έχει κάνει. Μετά τον ρωτάνε τη σχέση του με την Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών και δίνει εύκολες εξηγήσεις και γι'αυτή τη σχέση. Παραδείγματος χάριν, λέει ότι σπούδασε στην Ελλάδα, στη Νομική, μέχρι το πρώτο έτος και φτάνοντας στην Τουρκία έγινε δεκτή η εγγραφή του στη Νομική. Δηλαδή ακόμα και μετά από πολλά χρόνια καταφέρνει να μπει σε ένα πανεπιστήμιο στην Τουρκία, το οποίο σε κανονικές συνθήκες είναι δύσκολο. Επίσης, κι ενώ δεν μπορεί να παρουσιάσει ούτε ένα χαρτί για την επιτυχία του στο πρώτο έτος της Νομικής στην Ελλάδα, ξεκινάει να σπουδάζει στο δεύτερο έτος της Νομικής στην Τουρκία. Μόλις τελειώνει τη Νομική Σχολή διορίζεται ως τοπικός αξιωματούχος και μετά από αυτό το αξίωμα μπαίνει στη Γενική Διεύθυνση Ασφάλειας. Από κει περνά στην Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών. Κατηγορείται ένας άνθρωπος σε μια ξένη χώρα για μια βίαιη ενέργεια, για μια τρομοκρατική ενέργεια, συλλαμβάνεται εκεί και μετά ξεφεύγει. Έχετε δίκιο και όλα αυτά είναι ίδια. Αλλά τελικά καταζητείται σε μια ξένη χώρα για ένα έγκλημα. Το έτος 1955-56. Νομίζω ότι η μετεγγραφή του από το τοπικό αξίωμα στη Διεύθυνση Ασφάλειας γίνεται μετά, μάλλον το 1960. Δε μου φαίνεται λογικό να γίνει δεκτός αυτός ο άνθρωπος σε μια Υπηρεσία, η οποία είναι αρμόδια για την ασφάλεια στη δεκαετία του '60. Και όταν τον ρωτάνε γι'αυτό το γεγονός λέει το εξής: «εγώ δεν έχω κανένα νομικό πρόβλημα». Αλλά εκείνη τη στιγμή καταζητείται στην Ελλάδα. Δε μου φαίνεται λογικό να γίνει δεκτός κάποιος άνθρωπος ως στέλεχος της Εθνικής Υπηρεσίας Πληροφοριών και της Διεύθυνσης Ασφάλειας. Είναι δύσκολο για την ασφάλεια και την Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών να δεχτεί κάποιον στην Υπηρεσία, αν δεν είχε κάποια σχέση με αυτόν στο παρελθόν. Νομίζω ότι αυτό είναι αντίθετο και με τον κανονισμό της Υπηρεσίας αυτής.

Κατά τη φυγή του βοηθήθηκε από κάποιο πολίτη της Ελλάδας. Τώρα θυμήθηκα ότι ο Ενγκίν μιλάει και γι'αυτόν τον Έλληνα. Τον ρωτήσαμε και γι'αυτόν. Δίνει ένα όνομα έλληνα πολίτη και λέει ότι τον κορόιδεψε. Φανταστείτε ότι έχουν προκληθεί τα γεγονότα της 6ης και 7ης Σεπτεμβρίου, συμβαίνει ένα ανακάτεμα τρομερό, και είναι ο πλέον καταζητούμενος άνθρωπος στην Ελλάδα, συναντάει έναν απλό έλληνα πολίτη, του λέει ένα απλό ψέμα και τον κοροϊδεύει και παίρνει έτσι βοήθεια από αυτόν. Όταν λέει αυτά δείχνει ότι τα λέει και τα πιστεύει, αλλά είναι αδύνατον να συνέβησαν έτσι τα πράγματα. Εκείνη τη στιγμή έχει αφεθεί ελεύθερος και αργότερα καταζητείται, είναι ο πλέον καταζητούμενος άνθρωπος, δίνει ένα απλό όνομα σαν ένας απλός πολίτης, κοροϊδεύει τον Έλληνα και ξεφεύγει. Και πολύ πιθανόν εκείνη τη στιγμή στα σύνορα έχουν το όνομά του. Αυτά δε μου φαίνονται πολύ πειστικά.

  Αλέξανδρος Μαζαράκης

(Πρόεδρος Ένωσης Κωνσταντινουπολιτών)


Εκείνο το βράδυ, δεν έμεινε κατάστημα για κατάστημα που να μην έχει λεηλατηθεί. Τους λέγαμε «τσαπουντσούδες», δηλαδή άνθρωποι πολλών κατηγοριών χωρίς να έχουν θέμα αξιοπρέπειας, οι οποίοι γυρνούσαν, έσπαγαν ένα μαγαζί, φορούσαν τσαρούχια, έβγαζαν τα τσαρούχια, έβαζαν παπούτσια αν ήταν κατάστημα που πουλούσε παπούτσια, φορούσαν τα παπούτσια, πετούσαν και τα άλλα στον δρόμο και έφευγαν. Πήγαιναν σε κάποιο κατάστημα που είχε τρόφιμα έτρωγαν καλά καλά, ό,τι περίσσευε στο δρόμο κι αυτά. Πήγαιναν σε άλλα που είχαν ενδύσεις, ντυνόντουσαν ωραία-ωραία, πετούσαν τα υπόλοιπα στον δρόμο, σπάσανε, ρημάξανε, καταστρέψανε σχεδόν το ¼ των εκκλησιών που υπήρχανε στην Κωνσταντινούπολη, τα ρημάξανε όλα.

~Πως όμως οργανώθηκε αυτή η καταστροφή;

Ήταν οργανωμένη η καταστροφή τουλάχιστον 4-5 μήνες. Από τα τζαμιά τους, από γενικώς κάτι μυστικές συνεδριάσεις που κάνανε εκεί ορισμένοι το είχανε ετοιμάσει το πράγμα. Οπότε μόλις θα γίνει εδώ στη Θεσσαλονίκη το θέμα, ούτως ώστε να δράσουν αμέσως. Υπήρχαν και μια δυο εφημερίδες οι οποίες έβγαλαν μια δεύτερη έκδοση, η οποία έλεγε ότι αυτή τη στιγμή καίγεται το σπίτι του εθνικού μας ηγέτη και τα λοιπά, μας το καίνε οι Έλληνες και αφού μας το καίνε αυτοί πρέπει να τους κάψουμε κι εμείς αυτούς. Ήταν ωραίο, καλά σκηνοθετημένο το όλο θάμα και έγιναν αυτά τα γεγονότα, τα οποία ήταν και η πρώτη, η απαρχή του να φύγει η Ρωμιοσύνη από την Πόλη. Το ξεκίνημα της ήταν. Δεν ήταν όμως το μεγάλο χτύπημα. Διότι μετά τα γεγονότα, τα πράγματα πάλι πήραν κάποια καλή τροπή...Κακή τροπή...Όχι, καλή τροπή πήραν. Μετά το '55 κι ύστερα, '56-'57, έγινε ό,τι έγινε.

~Να σας ρωτήσω κάτι. Σε σχέση με το πογκρόμ και την καταστροφή εκείνο το βράδυ του Σεπτεμβρίου. Πως ήξεραν και ξεχώριζαν τα ελληνικά καταστήματα;

 Αυτά είχαν υποσημειωθεί κατ'αρχήν με ένα «Χ», ένα σταυρό, μερικά που ήταν άγνωστα. Όταν ήταν οι ελληνικές συνοικίες που ήμασταν ατόφιοι Έλληνες εκεί, δεν χρειαζότανε να τα ξέρουν, αν υπήρχαν και 5-10 Τούρκοι εκεί πέρα, καθόντουσαν στα σπίτια τους μέσα και έλεγαν «μην το πειράξετε αυτό, είναι δικό μας σπίτι». Κι έτσι από εκεί δεν υπήρχε πρόβλημα. Για τα άλλα που ήταν μεικτά, εκεί είχαν γίνει ορισμένες σημάνσεις στα σπίτια τα οποία έδειχναν ποιο είναι...

~Εσείς το είχατε καταλάβει ότι είχαν βάλει «Χ»;

 Δεν ήταν στα δικά μας, τα ατόφια μέρη που μέναμε. Μεμονωμένες περιοχές, όπως κι εδώ που βλέπουμε σε κάποια σπίτια κάποιο σήμα, τι θα πει, ότι κάτι συμβαίνει; Δεν το περιμέναμε. Δηλαδή ήταν κάτι που δεν το είχαμε φανταστεί καν.

~Όσα κατέστρεψαν αυτοί οι χαμηλού αξιοπρέπειας και ηθικής που μου είπατε ήταν συμπολίτες σας, δηλαδή, ήταν απ' την Πόλη;

 Εις την Πόλη τα τελευταία χρόνια είχαν έρθει αρκετοί τέτοιοι τύποι. Είχαν έρθει και μερικοί από την Βουλγαρία, τη Ρωσία, από πάνω, απ'το Ανατολικό μπλοκ, μερικοί που δεν είχαν καλές σχέσεις εκεί, είχαν έρθει και αυτοί εκεί, πρόσφυγες. Αυτοί οι πρόσφυγες που είχαν έρθει από το Ανατολικό μπλοκ συν αυτοί που είχαν έρθει απ'την Ανατολή των μη αξιοπρεπών έτσι ανθρώπων. Και κάτι τελευταία στιγμή που κινητοποιήθηκαν, γιατί κινητοποιήθηκε ένας όχλος από την περιφέρεια της Πόλης. Και αυτός μαζί έδρασε εκείνο το βράδυ.

~Δηλαδή, δώστε μου την εικόνα, εσείς πήγατε με τον πατέρα σας την επόμενη μέρα στο μαγαζί;

Ε, ναι. Τα πράγματα ήταν στο δρόμο, ένα πράγμα χωρίς συζήτηση. Δεν συζητιέται. Τι να δει κανείς, τι να δει; Δεν πατούσες κάτω, στη γη δεν πατούσες, στο δάπεδο, υπήρχαν αφημένα πράγματα περίπου 60-70 πόντους. Ήταν πάνω από το δάπεδο του δρόμου.

~Λεηλασίες υπήρχαν;

Λεηλασίες υπήρχαν. Σας είπα, υπήρχαν λεηλασίες παραπάνω στα είδη διατροφής, όχι διατροφής, στα είδη ενδύσεως, υποδήσεως και κάτι άλλα πολύτιμους λίθους και τέτοια. Τα άλλα τι να πάρεις, που να τα κουβαλήσεις; Να πάρεις τρόφιμα, που να τα βάλεις;
Τα ψυγεία, έσπαγαν τις βιτρίνες των καταστημάτων, αυτά τα έσπαγαν και έφευγαν. Διότι κατά τις 12 με 1 τη νύχτα κηρύχθηκε ο στρατιωτικός νόμος και με αυτό σταμάτησε.

~Άργησε κατά τη γνώμη σας να κηρυχθεί ο στρατιωτικός νόμος;

Να σας πω, σε τέτοιες περιπτώσεις ώσπου να κηρυχθεί νόμος, δηλαδή εκεί δεν μπορώ να πω ότι άργησε ή δεν άργησε διότι αυτές είναι διαδικασίες χρονοβόρες ώσπου να γίνει αυτό. Να μην πούμε ότι ήταν σκόπιμο και αυτό, δεν μπορώ να το πω κι αυτό το πράγμα.

~Να σας ρωτήσω, μου είπατε προηγουμένως ότι σε σχέση μ'αυτό ότι οι εκκλησίες καταστράφηκαν.

Πολλές εκκλησίες. Πολλές. Βέβαια, αυτή τη στιγμή δεν έχω υπόψη μου πόσες, αλλά πάρα πολλές εκκλησίες. Αλλά οι βασικές μας εκκλησίες η Αγία Τριάδα του Πέρα, η Παναγία του Πέρα, στο Φελίκιο η άλλη η εκκλησία και πολλές άλλες εκκλησίες κάτω στην παλιά πόλη που λέμε ή στο Φανάρι, όλες οι εκκλησίες σχεδόν εκτός του Πατριαρχείου, το οποίο το είχαν έτσι υπό περιορισμό και δεν τους άφησαν να πάνε. Διότι είχανε και Πατριάρχη τον μακαριστό τον Αθηναγόρα, ο οποίος ήταν και φίλος των Αμερικανών και είχε έρθει, δεν ξέρω αν το θυμάστε, με το αεροπλάνο του Τρούμαν είχε έρθει στην Κωνσταντινούπολη όταν εξελέγη Πατριάρχης και υπήρχε κάποια αυτή και δεν τον πειράξανε.

 ~Τι έγινε τότε; Για πείτε μου τα γεγονότα το Σεπτέμβριο, 6 Σεπτεμβρίου.

Υπήρχε το σύνθημα και η οργάνωση «Ετοιμασμένοι». Ότι όταν θα εκραγεί μια βόμβα στο προξενείο της Θεσσαλονίκης της Τουρκίας, το οποίο θεωρούνε ως δήθεν οικία όπου γεννήθηκε ο Κεμάλ, να ερεθιστούν τα πλήθη και να εκδηλωθούν εναντίον των Ελλήνων και να θεωρηθεί δικαιολογημένη η προσπάθεια. Έτσι εγώ στις 6 Σεπτεμβρίου ώρα 1 παίρνω ένα τηλεφώνημα από το Πατριαρχείο. Με τηλεφωνεί ο Γιάννης, ο κλητήρας και οδηγός του Πατριάρχου. Και λέει ότι ο Πατριάρχης άκουσε στο ραδιόφωνο, στο BBC έπεσε βόμβα στο τουρκικό προξενείο από τους Έλληνες. Λέω: «Δεν ξέρω τίποτα...». Με θεωρούσαν ως ανταποκριτή της Μακεδονίας. «Να μάθω». Παίρνω τηλέφωνο τον αείμνηστο Ιωάννη Ιωαννίδη να μάθω. Τον παίρνω τηλέφωνο, μου λέει «δεν έχω υπόψη μου, να ρωτήσω την αστυνομία». Ρωτάει την αστυνομία και η αστυνομία δεν είχε υπόψη της, αλλά στέλνει φύλακες γύρω από το προξενείο μήπως προλάβει κάτι το οποίον έμελλε να γίνει. Έτσι παίρνω τον Πατριάρχη και του λέω «δεν έγινε τίποτα».

Αλλά αυτό αποδεικνύει ότι η Αγγλία το είχε προσχεδιασμένο το σχέδιό της. Και είχε δώσει πληροφορίες στο BBC ότι θα γίνει η ώρα 1 η έκρηξη. Ενώ ο Χασάν, αυτός ο κλητήρας του τουρκικού προξενείου της Θεσσαλονίκης, δεν έκανε την έκρηξη και η έκρηξη έγινε η ώρα 6. Και η ώρα 5 στην Τουρκία η «Istanbul Express» με καμουφλαρισμένο το κτίριο του τουρκικού προξενείου της Θεσσαλονίκης, βομβαρδισμένο, κυκλοφόρησε στην Πόλη με τον τίτλο «Οι βάρβαροι εχθροί μας Έλληνες, έβαλαν βόμβα στο σπίτι του πατέρα μας. Γι'αυτό πρέπει και εμείς να λάβουμε τα μέτρα μας». Και κυκλοφόρησε η εφημερίδα. Αυτό είναι ένα σημείο που αποδεικνύει ότι πράγματι οι Άγγλοι ενήργησαν για τα γεγονότα.

Και εγώ η ώρα 5, πιο νωρίς βρισκόμουνα σε μία περιοχή που λέγεται Τοπαμάς. Εκεί είδα στρατιωτικά αυτοκίνητα από τα οποία έβγαιναν άνθρωποι με πολιτικοί ενδυμασία. Και άλλο αυτοκίνητο με άλλους στους οποίους έδιναν σιδερένιους λοστούς, αλυσίδες μεγάλες, έργα διαρρήξεως και άλλα πράγματα και τους έλεγαν θα κατευθυνθείτε στην πλατεία Ταξίμ, από εκεί θα πάρετε οδηγίες τι πρέπει να κάνετε. Όταν ήκουσα αυτό, λέω εγώ: «πρέπει να κάνω το καθήκον μου σαν δημοσιογράφος Έλληνας». Επειδή βέβαια ήταν φορτισμένη η ατμόσφαιρα εναντίων της ρωμιοσύνης με τα δημοσιεύματα των τουρκικών εφημερίδων και τον λόγο τον οποίον είχε βγάλει ο Μεντέρες στο Λιμάν Λοκαντασίρ, είπα «εδώ κάτι θα συμβεί». Έτσι πήγα στο γραφείο μου, πήρα τη μηχανή μου και κατευθύνθηκα και εγώ στην πλατεία Ταξίμ. Εκεί τι να δω; Πλήθος συγκεντρωμένο και απ'όλα τα μέρη της Πόλης να συγκεντρώνονται και να υπάρχουν οι πύρινοι λόγοι εναντίων της Ελλάδος και με τον βασικό στόχο να λένε «να καταστρέψετε τη ρωμιοσύνη».

Έτσι, κατά τις 6.30-6.45, αρχίζει η καταστροφή. Καταστρέφουνε πρώτα, το καφενείο «Επτάλοφος» που υπήρχε εκεί στην Σοατία. Δεν άφησαν τίποτα όρθιο. Τα πάντα έσπασαν. Εκεί υπήρχε και ένα παντοπωλείο, του οποίου ήταν ιδιοκτήτης ένας ρωμιός μεσήλικας με την γυναίκα του. Τους κακοποίησαν, τους έβγαλαν έξω και ερήμωσαν το κατάστημα, πέταξαν τα υπάρχοντα μέσα εις τον δρόμο και όλα έμειναν καταστραμμένα. Επίσης πήγανε στην εκκλησία την Αγία Τριάδα που είναι εκεί κοντά και δεσπόζει της πλατείας του Ταξίμ και άρχισαν να βάζουνε φωτιά. Μάζεψαν όλα τα ξύλινα αντικείμενα του ναού, βεβήλωσαν το ιερό, έκοψαν τα χέρια του Χριστού, κατέστρεψαν την Παναγία και τον Ιωάννη και έβαλαν δυναμίτιδα για να καταστρέψουν την εκκλησία. Αλλά η δυναμίτιδα δεν κατεστράφη. Κατόπιν κατευθύνθηκαν στο παρθεναγωγείο Ζαππείου το οποίο κατέστρεψαν. Και ερήμωσαν και το άγαλμα του Ζάππα, το γκρέμισαν.

Αυτά όλα τα είδα και τα έζησα και τότε δεν είχαμε ούτε φλας, ούτε πράγματα εκείνη την εποχή, μηχανές μαυρόασπρες. Και κατόπιν άρχισαν να παίρνουνε όλα τα καταστήματα της οδού Σταυροδρομίου. Οι ομάδες ήσαν 7. Η πρώτη ομάδα διέρυγνε τα καταστήματα, άνοιγε τα καταστήματα. Η δεύτερη ομάδα εισέρχετο μέσα και πέταγε και διέλυε κάθε πράγμα που βρισκόταν μέσα. Η Τρίτη ομάδα ξεκαθάριζε τα περισσότερα κι ότι απέμεινε, ώστε τα καταστήματα έμειναν με τους 4 τοίχους τους. Τα δε εμπορεύματα ήσαν όλα στο δρόμο. Ο δρόμος έφτασε περίπου ένα μέτρο, ενάμιση μέτρο και δεν μπορούσε κανείς να περάσει πάνω από τα εμπορεύματα. Τα εμπορεύματα βέβαια δεν ήσαν μόνο πεταμένα αλλά και κατεστραμμένα. Είχαν τέτοια οργάνωση ώστε να καταστρέφουν το εμπόρευμα. Τα δε κοσμηματοπωλεία όλα λεηλατήθηκαν. Τα δε καταστήματα που πουλούσαν παπούτσια, έβγαλαν τα παπούτσια τα παλιά και φορούσαν καινούρια. Διότι την άλλη μέρα τα είδαμε τα παπούτσια τα βρώμικα εκεί πέρα. Επίσης, στα καταστήματα που υπήρχαν ενδύματα παίρνανε τα ενδύματα, ντυθήκανε και αφήνανε τα ρούχα τους τα παλιά. Τα σκισμένα και τα βρώμικα. Και ούτω καθεξής.

Μέσα σε έξι ώρες κατέστρεψαν 4200 μαγαζιά και 2000 σπίτια. Κατέστρεψαν εργοστάσια, μηχανουργία, εφημερίδες, σχολεία, ξενοδοχεία κάθε είδους εμπορικό κατάστημα υπέστη καταστροφή. Ζαχαροπλαστεία. Τώρα ερχόμαστε σε άλλη περίοδο, στην περίοδο των εκκλησιών. Όλες οι εκκλησίες βεβηλώθηκαν. Όλες οι εκκλησίες κατεστράφησαν. 40 εκκλησίες κάηκαν. Τα μεγάλης αξίας κειμήλια των εκκλησιών έχουνε... Οι εκκλησίες όλες κατεστράφησαν. Από αυτές οι 40 κάηκαν. Ολοσχερώς. Οι άλλες εκκλησίες βεβηλώθηκαν. Μεγάλης αξίας κειμήλια, ιερές εικόνες τεραστίας αξίας επιτάφιοι Βυζαντινοί, κεντημένοι με χρυσό και άργυρο, έχουν εξαφανιστεί ή έχουν καεί. Κανείς δεν ξέρει τι έχουνε γίνει.

Επίσης, το μεγάλο και τρομερό έγκλημα το οποίο δεν πιστεύω εγώ να έγινε στην ιστορία που έχουμε διαβάσει, να έγινε στον κόσμο. Στα νεκροταφεία. Όλα τα νεκροταφεία, όλων των κοινοτήτων υπέστησαν καταστροφές. Οι σταυροί των τάφων όλοι καταστράφηκαν. Οι τάφοι κατεστράφησαν. Μεγάλοι καταστροφή έγινε στο μεγάλο νεκροταφείο του Βαλουκλίου που είναι θαμμένοι οι Πατριάρχες και οι μεγάλοι ευεργέτες. Εκεί άνοιξαν τους τάφους, πέταξαν τα οστά, κατέστρεψαν τους τάφους και το μεγαλύτερο κακό έγινε εις τους τάφους του νεκροταφείου Σισλί, της περιοχής του Πέρα. Το νεκροταφείο Σισλί ήταν ένα μουσείο από μνημεία και μαυσωλεία, το οποίο μόλις μπήκαν αυτοί κατέστρεψαν κάτι το οποίο, καλλιτέχνημα. Σταυρούς και λοιπά. Κατέστρεψαν την εκκλησία και την έκαψαν. Κατέστρεψαν το οστεοφυλάκιο και το έκαψαν. Τα δε οστά τα οποία βρισκόντουσαν έξω και οι νεκροκεφαλές, τις κλωτσοβολούσανε. Επίσης το πιο μακάβριο, το πιο μακιαβελικό θέμα είναι..έχουν ξεθάψει νεκρούς και τους έχουν μαχαιρώσει. Αυτά που σας λέω τα έχω φωτογραφίσει όλα στο βιβλίο μου «Η Σταύρωση του Χριστιανισμού». Και όλα δείχνουν όλη την καταστροφή στο νεκροταφείο του Σισλί στους Πατριαρχικούς τάφους. Στο Μπατρικί επίσης έχουν θανατωθεί 22 άνθρωποι μεταξύ των οποίων ο ηγούμενος, ο καλόγερος του Βαρουκλί κάηκε με το κτίριο αλλά δεν ευρέθησαν τίποτα από τα οστά του. Επίσης τον Ευάγγελο, τον άλλον μοναχό, του σταύρωσαν τα χέρια, όπως σταύρωσαν τον Χριστό. Αυτά τα έχω βγάλει φωτογραφία, τα χέρια του στο βιβλίο μου μέσα.

~Αυτά τα είδα εγώ στο βιβλίο σας, έχω διαβάσει και τις λεζάντες, είδα προσεχτικά και τις φωτογραφίες και είναι πραγματικά συγκλονιστικά. Αυτοί οι άνθρωποι πώς ήξεραν ποιους να χτυπήσουν;

Αυτά τα είχαν προμελετημένα όπως σας είπα. Από το 54 άρχισαν και κατέγραφαν τα καταστήματα, τα σπίτια και όλα τα πράγματα. Αυτό, η ταπεινή μου γνώμη δίνει ότι η Τουρκία μες στην ψυχή της είναι βάρβαρος. Διότι αυτά τα εγκλήματα δεν μπορούν να γίνονται με ανθρώπους οι οποίοι είναι άνθρωποι που έχουν ανθρωπιά. Να πηγαίνεις να καταστρέφεις τους τάφους. Τι σου φταίνε οι τάφοι; Τι σου φταίνε οι νεκροκεφαλές να τις κάνεις ποδόσφαιρο; Τι σου φταίνε οι νεκροί να τους μαχαιρώνεις; Ποιος άνθρωπος μπορεί να το κάνει αυτό; Η βαρβαρότητα αυτή, η αγριότητα, ο μακιαβελισμός είναι σε τέτοιο βαθμό που για μένα κάναμε υπομονή, τι μπορούσαμε να κάνουμε; Ζούσαμε σε ένα τέτοιον κόσμο.

~Αυτός που έβαλε την βόμβα στο υποτιθέμενο σπίτι του Κεμάλ στη Θεσσαλονίκη, ποιος ήτανε;

Ήτανε ο Χασάν. Ο Αχμέτ Εϊγκίν έφερε τη βόμβα από το τουρκικό προξενείο της Κομοτηνής στο προξενείο της Θεσσαλονίκης. Και εκεί τη βόμβα την άναψε ο κλητήρας του προξενείου. Όλοι μυημένοι και οι δύο. Και ο Εϊγκίν και ο Χασάν ήσαν Μουσουλμάνοι της Δυτικής Θράκης. Και αυτούς όλους η ελληνική αστυνομία τους συνέλαβε. Ήτανε στα δικαστήρια. Αλλά η κυβέρνηση, δυστυχώς, του Καραμανλή έδωσε την ελευθερία τότε, στον τότε Τούρκο πρέσβη, να επισκεφτεί τον Εϊγκίν. Και τον Εϊγκίν τον πήρε και τον έβαλε πίσω από το μπαγκάζ του και τον πέρασε απ' τα σύνορα. Και πήγε στην Τουρκία και τον έχουν, τώρα είναι, νομάρχης της Καισαρείας. Αυτά είναι τα κατορθώματα των Ελλήνων.

ΑΠΟ ΤΟ ΡΕΠΟΡΤΑΖ ΧΩΡΙΣ ΣΥΝΟΡΑ ΤΗΣ ΝΕΤ



    19554 1

Καθ’ όλην την διάρκειαν της Τουρκοκρατίας εφαρμόζονταν μεθοδικά και σαρωτικά η γενοκτονία των Ελλήνων και των Αρμενίων, αλλά και των άλλων Χριστιανών των Βαλκανικών χωρών. Αν δεν ασπάζονταν οι άπιστοι οι γκιαούρηδες την ισλαμική πίστη υφίσταντο διώξεις πρωτοφανείς.

Ευτυχώς που το δουλωμένο γένος μας ζούσε κο­ντά στην Εκκλησία του και το παράδειγμα και η θυ­σία της μεγάλης στρατιάς των νεομαρτύρων του θέρ­μαινε την πίστη και την ελπίδα για την Ανάστασή του. Η προσφορά των νεομαρτύρων στη διατήρηση του Ελληνισμού υπήρξε τεράστια. Στις πιο κρίσιμες στιγ­μές τότε που ο εξαθλιωμένος λαός μας γονάτιζε από τις αφόρητες πιέσεις του Τούρκου και τον εγκατέλειπε η δύναμη αντίστασής του, εμφανίζονταν κάποιοι μάρτυρες της πίστεώς μας και οι καταταλαιπωρημέ­νοι από το ζυγό Έλληνες έπαιρναν θάρρος και ζωντά­νευε η πίστη τους ξανά για να υπομείνουν τη σκλα­βιά και να ελπίζουν στην απελευθέρωση του γένους.

Χάθηκαν όμως μεγάλες Ελληνικές περιφέρειες όπως η Μ. Ασία αυτή η μεγάλη δεξαμενή του Ελληνισμού και της Ορθοδοξίας.

Αυτά δεν πρέπει να τα αποσιωπούμε για να μην ξεχνιόμαστε. Υπάρχουν όμως και γεγονότα που συ­νέβησαν πολύ κοντά σε μας και συγκεκριμένα πριν από σαρανταοχτώ χρόνια που δεν δικαιολογούμαστε να μην τα γνωρίζουμε.

 Την 6η και 7η Σεπτεμβρίου του 1955 έζησαν οι Έλληνες της Πόλης ένα ανθελ­ληνικό πογκρόμ που έχει μείνει στην ιστορία σαν Η νύχτα των Κρυστάλλων του Ελληνισμού της Κων­σταντινούποληςΠρόκειται για μια από τις χειρό­τερες σελίδες της ιστορίας μας μετά την άλωση. Τούρκοι Λαζοί που μεταφέρθηκαν στην Πόλη δωρε­άν με πλοία ναυλωμένα από την κυβέρνηση ξεχύθη­καν, μαινόμενος όχλος, ενισχυμένοι και με πάρα πολ­λούς Τούρκους της Πόλης, στις Ελληνικές συνοικίες και κατέστρεψαν τα πάντα. Δεν άφησαν τίποτε όρθιο. Οι Έλληνες της Πόλης δεν θα μπορέσουν να ξεχάσουν ποτέ τα φοβερά εκείνα γεγονότα που έζη­σαν τις 48 ώρες που συγκλόνισαν την Πόλη.

Η ομογένεια των Κωνσταντινοπολιτών αναφέρει με αριθμούς τις απώλειές της κατά το τρομερό εκείνο διήμερο. Ο όχλος σκότωσε 16 Έλληνες, βία­σε 200 Ελληνίδες και κατέστρεψε 1.004 κατοικίες, 4.348 καταστήματα, 21 εργοστάσια, 110 ξενοδοχεία και εστιατόρια, 75 εκκλησίες, 8 αγιάσματα, 26 σχο­λεία, 5 Αθλητικούς συλλόγους και 2 μοναστήρια. Η Πόλη βάφτηκε με το αίμα των Ελλήνων και αφανί­στηκε η ελληνική παρουσία σ’ αυτήν. Οι Έλληνες χριστιανοί έζησαν μια μεγάλη τραγωδία τις ημέρες του πογκρόμ παρόμοια με εκείνη της Άλωσης της Πόλης από τον Σουλτάνο Μωάμεθ τον Πορθητή.

 Και όλα αυτά συνέβησαν προμελετημένα και προ­αποφασισμένα.

 Προηγήθηκε μία ημέρα ενωρίτερα (5 Σεπτεμβρίου 1955) μία προβοκάτσια η οποία έδωσε την αφορμή ν’ ανοίξει ο ασκός της βίας και των καταστροφών. Ένας μουσουλμάνος φοιτητής ο Οκτάι Εγκίν που συνελήφθη από τις Ελληνικές Αρχές και φυ­λακίστηκε για 9 μόνο μήνες στις φυλακές της Θεσσα­λονίκης τοποθέτησε μία βόμβα στο προαύλιο του Τουρ­κικού Προξενείου που θεωρείται πατρικό σπίτι του Κε­μάλ. Η έκρηξη της βόμβας δεν προξένησε ζημιές, προ­κάλεσε όμως έκρηξη προμελετημένης οργής του τουρκικού όχλου με επακόλουθο τα φοβερά γεγονότα των δύο επόμενων ήμερων που έχουν περάσει στην ιστορία ως Σεπτεμβριανά και που αποτέλεσαν την αντίστροφη μέτρηση για την εξαφάνιση του Ελληνι­σμού της Πόλης και άλλων περιοχών. Για την ιστορί­α ο Εγκίν μετά την αποφυλάκισή του επήγε στην Τουρκία και έτυχε μεγάλων τιμών. Αποτέλεσε ση­μαίνον στέλεχος της τουρκικής Υπηρεσίας Ασφαλείας και τελικά διορίστηκε Νομάρχης στο Νέβ Σεχήρ.

 Τέτοια η παρόμοια πράγματα συνέβαιναν πάντοτε εναντίον των μειονοτήτων και κυρίως της Ελληνικής στην Τουρκοκρατούμενη Ελλάδα μας. Το 1942 π.χ. (δεν μπορούμε να τα’ αναφέρουμε όλα σ ένα σχόλιο) η Τουρκία επέβαλε τον κεφαλικό φόρο (βαρλίκ βεργισί) που για τους Έλληνες κυρίως ήταν δυσβάστα­κτος και τους ανάγκαζε σε εθελουσία προσφυγιά στην ελεύθερη πατρίδα με όλες τις συνέπειες που έχει ένας ξεσηκωμός από τις περιουσίες και τα σπίτια τους, αφού δεν επιτρέπονταν να πάρουν τίποτα άλλο μαζί τους εκτός από ορισμένα αναγκαία ρούχα. Γι’ αυτό φορούσαν από 5 εσώρουχα κάθε μέλος για να μπορούν να τα περάσουν στα άγρια τουρκικά τελω­νεία. Το 1964 (πολύ κοντύτερα σε μας) απαγόρευσε το δικαίωμα των Κωνσταντινοπολιτών να ασκούν εμπορικές δραστηριότητες στην Πόλη και δεν επιτρεπόταν να κυκλοφορεί οποιοδήποτε Ελληνικό εγχειρίδιο στα Ελληνικά μειονοτικά σχολεία. Πάντοτε η τουρκική πολιτική στα θέματα των άλλων θρησκευτικών μειονοτήτων και ιδίως των Ελλήνων, είχε ως σκοπό αυτό που είπε ο Ισμέτ Ινονού τρεις μέρες με­τά τα γεγονότα της 6ης Σεπτεμβρίου 1955: ...Οι εκδηλώσεις αυτές ήταν πολύ καλά οργανωμένη εθνική ενέργεια και ωφέλιμη για να καθαρίσει η χώρα μας από το Ελληνικό στοιχείο που είναι ένας βραχνάς.

 Τέτοιες δηλώσεις προξενούν εκρήξεις μίσους από φανατισμένους μουσουλμάνους και προκαλούν φρικτές πράξεις που τις ζούμε τον τελευταίο καιρό. Οι δυτικές χώρες παρατηρούν με δέος την συνεχή εξάπλωση του ισλαμισμού και αναζητούν τρόπους για να τη σταματήσουν. Είναι όμως πολύ δύσκολο ν’ αντιμετωπίσουν ακραία θρησκευτικά φαινόμενα όπου οι πιστοί αποκηρύσσουν ακόμη και την δια τους τη ζωή. Μισούν τον άλλο κόσμο που δεν ανήκει στο Ισλάμ. Το σύγχρονο σύνθημά τους είναι: Το Ισλάμ είναι η λύση. Σύνταγμα για μας είναι το Κοράνι.

Αυτά κι ας είμαστε προσεκτικοί σε ό,τι λέμε και ό,τι γράφομε. Η καλή γειτονία δεν πρέπει να οδηγεί μονομερώς την Ελλάδα ν’ αποσιωπά το χθες και να διαγράφει μελλοντικούς χειρισμούς εθνικών συμφερόντων.

 ΜΑΡΤΥΡΙΑ ΑΥΤΟΠΤΟΥ ΜΑΡΤΥΡΟΣ

 Ο κ. Λεωνίδας Κουμάκης έγραψε ένα θαυ­μάσιο βιβλίο «Το θαύμα: Μια πραγματική ιστο­ρία». Παραθέτουμε ορισμένα αποσπάσματα του βι­βλίου για τη φοβερή νύχτα των Κρυστάλλων που αναφέρονται στις τραγικές ώρες των Σεπτεμβριανών που έζησαν οι Έλληνες και που συγκλό­νισαν τον Ελληνισμό της Πόλης και όχι μόνον. Λίγα μόνο αποσπάσματα για να ενισχύσουμε την ιστορική μας μνήμη:

 …Το να μιλάς ελληνικά στο δρόμο ή σε δημόσιους χώρους στην Τουρκία ισοδυναμούσε περίπου με ανθρωποκτονία από πρόθεση. Ήταν σαν να δια­σχίζεις με τα πόδια μια Εθνική οδό χωρίς να κοιτάς ούτε δεξιά ούτε Αριστερά. Γιατί στην Τουρκία υπάρ­χει ένας Νόμος του 1932 περί εξυβρίσεως του Τουρκισμού.

Ο Νόμος αυτός ψηφίστηκε για την τρομοκράτη­ση και την καταπίεση των μη Τουρκικών πληθυσμών. Αρκούσε η ψευδομαρτυρία δύο ατόμων που θα έλε­γαν αορίστως πως, τάχα, έβρισες την Τουρκία ή τους Τούρκους. Η καταδίκη που ακολουθούσε σήμαινε φυ­λάκιση χωρίς επιστροφή. Έτσι φοβόμασταν να αρθρώσουμε στον δρόμο ακόμα και μία λέξη ελληνική, γιατί κινδυνεύαμε να κατηγορηθούμε ότι βρίζα­με την Τουρκία.

Το πάθημα του θείου Σιδερή, πριν από 4 χρόνια περίπου, που γλύτωσε τη ζωή του παρά τρίχα, πλη­ρώνοντας στα κατάλληλα πρόσωπα όλα όσα είχε συγκεντρώσει μια ζωή, ήταν πραγματικά πολύ χαρα­κτηριστικό.

 Στην Ασφάλεια:

 Ισίδωρος Βαφέας, ένας βρωμερός γκιαούρης που τόλμησε να βρίσει την ιερή Τουρκική σημαία. Κανονικά έπρεπε να σ’ εκτελέσουμε επί τόπου για το έγκλημά σου αυτό, αλλά ούτως ή άλλως η ζωή σου τελείωσε. Πρέπει επιτέλους αυτά τα σκουλήκια οι Ρωμιοί να μάθουν πως εδώ είναι Τουρκία και δεν μπορούν να βρίζουν τους Τούρκους και τη σημαία τους χωρίς να το πληρώσουν με την ζωή τους!

 Ζείτε στη γη μας, που είναι πια ιδιοκτησία μας και δεν λέτε να το χωνέψετε! Και σαν να μην έφτα­νε αυτό, βρίζετε και τους Τούρκους! Όπως εσύ, βρω­μερέ γκιαούρη, τόλμησες να βρίσεις την ιερή Τουρ­κική σημαία!

 Όχι, όχι! Δεν έβρισα την τουρκική σημαία! τραύλισε ο θείος Σιδερής. Δεν έχω την παραμικρή ιδέα για...

Οι λέξεις του διακόπηκαν απότομα, όταν όρμησαν πάνω του δύο απ’ τους τρεις Τούρκους και άρχισαν να τον κτυπούν στα τυφλά. Ανυπεράσπιστος και χω­ρίς την παραμικρή αντίσταση έχασε τις αισθήσεις του.

 Το απόγευμα της 6ης Σεπτεμβρίου 1955 όλα φαι­νόταν ήρεμα. Μια μικρή ομάδα φοιτητών ήταν συγκε­ντρωμένοι στην Πλατεία του Ταξίμ, στην κορυφή του Πέρα, διαδηλώνοντας εναντίον της Ελλάδος. Η Ελ­λάδα ήταν πάντα ο συντηρούμενος από τις Τουρκι­κές αρχές στόχος του όχλου. Από τις αρχές της δε­καετίας του 50 η Τουρκία είχε βρει την καινούρια πηγή ανανέωσης της ανθελληνικής μανίας της. Ήταν το Κυπριακό, που κυριολεκτικά της το χάρισαν οι Άγγλοι για να αποκτήσουν διαιτητική ιδιότητα και να εξασφαλίσουν ταυτόχρονα τα συμφέροντά τους.

Καταστράφηκε ολοσχερώς το σπίτι του Κεμάλ Ατατούρκ, ήταν τα μηνύματα που περνούσαν.

 Οι έκτακτες εκδόσεις των δύο εφημερίδων που κυκλοφόρησαν την ώρα του συλλαλητηρίου ήταν το σύνθημα.

Οι πέντε μεγάλοι δρόμοι που οδηγούσαν στην Πλατεία Ταξίμ γέμισαν ξαφνικά με ένα μαινόμενο όχλο οπλισμένο με τσεκούρια, φτυάρια, ρόπαλα, σκεπάρνια, σφυριά και σιδερένιους λοστούς, που φώνα­ζε Kahrolsun giavourlar! (Ανάθεμα στους γκιαού­ρηδες!) και Yikin, kirin, giavourdur! (Σπάστε, γκρεμίστε είναι γκιαούρης!).

 Η αστυνομία και οι Κρατικές δυνάμεις κατα­στολής υποτίθεται ότι αιφνιδιάστηκαν. Δεν πήραν καμμιά απολύτως εντολή να επιβάλουν την τάξη και περιορίστηκαν σε μια απαθή παρακολούθηση των γε­γονότων.

Όταν μαζεύτηκαν 50.000 περίπου άτομα, αλαλάζοντος όχλου, μπήκε σε εφαρμογή η επόμενη φάση του σχεδίου: Καταστροφή όλων των ελληνικών περιουσιών και βεβήλωση όλων των Ιερών και Οσίων του Ελληνισμού της Πόλης. Οι οδηγίες που είχαν δοθεί ήταν να μη μείνει τίποτα όρθιο.

 Ακολούθησαν ώρες πραγματικής κόλασης.

Ένα μέρος του όχλου κινήθηκε στο Istiklal Caddesi, το περίφημο Πέρα, που στο ένα χιλιόμετρο της διαδρομής του είχε, σαν το πιο φημισμένο εμπορικό κέντρο της Πόλης, 700 περίπου μαγαζιά που το συντριπτικό τους ποσοστό ανήκε σε Έλληνες.

Το πρώτο κατάστημα που δέχθηκε επίθεση ήταν το καφενείο Επτάλοφος στην Πλατεία Ταξίμ. Ο όχλος εισέβαλε στο καφενείο σαν αγέλη μαινόμενων ταύρων και ισοπέδωσε τα πάντα: τζάμια, τραπέζια, καρέκλες, μπουφέδες, ποτήρια, φλυντζάνια.

Στην συνέχεια δέχτηκε επίθεση ένα κατάστημα υφασμάτων ελληνικής ιδιοκτησίας.

Τέσσερις διαδηλωτές ξήλωσαν μία ράγα του τράμ, που χρησιμοποιήθηκε για να σπάσει τις πόρτα και τις βιτρίνες του καταστήματος. Σε λίγα λεπτά το μαγα­ζί είχε την όψη βομβαρδισμένου τοπίου. Τα υφάσματα και τα ράφια βρέθηκαν στο δρόμο ενώ μια ραπτο­μηχανή καταστρεφόταν στο δρόμο μπροστά στα μά­τια του αλαλάζοντος όχλου. Ο επόμενος στόχος ήταν ένα κατάστημα ηλεκτρολογικών ειδών που σκορπίστηκαν στο δρόμο με μια εφιαλτική μανία του όχλου.

 Λίγο παρακάτω ένα μπακάλικο με ιδιοκτήτες δύ­ο Έλληνες ηλικιωμένους. Ο γέρος με ένα εκπληκτικό κουράγιο στάθηκε μπροστά στο μαγαζί του λέγο­ντας στον όχλο:

 Φύγετε απ’ εδώ! Εμείς ζούμε ο αυτό το μέρος έξη γενεές και δεν μπορείτε να μας πειράξετε.

Ήταν τα τελευταία λόγια της ζωής του. Ο όχλος όρμησε επάνω του, σε λίγα λεπτά το μαγαζί του είχε διαλυθεί και ο γέρος ήταν το πρώτο θύμα της εφιαλτικής εκείνης νύχτας. Η γυναίκα του διασώθηκε κουρνιασμένη σε μια γωνιά, για να πεθάνει λίγο αργότερα από το σοκ που δέχθηκε εκείνο το βράδυ.

 Με τον ίδιο τρόπο ο όχλος συνέχισε το έργο του βήμα προς βήμα σε όλα τα ελληνικά μαγαζιά του Πέρα. Στα φημισμένα ζαχαροπλαστεία Κερβάν του Δημήτρη Πηλαβίδη, Μπαιλάν των Λέτα και Κυρίτση, Σεχίρ του Γιάννη Τσούλη. Στα μεγάλα και πολυτελή καταστήματα ρούχων και υποδημάτων. Εκεί οι διαδηλωτές έβγαζαν ρούχα και παπούτσια, διάλεγαν μεταξωτά πουκάμισα, κοστούμια, καινούρ­για παπούτσια και τα φορούσαν επί τόπου πριν συνεχίσουν το καταστροφικό τους έργο.

Στο περίφημο κοσμηματοπωλείο του Φραγκούλη ο όχλος εισέβαλε με μια εμφύλια, πραγματική μάχη, για το ποιος θ’ αρπάξει τα πολυτιμότερα κοομήματα.

 Χρυσαφικά μεγάλης αξίας λεηλατήθηκαν μέσα σ’ ελάχιστα λεπτά απ’ τους συμπλεκόμενους μεταξύ τους διαδηλωτές. Όταν ο όχλος έφθασε στην εκκλησία της Αγίας Τριάδος, δίστασε προς στιγμήν. Οι δισταγμοί ξεπεράστηκαν όταν ακούστηκαν οι κραυγές Ανάθεμα στους άπιστους!, Ανάθεμα στους άπιστους! και ο όχλος εισέβαλε στην εκκλησία. Ό,τι κι­νητό υπήρχε στον ναό καταστράφηκε ή βεβηλώθηκε.

Εικόνες, άγια σκεύη, ράσα ήταν ο στόχος του μανιασμένου όχλου.

Τα στασίδια και ο θρόνος της εκκλησίας καταστράφηκαν όταν μια καινούρια ομάδα εισέβαλε στο Ναό μεταφέροντας πετρέλαιο για να τον κάψει. Τελικά ο Ναός της Αγίας Τριάδας του Πέρα δεν κάηκε και θα παραμείνουν για πάντα άγνωστοι οι λόγοι για τους οποίους οι Τούρκοι δεν κατάφεραν να τον κάψουν.

 Το Πέρα μέσα σε λίγες ώρες άρχισε να αλλάζει όψη. Ο δρόμος αποκτούσε ένα περίεργο υπόστρωμα, που ήταν ένα μίγμα άπ’ τα πράγματα που καταστρεφόταν: μηχανήματα, γούνες, ρολόγια, παπούτσια, λά­δια, τυριά, υφάσματα, πιατικά, ρούχα, διάφορα άλλα είδη τροφίμων και ένδυσης, ανακατεμένα, κάτω άπ’ το βάρος του όχλου που κινιόταν συνεχώς, δημιούργησαν σιγά-σιγά μια υπερυψωμένη μάζα λαοπώδη και λιγδερή.\

 

ΜΑΡΤΥΡΙΑ ΑΥΤΟΠΤΟΥ...(Β)

 Ο πατέρας μου παρατήρησε ότι: τα ρολά ή οι τοίχοι των Χριστιανικών καταστημάτων και σπιτιών είχαν γεμίσει ξαφνικά με παράξενα διακριτικά ρημά­δια ή τουρκικά γράμματα. Πολλά σπίτια και καταστήματα Τουρκικής ιδιοκτησίας είχαν πλημμυρίσει σημαίες σαν να ήθελαν να μεταδώσουν ένα, ανεξήγητο για τον πατέρα μου, μήνυμα. Στο κέντρο της Κωνσταντινούπολης είχαν εμφανιστεί τις τελευταίες μέρες Λαζοί και διάφορα άλλα άτομα από φυλές που προερχόταν άπ’ τα βάθη της Ανατολής, ρακένδυτοι και πεινασμένοι.

Που να φανταστεί ό πατέρας μου ότι αυτοί οι άνθρωποι θα υποδύονταν σε λίγες ώρες τους αγανακτισμένους πολίτες για να βεβηλώσουν, να ληστέψουν, να βιάσουν και να καταστρέψουν;

Ο πατέρας μου τελικά, παρ’ ότι προβληματίστηκε σοβαρά, δεν αξιολόγησε σωστα όλα αυτά. Δεν έδωσε τη σημασία που έπρεπε και τώρα που ακουγόταν καθαρά οι φωνές του όχλου Kahrolsun Giavourlar! (Ανάθεμα στους γκιαούρηδες!) και Yikinkirin Giavourdur! (Γκρεμίστε, σπάστε είναι γκιαούρης!), τάβαζε με τον εαυτό του.

Έσβησε γρήγορα-γρήγορα τα φώτα του μαγαζιού του και γλίστρησε έξω. Τη στιγμή εκείνη τον πλησίασαν 5 άτομα που είχαν αποσπαστεί άπ’ το κυρίως σώμα του όχλου.

Γιατί ρε γκιαούρη δεν έχεις στο μαγαζί σου Τούρκικη σημαία; τον ρώτηοε ό ένας.

Ήταν το σύνθημα. Αμέσως και οι πέντε του ρί­χτηκαν με γροθιές και κλωτσιές. 

Εκείνη τη στιγμή ακούστηκε ο εκκωφαντικός θό­ρυβος από την σειρήνα ενός ασθενοφόρου που διέ­σχιζε το στενό δρόμο με ταχύτητα. Η συμπλοκή μέ­σα στη μέση του δρόμου σταμάτησε για να περάσει το ασθενοφόρο. Ο πατέρας μου συνειδητοποίησε πως αυτή ήταν η μοναδική ευκαιρία που είχε να σώσει τη ζωή του. Αιμόφυρτος και ζαλισμένος απ’ τα χτυ­πήματα, άρχισε με όση δύναμη του είχε απομείνει να τρέχει. Όταν το ασθενοφόρο πέρασε, ο πατέρας μου είχε εξαφανιστεί και ο στόχος πλέον ήταν το μαγα­ζί του που κυριολεκτικά λεηλατήθηκε. Εκείνος όμως περπατώντας 2 ώρες, για μια διαδρομή είκοσι λεπτών, έφθασε στο σπίτι σωστό ράκος.

 Στο μεταξύ το σχέδιο της καταστροφής όλων των ελληνικών περιουσιών της Πόλης βρισκόταν σε πλή­ρη εξέλιξη: Εκατό ομάδες εκτελούσαν το φρικιαστι­κό τους έργο σε μια τεράστια έκταση απ’ τον Βόσπο­ρο ως τη θάλασσα του Μαρμαρά.

Οι επικεφαλείς των διαδηλωτών με καταλόγους σπιτιών και καταστημάτων των Ελλήνων, διεύθυναν τις ομάδες του όχλου.

Ήταν ένας οργανωμένος τυφώνας που σάρωνε τα πάντα στο πέρασμά του. Δεκάδες Έλληνες πολίτες και κληρικοί κακοποιήθηκαν, Λεηλατήθηκαν ή παραδόθη­καν στις φλόγες 73 ελληνικές έκκλησίες. Καταστράφη­καν εικόνες, αγιογραφίες και σκεύη ανεκτίμητης ιστορικής και αρχαιολογικής αξίας. Καταστράφηκαν ολοσχερώς και τα 26 Ελληνικά σχολεία. Η Πατριαρχική Σχολή του Φαναρίου που ιδρύθηκε το 1453 και η Θε­ολογική Σχολή της Χάλκης υπέστησαν το μένος του όχλου με ιδιαίτερη βαρβαρότητα. Το Ζάππειο Λύκειο δέχτηκε την επιδρομή του όχλου που κατρακύλησε απ’ τις μεγάλες μαρμάρινες σκάλες το άγαλμα του ευεργέτου του Σχολείου Κωνσταντίνου Ζάππα και κατέστρε­ψε όχι μόνο θρανία, πιάνο, αίθουσα τελετών, αλλά έκα­νε και τεράστια ζημιά στις τοιχογραφίες που κο­σμούσαν το εσωτερικό του σχολείου.

 4.340 ελληνικά καταστήματα λεηλατήθηκαν και καταστράφηκαν. 2.600 σπίτια Ελλήνων βρέθηκαν στο μάτι του κυκλώ­να και παραδόθηκαν στο μένος και την πρωτοφανή λύσσα του όχλου. Ρημάχτηκαν κυριολεκτικά και κατα­στράφηκαν τα γραφεία και τα πιεστήρια των τριών με­γάλων ελληνικών εφημερίδων της Κωνσταντινούπολης.

 Στο Ελληνικό νεκροταφείο του Σισλί μία ομάδα τυφλωμένων απ’ το μίσος διαδηλωτών επί δύο ολόκληρες ώρες κατέστρεφε τάφους και σταυρούς, έσκα­βε τους πιο πρόσφατους και έβγαζε έξω τα πτώμα­τα μαχαιρώνοντας και κομματιάζοντάς τα.

 Στην Παναγία των Βλαχερνών, που χτίστηκε πά­νω στα θεμέλια Βυζαντινού ναού του 470 μ.Χ., ο όχλος των διαδηλωτών κατέστρεψε με απίστευτη μα­νία ό,τι οι Έλληνες κατάφεραν να διατηρήσουν για χίλια τετρακόσια ογδόντα πέντε χρόνια.

 Στον Άγιο Γεώργιο στα Ψωμαθιά, μια εκκλησία χτισμένη τον 13ο αιώνα που οι Τούρκοι ονόμαζαν kanli kilise (ματωμένη εκκλησία) απ’ το αίμα που έχυσαν στο σημείο εκείνο την ημέρα της άλωσης της Κωνσταντινούπολης, η μανία των διαδηλωτών μετέ­τρεψε την ιστορική εκκλησία σε σωρό ερειπίων.

 Στον Βόσπορο ο αλαλάζων όχλος υποχρέωσε ένα ιερωμένο να φωνάζει ρυθμικά Η Κύπρος είναι Τουρκική, βάζοντας στα χέρια του μια Τούρκικη ση­μαία και καλώντας τον να βάλει δύναμη στη φωνή του για να τον ακούσει ο Μακάριος. Ο δύστυχος παπάς από την ταραχή και τον τρόμο του δεν μπο­ρούσε να φωνάζει δυνατά, με αποτέλεσμα ο όχλος να τον ξυλοκοπήσει άγρια, να τον ποδοπατήσει και να τον εγκαταλείψει αιμόφυρτο στο δρόμο.

 Στο Βυζαντινό Πικρίδιο, γνωστό σαν Χάσκοϊ, το σκήνωμα της νεομάρτυρος Αγίας Αργυρής, που βρι­σκόταν σε αργυρή λάρνακα, σκορπίστηκε στους δρό­μους και δεν Απέμεινε τίποτα παρά μόνο λίγα πυρίκαυστα τεμάχια.

 Στα Θεραπιά η Μητρόπολη Θεραπίων-Δέρκων παραδόθηκε στις φλόγες μαζί με την σπάνια και ανε­κτίμητης αξίας βιβλιοθήκη της. Το ιστορικό κτίριο της Μητρόπολης, στο οποίο πριν από την επανάσταση του 1821 γινόταν μυστικές συσκέψεις με προύχοντες της Πόλης και τον Παπαφλέσσα που σαν μέλος της Φιλικής Εταιρίας σταματούσε στην Κωνσταντινούπο­λη καθ’ οδό προς την Οδησσό, καταστράφηκε τελεί­ως. Ο διος ο Μητροπολίτης Δέρκων Ιάκωβος φυγα­δεύτηκε την τελευταία στιγμή και σώθηκε χάρις στη βοήθεια που του πρόσφεραν ο Δημήτρης Κουτσόπουλος και ο μαίτρ του Τούριγκ-κλάμπ Γιάννης.

 Στο Μέγα Ρέμα, βρισκόταν το σπίτι του Μητρο­πολίτη Ηλιούπολης Γενναδίου που ήταν ό,τι καλύτε­ρο είχε να επιδείξει το Φανάρι: Κοινωνιολόγος, ιστορικός, θεολόγος και πολυγραφότατος μια πνευματι­κή προσωπικότητα που μιλούσε 7 διαφορετικές γλώσσες και ακτινοβολούσε όχι μόνο στον Ελληνισμό της Πόλης αλλά σ’ ολόκληρο το χριστιανισμό οπουδήποτε κι αν βρισκόταν. Γι’ αυτήν ακριβώς την αξί­α του ήταν ένας προκαθορισμένος στόχος. Ο όχλος μπήκε στο σπίτι του και όταν τον εντόπισε στον επάνω όροφο τον κακοποίησε βάναυσα και τον έρι­ξε απ’ τις σκάλες μέχρι, κουτρουβαλώντας, να βρεθεί στο ισόγειο. Ο όχλος κατέστρεψε με μανία ό,τι υπήρχε μέσα στο σπίτι μαζί με μια πλούσια βιβλιο­θήκη που είχε δημιουργήσει ο Γεννάδιος. Στη συνέ­χεια τον έσυραν στο δρόμο συνεχίζοντας την κακοποίησή του ώσπου τον εγκατέλειψαν αναίσθητο. Ο Μητροπολίτης Ηλιούπολης Γεννάδιος πέθανε τρία εικοσιτετράωρα μετά τα γεγονότα.

Στην Ιερά Μονή της Ζωοδόχου Πηγής, γνωστή σαν Βαλουκλιώτισσα, οι αστυνομικοί και ο νυχτοφύ­λακας που υποτίθεται ότι την φύλαγαν, καθοδήγησαν τον όχλο στην καταστροφή και στην λεηλασία του ιστορικού Μοναστηριού. Και οι τρεις μοναχοί που βρισκόταν τη νύχτα της 6ης Σεπτεμβρίου στο Μοναστήρι είτε θανατώθηκαν είτε βασανίστηκαν. 

Ο 90χρονος μοναχός Χρύσανθος Μαντάς βρήκε τραγικό θάνατο μέσα στις φλόγες της φωτιάς που άναψαν για να τον κάψουν. Ο 60χρονος ηγούμενος επίσκοπος Παμφιλίου Γεράσιμος βασανίστηκε και τραυματίστηκε βαρειά στο κεφάλι. Ο 35χρονος ιερέας Ευάγγελος χτυπήθηκε και βασανίστηκε. Ο όχλος απαιτούσε τη σταύρωσή του που τελικά δεν έγινε, γιατί οι διαδηλωτές ήθελαν να απολαύσουν μια αργή και σαδιστική σταύρωση, αλλά καθυστέρησαν πολύ, τους πρόλαβε ο Στρατιωτικός Νόμος που κηρύχτη­κε τα μεσάνυχτα και φοβήθηκαν τις συνέπειές του.

 Οι Πατριαρχικοί Τάφοι και τα σκηνώματα των μεγάλων ευεργετών του Γένους που από το 1850 και μετά τοποθετούντο στον αυλόγυρο της Ιεράς Μονής, καταστράφηκαν με κανιβαλική μανία. Οι Πατριαρ­χικοί Τάφοι ανοίχτηκαν και τα οστά των νεκρών σκορπίστηκαν στους δρόμους.

Ενώ το ανθελληνικό κλίμα προετοιμαζόταν και­ρό πριν μέσω του Τύπου, ημερήσιου και περιοδικού, με πρωτοστατούσα και πάλι την εφημερίδα «Χιουριέτ» στο πλαίσιο κυρίως του Κυπριακού Ζητήματος, στις 16 Μαρτίου του 1964, η Άγκυρα κατήγγειλε μονομερώς την Ελληνοτουρκική Σύμβαση Εγκαταστάσεως, Εμπορίας και Ναυσιπλοΐας της 30ής Οκτωβρίου του 1930.

Αμέσως μετά την καταγγελία οι τουρκικές αρχές άρχισαν να ανακοινώνουν ονόματα Ελλήνων υπηκό­ων, οι οποίοι έπρεπε, για λόγους «εθνικής ασφαλείας», όπως επικαλούνταν, να εγκαταλείψουν το τουρ­κικό έδαφος εντός 24 ωρών.

Οι πρώτοι που έμπαιναν στο τουρκικό στόχαστρο για να άπελαθούν ήταν οι παράγοντες της ελληνικής κοινότητος, οι οικονομικές και πνευματικές, δηλαδή, κεφαλές του ελληνικού στοιχείου. Οι αναφερόμενοι στους καταλόγους απελαυνομένων όφειλαν να παρουσιαστούν στο 4ο Τμήμα της Αστυνομικής Διευθύν­σεως Κωνσταντινουπόλεως, όπου αφού υποβάλλονταν σε διαφόρων ειδών εξευτελισμούς, δακτυλοσκοπούνταν, φωτογραφίζονταν και υποχρεώνονταν να υπογράψουν την... «ομολογία» τους για τη «δράση τους εναντίον του τουρκικού κράτους». Κατά την έξοδό τους από την Τουρκία επιτρεπόταν να φέρουν μαζί τους δύο χειραποσκευές συνολικού βάρους 25 κιλών και χρηματικό ποσό μέχρι 30 δολλάρια.

Παράλληλα η κυβέρνηση εξέδωσε το γνωστό πλέ­ον μυστικό νομοδιάταγμα, το οποίο στη συνέχεια συ­μπληρώθηκε με επόμενα μυστικά διατάγματα και αποσκοπούσε στην οικονομική εξόντωση και δήμευση ουσιαστικά των περιουσιακών στοιχείων των απελαυνομένων. Το μέτρο έπληττε φυσικά και τους οικείους τους, μιας και πολλοί εξ αυτών ήταν Τούρκοι υπήκοοι και ως εκ τούτου παρέμεναν στη Τουρκία. 

Η Πολιτική Ρωμιοσύνη ζούσε ακόμη μία φορά στο πετσί της τη βαρβαρότητα του κεμαλικού κρά­τους˙ οικογένειες χωρίζονταν, περιουσίες από κόπους δεκαετιών εξανεμίζονταν, σχέσεις ζωής μεταξύ ανθρώπων, πολλές ακόμη και μεταξύ φίλων Ελλήνων και Τούρκων διαλύονταν, τραγικές φιγούρες γερό­ντων, ανέστιων πλέον, υποχρεώνονταν να ξεκινήσουν από το μηδέν το υπόλοιπο της ζωής τους.

Μεταξύ των απελαθέντων που κρίθηκαν ως επικίνδυνοι για την «εθνική ασφάλεια» της Τουρκίας περιλαμβάνονταν οκτώ ημιπληγικοί, που ήρθαν στην Ελλάδα με αναπηρικές καρέκλες ή φορεία, τρεις τυ­φλοί, δύο ανάπηροι, ένας κωφάλαλος, τέσσερις ψυ­χοπαθείς και εννέα βαριά άσθενείς... Κατάλογοι των απελαυνομένων συνέχισαν να δημοσιεύονται μέχρι το καλοκαίρι του 1964. Συνολικά υποχρεώθηκαν να εγκαταλείψουν την Τουρκία περί τις 13.000 Έλληνες υπήκοοι, αριθμός προσώπων ο οποίος σε βάθος χρόνου υπερτριπλασιάσθηκε λόγω του γεγονότος ότι οι Τούρκοι υπήκοοι συγγενείς τους (γυναίκες, παιδιά, γονείς, αδελφοί, κ.α.) υποχρεώθηκαν να τους ακολουθήσουν στην εξορία, ενώ ως αποτέλεσμα του ξεριζωμού ή της οικονομικής καταστροφής κατεγράφησαν και περί τα 450 περιστατικά αυτοκτονιών. Το κεμαλικό κατεστημένο μπορούσε να καυχάται ότι είχε κά­νει ένα πολύ σημαντικό βήμα προς την κατεύθυνση της εθνοκαθάρσεως.

Μια εικοσαετία, η τελευταία του 20ού αιώνα κύ­λησε με την ελληνική παρουσία (φυσική και πολιτι­σμική) να συρρικνώνεται διαρκώς στην Ανατολή. Η μειονότητα, σκιά σήμερα του λαμπρού της παρελθό­ντος, συνεχίζει να φυλλοροεί ασταμάτητα, ακόμη και μέσα στο πλαίσιο της τελευταίας, τηλεκατευθυνόμε­νης, μετασεισμικής ελληνοτουρκικής «προσεγγίσεως»...

(από άρθρο του ιστορικού αναλυτού Δρ. Ιακώβου Ζ. Ακτσόγλου λέκτορος Δ. Π. Θ.)

ΜΑΡΤΥΡΙΑ ΑΥΤΟΠΤΟΥ...(Γ)

 21 ελληνικά εργοστάσια καταστράφηκαν ολοκληρωτικά. Σε όσα βρισκόταν στα παράλια του Βοσπόρου οι μηχανές και τα εργαλεία πετάχτηκαν στην θάλασσα. 110 ελληνικά εστιατόρια και ξενοδοχεία λεηλατήθηκαν, καταστράφηκαν ή παραδόθηκαν στις φλόγες. Και τα 27 ελληνικά φαρμακεία λεηλατήθη­καν και καταστράφηκαν.

 Οι βιασμοί γυναικών, ανεξάρτητα άπ’ την ηλικία τους, υπολογίζεται ότι ξεπέρασαν τους 200 τη νύχτα εκείνη, ενώ παρέμεινε άγνωστος ο τελικός αριθμός των νεκρών, που ξεπέρασε τους 20, παρ’ όλο που οι οδηγίες που είχαν δοθεί απαγόρευαν τις δολοφονίες.

 Από τα εκατοντάδες περιστατικά βιασμών μερι­κά είχαν κυριολεκτικά συγκλονίσει την Ελληνική μειονότητα.

 Στο Ορτάκιοϊ μια ομάδα διαδηλωτών συνέλαβε μια μαυροφορεμένη γυναίκα που είχε την ατυχία να πέσει στο δρόμο τους. Αφού διασκέδασαν διαδο­χικά πολλοί άπ’ αυτούς με την άτυχη γυναίκα, την εγκατέλειψαν αιμόφυρτη και αναίσθητη. Όταν την επομένη την βρήκαν ζωντανή και την πήγαν στο Νοσοκομείο, διαπιστώθηκε ότι η γυναίκα είχε παραφρονήσει.

 Στα Ταταύλα σε ένα σπίτι χριστιανών δύο ορφανά κορίτσια περίμεναν τον πατέρα τους γεμάτα αγωνία. Αντί του πατέρα τους που δούλευε στο Βόσπορο και δεν μπόρεσε να γυρίσει εγκαίρως εμφανίστηκαν οι ορδές των διαδηλωτών που αφού τα βίασαν τα εγκατέλειψαν αιμόφυρτα. Όταν ο ατυχής πατέ­ρας επέτρεψε στο σπίτι ένοιωθε τόσο ισχυρό σοκ ώστε αυτοκτόνησε με απαγχονισμό.

 Στο Γενή Σεχίρ, ο πασίγνωστος χαμάλης που τον αποκαλούσαν Γορίλλα από το αποκρουστικό του πρόσωπο στο οποίο ήταν αποτυπωμένη η σύφιλη που είχε, βίασε ένα 8χρονο κοριτσάκι μέσα στους ενθαρρυντικούς αλαλαγμούς του πλήθους. Το κοριτσάκι που επέζησε φέρει για το υπόλοιπο της ζωής του το τραύμα της εφιαλτικής εκείνης νύχτας.

 Δύο γυναίκες, η Ζηνοβία Χαριτωνίδου και η Ασημένια Παραπαντοπούλου πέθαναν σαν συνέπεια του βιασμού τους τη νύχτα της 6ης Σεπτεμβρίου  1955.

 Από τους υπόλοιπους νεκρούς του Σεπτεμβριανού πογκρόμ μερικά από τα ονόματα που έγιναν γνωστά ήταν εκείνα της Όλγας Κιμιόγλου, 80 ετών, που πο­δοπατήθηκε από τον όχλο στο Κεράτιο Κόλπο, του Γεωργίου Κορπόβα, του Εμμανουήλ Τζανετή, του Αβραάμ Ανάβα και του Νικολάου Καραμάνογλου.

ΜΑΡΤΥΡΙΑ ΑΥΤΟΠΤΟΥ...(Δ)

 Θυμάμαι, σα να ναι τώρα, τη νύχτα αυτή της κόλασης και του τρόμου, στριμωγμένοι στην ταράτσα του σπιτιού μας να περιμένουμε με αγωνία τη σειρά μας. Πράγματι, κατά τις 11 η ώρα το τοπίο με τους καπνούς και τις φωτιές που αντίκριζαν τα μάτια μας σ’ όλα τα σημεία του ορίζοντα συμπληρώθηκε με τρομακτικές κραυγές θάνατος στους γκιαούρηδες!, θάνατος στους γκιαούρηδες!.

 Οι κραυγές πλησίαζαν επικίνδυνα.

Ο θόρυβος των ειδών που καταστρεφόταν μαζί με τις κραυγές του πλήθους δημιουργούσαν εικόνα και ατμόσφαιρα εφιαλτική. Οι καταστροφές συνοδευόταν με τις κραυγές Σήμερα το βιός σας, αύριο το κεφάλι σας!.

Τα σπίτια των Ελλήνων που ζούσαν στις συνοικίες της Κωνσταντινούπολης υπέστησαν τις μεγαλύ­τερες ζημιές τη νύχτα εκείνη σε σχέση με τις ζημιές που έγιναν στα σπίτια των Ελλήνων που βρισκόταν στο κέντρο της Κωνσταντινούπολης.

Δύο συνοικίες που η μανία των Τούρκων ξέσπασε με ιδιαίτερη σφοδρότητα ήταν το Χρυσοκέραμο (Τσεγκέλκοϊ) στις ακτές του Βοσπόρου και το Επταπύργιο (Γεντί Κουλέ).

 Το νοικοκυριό κάθε ελληνικού σπιτιού βρισκόταν σιγά-σιγά σκορπισμένο στους δρόμους και στα πεζοδρόμια μέσα σε ένα εφιαλτικό θόρυβο που δημιουρ­γούσε ο όχλος και τα είδη που καταστρέφονταν.

Στο εσωτερικό της εκκλησίας του χωριού είχαν ισο­πεδωθεί τα πάντα, οι δε πίνακες του Ελληνικού σχο­λείου, γραμμένοι με κιμωλία με το τελευταίο μάθημα της μέρας, βρισκόνταν ήδη πεταγμένοι στους δρόμους.

Το οργανωμένο σχέδιο της ολοκληρωτικής κατα­στροφής των περιουσιών των Ελλήνων της Κωνστα­ντινούπολης διήρκεσε 6 ώρες περίπου.

Το σχέδιό τους σημείωσε καταπληκτική επιτυχία. Το σύνολο σχεδόν των ελληνικών περιουσιών κατα­στράφηκε. Ο ελληνικός πληθυσμός τρομοκρατήθηκε. Οι απειλές για τη ζωή όσων είχαν επιβιώσει ήταν διάχυτες στην ατμόσφαιρα. Ο στόχος τους λαβώθη­κε θανάσιμα. Ο Ελληνισμός της Κωνσταντινούπολης δεν επρόκειτο να συνέλθει ποτέ από το χτύπημα της νύχτας αυτής. Σιγά-σιγά καραβάνια ολόκληρα από Έλληνες εγκατέλειπαν την Βασιλεύουσα για να εξασφαλίσουν τουλάχιστον τη ζωή τους.

 Η φυγή των Ελλήνων από την Κωνσταντινούπο­λη πήρε διαστάσεις επιδημίας. Χωριά ολόκληρα, συ­νοικίες πυκνοκατοικημένες από Έλληνες άρχισαν να αραιώνουν. Οι εκκλησίες που πλημμύριζαν όχι μόνο στο εσωτερικό τους, αλλά και σ’ ολόκληρο τον αυλόγυρο, άρχισαν να ερημώνουν. Τα σχολεία βρέθηκαν σταδιακά χωρίς μαθητές και άρχισαν να κλείνουν το ένα μετά το άλλο.

 Λίγο μετά τα Σεπτεμβριανά ο Τούρκος φοιτητής Οκτάϊ Εγκίν, που μετέφερε τη βόμβα στο Τουρκικό Προξενείο της Θεσσαλονίκης, συνελήφθη από την Ελληνική Αστυνομία.

Όταν στις 15/6/1956 αφέθηκε ελεύθερος, διέφυ­γε στην Τουρκία όπου του έγινε υποδοχή Εθνικού Ήρωα. Η δήθεν σοβαρή Τουρκική εφημερίδα Τζουμχουριέτ τον προσλαμβάνει για να μεταφρά­ζει ειδήσεις και σχόλια του Ραδιοφωνικού Σταθμού των Αθηνών, ενώ αργότερα γίνεται Διευθυντής της αστυνομίας στην Άγκυρα.

 Το πρωί της 16ης Ιουλίου 1964 ο πατέρας μου απελάθηκε από την Τουρκία. Τις βδομάδες που με­σολάβησαν μέχρι τον Σεπτέμβρη περιμέναμε με αγω­νία τα νέα που μας έστελνε.

Μετράγαμε τις μέρες μέχρι να πάρουμε ειδοποίηση για να ξεκινήσουμε.

Γύρω μας ο ξεσηκωμός της φυγής. Οικογενειακοί γνωστοί, παιδικοί φίλοι σκορπούσανε στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα. Ο Κυριάκος και η Άννα φί­λοι στενοί των γονιών μου, μαζί με τα δύο τους κορίτσια, την Ευταλία και την Ευαγγελία, θα φεύγανε για το Βανκούβερ του Καναδά. Τι κλάμα έκανε, τι στεναχώρια πήρε η αδελφή μου που έχανε την καλύτερή της φίλη, την Ευταλία.

Άλλοι πάλι γνωστοί ετοιμαζόταν για την Αυστραλία. Οι περισσότεροι βέβαια για την Ελλάδα, που ήταν ο πιο φυσιολογικός και φιλόξενος προορισμός.

 

   

Από το περιοδικό ΔΙΑΛΟΓΟΣ τεύχος 33 



 

Του Αχμέτ Αλτάν (Συγγραφέα-Δημοσιογράφου-Ποιητή)

Μάϊος 2017

«Ας το παραδεχθούμε , εμείς οι Τούρκοι, υστερούμε στις εφευρέσεις όχι όμως και σε ό,τι αφορά τη διαστρέβλωση της αλήθειας, ίσως δε αυτός να είναι και ο λόγος που αναδεικνύουμε τους ψευδολόγους διατηρώντες την εντύπωση ότι και η πολιτική, ουσιαστικά, συνοψίζεται στην άμιλλα του ψεύδους. Η “ιστορία” καταλαμβάνει τα πρωτεία στη συγκεκριμένη κατάταξη, οφείλω δε να παραδεχθώ ότι οι πρόγονοι μας ρέπουν ιδιαιτέρως στις διαστρεβλώσεις.

“ΟΙ ΠΑΠΠΟΥΔΕΣ ΤΩΝ ΒΑΣΙΛΕΩΝ ΜΑΣ ΗΤΑΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟ ΤΟΠΚΑΠΙ ΚΑΠΟΤΕ ΥΠΗΡΧΕ ΕΚΚΛΗΣΙΑ”

Το γνωρίζετε δεν είναι, ότι οι παππούδες των χαλίφηδων μας, των αφεντάδων μας, των βασιλέων μας, που ποτέ δεν αφίππευαν ήταν όλοι μα όλοι χριστιανοί ορισμένοι μάλιστα ήταν και παπάδες;
Βέβαιος είμαι ότι κανείς σας, συμπεριλαμβανομένου και του Πρωθυπουργού, δεν έχει υπόψη του το όνομα του παππού του Κανουνή. Μη γελάτε με ύφος παντογνώστη γιατί θα σας ρωτήσω, ποιός ήταν ο πατέρας του πατέρα του Μπαγιεζήτ του ΙΙ και ποιός πάλι ήταν ο πατέρας της μητέρας του.
Κάτι άλλο θα σας ρωτήσω τώρα. Πως και στον κήπο των ανακτόρων του Τόπκαπι υπάρχει μια εκκλησία; Και ποιοί ήταν οι προοθωμανικοί προπάτορες μας, ποιός ήταν ο Οθμάν; Και αν ακόμη γνωρίζετε ότι οι Οθωμανοί έχουν προκύψει από τη φυλή Καγί τι ξέρετε για τη συγκεκριμένη φυλή; Αμφισβητώ τις γνώσεις σας γιατί και η ιστορία ελάχιστα αναφέρει γι΄αυτούς , ασχολούμενη επιφανειακά με τη συγκεκριμένη φυλή.

ΜΗΠΩΣ ΠΑΛΙ ΕΙΜΑΣΤΕ ΤΕΚΝΑ ΤΩΝ ΡΩΜΙΩΝ;

Ας πάμε όμως ακόμη πιο πίσω. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία ιδρύθηκε το 1299 οι δε Τούρκοι ήρθαν στην Ανατολή το 1071. Πόσοι όμως ήταν οι Τούρκοι που ήρθαν στην Ανατολή με τον Αλπαρσλάν; Ας υπερπηδήσουμε την ερώτηση ” Ποιοί είναι οι Τούρκοι” και ας απαντήσουμε σε μια άλλη ερώτηση. Οι 70 εκατομμύρια που τους αποκαλούμε σήμερα “Τούρκους” είναι τα γνήσια τέκνα των “Τούρκων” που ήρθαν τότε με τον Αλπαρσλάν ή είμαστε οι ανάμικτοι επίγονοι των Βυζαντινών, Αρμενίων, Ρωμιών και Κούρδων που ζούσαν τότε στην Ανατολή;
Εμφανιζόμαστε ως Τούρκοι και Μουσουλμάνοι , πως μπορεί όμως να καταγόμαστε αποκλειστικά και μόνο από τους Τούρκους και τους Μουσουλμάνους; Δεν έχουμε και Βυζαντινούς προγόνους και γιατί να μην αποτελεί εξύβριση των προγόνων μας όταν βρίζουμε τους Βυζαντινούς; Απλούστατα επειδή διαστρεβλώνουμε την ιστορία, επειδή εμφανιζόμαστε ως Τούρκοι και Μουσουλμάνοι διαγράφοντες ένα ολόκληρο Βυζάντιο και όλα τα δικαιώματα της Ανατολής , ως η ζωή στην Ανατολή να αρχίζει με την κάθοδο του στρατού του Αλπαρσλάν, διαπλάθοντας τα πάντα στα μέτρα μας, όπως κάνουμε και με τους Οθωμανούς βασιλιάδες.

ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΑ ΔΙΑΣΤΡΕΒΛΩΝΑΝ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΟΙ ΚΕΜΑΛΙΣΤΕΣ ΚΑΙ ΣΗΜΕΡΑ ΟΙ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΟΙ.

Παλαιότερα λοιπόν διαστρέβλωναν την ιστορία οι Κεμαλιστές και τώρα βαδίζουν στα ίχνη τους οι συντηρητικοί και όλοι μαζί υποστηρίζουν ότι οι Οθωμανοί βασιλιάδες ήταν σεβάσμιοι γέροντες που δεν αφίππευαν, που δεν φιλιόνταν, που δεν ερωτεύονταν και προσεύχονταν νυχθημερόν, ως να αγνοείται ότι ο Σελίμ, αποκαλείτο μεθύστακας και ότι ο Μουράτ ο ΙV πέθανε από το πολύ ποτό. Αλήθεια ενδιαφερθήκατε ποτέ να μάθετε τις ποσότητες των οινοπνευματωδών ποτών που εισάγονταν στη βασιλεύουσα των χαλίφηδων, ποτέ δεν είναι αργά, υπάρχουν τα σχετικά στοιχεία από τα οποία και μπορείτε να πληροφορηθείτε όλα τα σχετικά. Τα χαρέμια ήταν κατάμεστα γυναίκες, λες και όλοι οι βασιλιάδες είχαν την ίδια μάνα. Και με τα όργια στις χαβούζες; Και με το ρόλο τους στις διάφορες πλεκτάνες ; Aς παρέλθω προς χάρη σας το ρόλο των παιδιών του παιδομαζώματος , αλίμονο μας όμως αν με κάθε αλλαγή πρωθυπουργού φτιάχναμε και μια διαφορετική ιστορία στα μέτρα του.
Όλα τα κράτη έχουν μια επίσημη ιστορία. Αληθεύει, ότι οι ιστορίες αυτές έχουν και τις αισχρές πτυχές τους. Πτυχές που διαμορφώνονται ανάλογα, τα κενά όμως αυτά αποκαλύπτονται από τους καλλιτέχνες και τους ανεξάρτητους ιστορικούς οι οποίοι και διαφωτίζουν κατάλληλα τη δημοσία γνώμη. Όσο για το αποτέλεσμα εξαρτάται από τις προθέσεις της να εξαγνισθεί ή να παραμείνει στο σκότος.
Προσωπικά, αδυνατώ να εξηγήσω για ποιό λόγο θέλουμε και επιμένουμε να παραμένουμε στο σκότος, παρότι είμαστε οι απόγονοι μιας μεγάλης ιστορίας με τα συν και τα πλην της, είμαστε οι κληρονόμοι δύο αυτοκρατοριών και διαβιούμε στα εδάφη τους.
Η “αλατούρκα” μουσική που απολαμβάνετε σήμερα έχει τις ρίζες της στο Βυζάντιο, από τα Βυζάντιο πάλι έχουμε δανεισθεί πολλές από τις “παραδόσεις” και πολλούς τρόπους της διοίκησης μας.
Οι “πρόγονοι” μας όπως και οι “πρόγονοι” όλων των λαών έχουν τα θετικά και αρνητικά τους που δεν χρειάζονται να συγκαλύπτονται όποια και αν είναι, ότι και αν αφορούν. Δεν πρέπει να φοβόμαστε την αλήθεια. Έχουμε μια πλούσια ιστορία στην οποία έχουν το μερίδιο τους οι πρόγονοι κάθε φυλής, κάθε γένους, κάθε θρησκείας . Καυχηθείτε λοιπόν με τα πλούτη της ιστορίας σας και όχι με τις εξ υστέρων μπαρούφες.

ΠΟΙΟΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΑΧΜΕΤ ΑΛΤΑΝ

Ο Αχμέτ Αλτάν γεννήθηκε στην Άγκυρα το 1950. Θεωρείται ένας από τους πιο σπουδαίους συγγραφείς και δημοσιογράφους της Τουρκίας.Τον Ιούλιο του 2016 συνελήφθη κατά τις εκκαθαρίσεις στον τουρκικό Τύπο, μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα. Τον Φεβρουάριο του 2018 ο Altan και ο αδελφός του καταδικάστηκαν σε ισόβια και θα έπρεπε να μένουν κλεισμένοι στο κελί 23 ώρες ημερησίως. Πενήντα ένας Νομπελίστες, μεταξύ των οποίων πολλοί συγγραφείς, έστειλαν ανοιχτή επιστολή προς τον Ερντογάν, ζητώντας του να απελευθερώσει τον Altan.Τον Νοέμβριο του 2019 αποφυλακίστηκε υπό όρους αλλά μία εβδομάδα αργότερα συνελήφθει ξανά.

 

Δημήτρης Αλεξόπουλος

https://www.triklopodia.gr/δημήτρης-αλεξόπουλος-αχμέτ-αλτάν-οι-μ/

      Συμπληρώθηκαν κιόλας πέντε δεκαετίες απ' την εφιαλτική εκείνη νύχτα του τρόμου και του πανικού που έζησε ο Ελληνισμός της Κωνσταντινούπολης με την ψυχρή και οργανωμένη καθοδήγηση της Τουρκικής Κυβέρνησης. Η αφορμή των γεγονότων της 6ης Σεπτεμβρίου 1955 οδηγεί στην Κύπρο. Στην Κύπρο, που από τον Απρίλιο του 1955, η ΕΟΚΑ, έχει κηρύξει ένοπλο επαναστατικό αγώνα εναντίον της Βρετανίας μετά το ναυάγιο όλων των προσπαθειών να πειστεί η Αγγλία να αναγνωρίσει το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης του Κυπριακού λαού. Η Μ. Βρετανία, με τη σειρά της, για να εξυπηρετήσει την απόφασή της να παραμείνει στην Κύπρο με κάθε τρόπο, καθοδηγεί αριστοτεχνικά την Τουρκία, σαν αντίβαρο, βάζοντάς την να διατυπώνει ανύπαρκτες απαιτήσεις της πάνω στο νησί.

Η Βρεττανική διπλωματία, με μια μοναδική τέχνη, εξάπτει τον Τουρκικό φανατισμό, διεγείρει τον μόνιμα υποβόσκοντα σωβινισμό και οδηγεί Κυβέρνηση και αντιπολίτευση σε μια ανθελληνική υστερία. Η Κύπρος που λίγα μόλις χρόνια νωρίτερα ήταν ανύπαρκτη για την Τουρκία και που την εύρισκε στο γεωγραφικό χάρτη με δυσκολία, έγινε ξαφνικά το κυρίαρχο θέμα που απασχολούσε τις εξαθλιωμένες λαϊκές μάζες. Η Τουρκία, πάντα με τη Βρετανική καθοδήγηση, πλημμυρίζει με τις οργανώσεις «Η Κύπρος είναι Τουρκική» και ο αρχηγός της οργάνωσης Χικμέτ Μπίλ, δημοσιογράφος της Χουρριέτ, αναδεικνύεται σε ένα καταπληκτικό έμπορο του φανατισμού και του κιτρινισμού.

Η εφημερίδα του, η «Χουρριέτ», από 11.000 φύλλα κυκλοφορία που είχε όταν πρωτοκυκλοφόρησε το 1948, ξετινάχτηκε με μιά πύρρινη ανθελληνική αρθρογραφία, στις 600.000 φύλλα ημερησίως! Το παράδειγμα, όπως ήταν φυσικό, ακολούθησαν και οι υπόλοιπες Τουρκικές εφημερίδες που, ξεπερνούσαν η μιά την άλλη σε παραπληροφόρηση και ανθελληνικές υπερβολές, με αποτέλεσμα να χτίζεται σταδιακά στις λαϊκές μάζες ένα έντονο ανθελληνικό μένος.

     Στις αρχές Αυγούστου 1955, και ενώ συνεχιζόταν η μάχη για την Διεθνή αναγνώριση του δικαιώματος αυτοδιάθεσης του Κυπριακού λαού, η Αγγλία έχει καταστρώσει τα σχέδιά της. Συγκαλεί στο Λονδίνο τριμερή διάσκεψη για το Κυπριακό με την συμμετοχή της Αγγλίας, Ελλάδος και Τουρκίας, παρ' όλο που η Τουρκία έχει πουλήσει την Κύπρο στους Άγγλους από το 1878 και έχει αναγνωρίσει, με το άρθρο 20 της Συνθήκης της Λωζάννης, με τον πλέον πανηγυρικό και κατηγορηματικό τρόπο, την πλήρη έλλειψη οποιουδήποτε δικαιώματός της στην Κύπρο. Η Μ. Βρετανία θέλει όμως να πετύχει την ενεργό ανάμειξη της Τουρκίας σαν βασικού παράγοντα στο Κυπριακό και ο πιο διπλωματικός τρόπος είναι η σύγκληση μιάς τριμερούς διάσκεψης με την συμμετοχή της Τουρκίας.

Η Ελλάδα ζει το βουβό δράμα της. Ο πρωθυπουργός Αλέξανδρος Παπάγος έχει καταρρεύσει από μία σοβαρή ασθένεια που τον έχει καταστήσει ανίκανο να κυβερνήσει. Οι δύο αντιπρόεδροι Παν. Κανελλόπουλος και Στεφ. Στεφανόπουλος που ασκούν την εξουσία, δεν έχουν τη δυνατότητα πρωτοβουλιών. Έτσι η Ελλάδα πέφτει στην Αγγλική παγίδα και αποδέχεται τη συμμετοχή της στην Τριμερή Διάσκεψη του Λονδίνου που επισημοποιεί την Τουρκική ανάμειξη στο Κυπριακό.

Στις 29 Αυγούστου 1955, στο μέγαρο Λάγκαστερ Χάουζ του Λονδίνου, αρχίζει η τριμερής διάσκεψη. Μια μέρα νωρίτερα, ο Βρετανός Υπουργός Εξωτερικών Χάρολντ Μακ Μίλαν στέλνει κρυπτογραφημένο μήνυμα στον Τούρκο ομόλογό του Φατίν Ρουστού Ζορλού, συμβουλεύοντας τον πως πρέπει να προχωρήσει σε "εντονώτερη δράση" για να αποδειχθεί η Τουρκική αποφασιστικότητα στην περιφρούρηση των συμφερόντων της.

     Το απόγευμα της 5ης Σεπτεμβρίου ο Τούρκος Υπουργός των Εξωτερικών συγκαλεί συνέντευξη τύπου και ανακοινώνει με μιά διάχυτη υπεροψία που του χαρίζει η Βρεττανική υποστήριξη: "Η Κυβέρνησή μου, δηλώνει, έπαψε να ενδιαφέρεται για την παρούσα διάσκεψη. Παύουμε τη συμμετοχή μας. Ο λόγος είναι ότι θεωρούμε απαράδεκτο το Ελληνικό αίτημα για αυτοδιάθεση της Κύπρου. Αν η Ελλάδα επιμένει, ας διαλέξει μεταξύ της Κύπρου και της φιλίας μας!"
 19558Και λίγες ώρες αργότερα, τα μεσάνυχτα της 5ης προς την 6η Σεπτεμβρίου, αρχίζει η εφαρμογή ενός σατανικού σχεδίου που απέβλεπε αφ' ενός μεν στο να δείξει την δήθεν «αγανάκτηση» του τουρκικού λαού για τις Ελληνικές απόψεις, αφ' ετέρου δε στο να ξεριζώσει, άπαξ δια παντός, τον εναπομείναντα Ελληνισμό της Κωνσταντινούπολης. Στον κήπο του σπιτιού του Κεμάλ Ατατούρκ στη Θεσσαλονίκη, τοποθετείται βόμβα που δεν προκάλεσε βέβαια καμμιά ζημιά πέρα απ' τα τζάμια μερικών παραθύρων που έσπασαν. Τη βόμβα, σύμφωνα με το βούλευμα του Συμβουλίου Πλημμελειοδικών Θεσσαλονίκης που βγήκε στις 17 Δεκεμβρίου 1955, τοποθέτησε ο φύλακας του κτιρίου Χασάν Μεχμέτογλου και την παρέλαβε από τον φοιτητή Οκτάυ Εγκίν, γιό του πρώην βουλευτή Ροδόπης, και μετέπειτα αρχηγό της Τουρκικής αστυνομίας στην Άγκυρα.

     Η συνέχεια του σχεδίου εξελίχτηκε στην Κωνσταντινούπολη και στη Σμύρνη. Στις 6 το απόγευμα της 6ης Σεπτεμβρίου 1955, άρχισαν να συγκεντρώνονται στην πλατεία Ταξίμ της Κωνσταντινούπολης φοιτητές και πολίτες, μεταξύ των οποίων και αρκετές εκατοντάδες αστυνομικοί με πολιτικά. Σε λίγο κυκλοφορεί στο σημείο της συγκέντρωσης το έκτακτο παράρτημα της εφημερίδας «Ισταμπούλ Εξπρές». «Καταστράφηκε το σπίτι του πατέρα μας με βόμβα» έγραφε ο τεράστιος τίτλος της παραπληροφόρησης και το κείμενο περιέγραφε φανταστική καταστροφή του σπιτιού του Κεμάλ Ατατούρκ και του Τουρκικού Προξενείου στη Θεσσαλονίκη.

Σε λίγο, από τους γύρω δρόμους στους οποίους υπήρχαν σταθμευμένα στρατιωτικά αυτοκίνητα και άλλα τροχοφόρα, άρχισαν να κατεβαίνουν άτομα του τουρκικού υπόκοσμου μαζί με Λαζούς, Τσέτες και άτομα άλλων φυλών που είχαν μεταφερθεί απ' τα βάθη της Ανατολής, οπλισμένα με σιδερένιους λοστούς, ρόπαλα, μαχαίρια και διαρρηκτικά εργαλεία. Οι οπλισμένες ομάδες των "διαδηλωτών" ξεχύνονται στους δρόμους της Κωνσταντινούπολης.

          Ακολουθούν ώρες πραγματικής κόλασης.

Τα συνθήματα «Υίkίn, kirin, giavourdour» (Σπάστε, γκρεμίστε, είναι γκιαούρης) και «Kahrolsun giavourlar» (Ανάθεμα στους γκιαoύρηδες) δονούν την ατμόσφαιρα και ένα μέρος του όχλου κινείται στο Istiklal Caddesi, το περίφημο Πέρα, που στο ένα χιλιόμετρο της διαδρομής του είχε, σαν το πιο φημισμένο εμπορικό κέντρο της Πόλης, 700 περίπου μαγαζιά που το συντριπτικό τους ποσοστό ανήκε σε Έλληνες. Από τους πρώτους στόχους που δέχονται την επίθεση του παθιασμένου όχλου, το καφενείο «Επτάλοφος» στην πλατεία Ταξίμ. Τζάμια, τραπέζια, καρέκλες, μπουφέδες γίνονται συντρίμμια και η γιγαντιαία επιδρομή αρχίζει.

Οι οργανωμένοι διαδηλωτές είναι χωρισμένοι σε τρείς ομάδες. Η πρώτη σπάει με λοστούς τα ρολά, τις πόρτες και τα τζάμια των καταστημάτων. Η δεύτερη αρπάζει και σκορπάει στους δρόμους τα εμπορεύματα και η τρίτη καταστρέφει και λεηλατεί. Εκατό περίπου ομάδες εκτελούν το φρικιαστικό τους έργο σε μια τεράστια έκταση απο το Βόσπορο ως τη θάλασσα του Μαρμαρά. Οι επικεφαλής των διαδηλωτών με καταλόγους σπιτιών και καταστημάτων των Ελλήνων, που είχαν σημαδευτεί με ευδιάκριτα σήματα, διευθύνουν τις ομάδες των διαδηλωτών.

Πρόκειται για ένα οργανωμένο τυφώνα που σαρώνει τα πάντα στο πέρασμά του. Δεκάδες Έλληνες πολίτες και κληρικοί κακοποιούνται. Λεηλατούνται και παραδίδονται στις φλόγες 73 ελληνικές εκκλησίες.
19553
     Καταστρέφονται εικόνες, αγιογραφίες και σκεύη ανεκτίμητης ιστορικής και αρχαιολογικής αξίας. Καταστρέφονται ολοσχερώς και τα 26 ελληνικά σχολεία και οι πίνακες γραμμένοι με το τελευταίο μάθημα της μέρας, σκορπάνε στους δρόμους. Η Θεολογική Σχολή της Χάλκης, η Μεγάλη του Γένους Σχολή και το Ζάππειο Λύκειο δέχονται την επίθεση του όχλου με απίστευτη μανία. 4.340 ελληνικά καταστήματα καταστρέφονται και λεηλατούνται. 2.600 χριστιανικά σπίτια βρίσκονται στο μάτι του κυκλώνα και παραδίδονται στο μένος και στην πρωτοφανή λύσσα του όχλου. Ρημάζονται κυριολεκτικά τα γραφεία και τα πιεστήρια και των τριών ελληνικών εφημερίδων της Κωνσταντινούπολης. 21 ελληνικά εργοστάσια καταστρέφονται ολοκληρωτικά και οι μηχανές και τα εργαλεία αυτών που βρίσκονται στα παράλια του Βοσπόρου, πετιούνται στη θάλασσα. 110 ελληνικά εστιατόρια και ξενοδοχεία καταστρέφονται, λεηλατούνται ή παραδίδονται στις φλόγες.

Οι Πατριαρχικοί Τάφοι και τα σκηνώματα των μεγάλων ευεργετών του Έθνους, που από το 1850 τοποθετούνται στον αυλόγηρο της Ιεράς Μονής της Ζωοδόχου Πηγής δέχονται την επίθεση του όχλου που με κανιβαλική μανία σπάει τους τάφους, ξεθάβει τα οστά των νεκρών και τα σκορπάει στους δρόμους.

Στο Ελληνικό νεκροταφείο του Σισλί, μια ομάδα διαδηλωτών επί δύο ολόκληρες ώρες καταστρέφει τάφους και σταυρούς, σκάβει τους πιο πρόσφατους και βγάζει έξω τα πτώματα, μαχαιρώνοντας και κομματιάζοντάς τα. Οι θόρυβοι από τα τζάμια, τα έπιπλα και τα είδη που καταστρεφόταν, οι καπνοί από τις φωτιές στα σπίτια, στα καταστήματα και στις εκκλησίες, οι αλαλαγμοί και τα συνθήματα του όχλου, οι κραυγές απελπισίας, ο τρόμος και ο πανικός των θυμάτων της επιδρομής, οι εκατοντάδες βιασμοί, οι δεκάδες των θανάτων

Στην Ιερά Μονή της Ζωοδόχου Πηγής, γνωστής σαν "Βαλουκλιώτισα", οι αστυνομικοί και ο νυχτοφύλακας που υποτίθεται ότι την φύλαγαν, καθοδηγούν τον όχλο στην καταστροφή και στη λεηλασία του ιστορικού Μοναστηριού. Ο 90χρονος μοναχός Χρύσανθος Μαντάς βρίσκει τραγικό θάνατο στις φλόγες της φωτιάς που άναψαν για να τον κάψουν. Ο 6Οχρονος ηγούμενος επίσκοπος Παμφιλίου Γεράσιμος βασανίζεται και τραυματίζεται βαρειά στο κεφάλι.

Στα Θεραπιά η Μητρόπολη Θεραπίων-Δέρκων παραδίνεται στις φλόγες μαζί με την σπάνια και ανεκτίμητης αξίας βιβλιοθήκη της. Το ιστορικό κτίριο της Μητρόπολης, στο οποίο πριν απ' την επανάσταση του 1821 γινόταν μυστικές συσκέψεις με προύχοντες της Πόλης και τον Παπαφλέσσα που σαν μέλος της Φιλικής Εταιρίας σταματούσε στην Κωνσταντινούπολη καθ' οδό προς την Οδησσό, καταστρέφεται τελείως.

Στο Μέγα Ρέμα, βρίσκεται το σπίτι του Μητροπολίτη Ηλιούπολης Γεννάδιου που είναι ό,τι καλύτερο έχει να επιδείξει το Φανάρι: Κοινωνιολόγος, ιστορικός, θεολόγος και πολυγραφότατος ,μια πνευματική προσωπικότητα που μιλάει 7 γλώσσες και ακτινοβολεί όχι μόνο στον Ελληνισμό της Πόλης αλλά σ' ολόκληρο το χριστιανισμό όπου κι' αν βρίσκεται. Γι' αυτήν ακριβώς την αξία του ο Γεννάδιος

Ο όχλος καταστρέφει με μανία ό,τι υπάρχει μέσα στο σπίτι μαζί με την πλούσια βιβλιοθήκη που είχε δημιουργήσει ο Γεννάδιος. Στη συνέχεια τον σέρνουν στο δρόμο συνεχίζοντας την κακοποίησή του ώσπου τον εγκαταλείπουν αναίσθητο. Ο Μητροπολίτης Ηλιουπόλεως Γεννάδιος, πεθαίνει λίγα εικοσιτετράωρα μετά τα γεγονότα.

Στη Σμύρνη, οργανωμένα στίφη ξεχύνονται στους δρόμους με προκαθορισμένους στόχους: Ο πρώτος στόχος είναι το Ελληνικό περίπτερο στη Διεθνή Έκθεση της Σμύρνης, που καταστρέφεται και πυρπολείται. Ο δεύτερος στόχος είναι το Γενικό Προξενείο της Ελλάδος στη Σμύρνη που παραδίδεται στις φλόγες μπροστά στο απαθές βλέμμα των Τούρκων φρουρών του. Έντρομος ο Γενικός Πρόξενος καταφέρνει να διαφύγει με την οικογένειά του από την πίσω πόρτα. Ο επόμενος στόχος, τα σπίτια των Ελλήνων αξιωματικών που υπηρετούσαν στο ΝΑΤΟ. Με καταλόγους που έχουν τις διευθύνσεις τους, οι "διαδηλωτές" επιτίθενται εναντίον τους ρημάζοντας, λεηλατώντας, κακοποιώντας και καίοντας έπιπλα, σπίτια και ελληνικές σημαίες.

Όταν, μετά τα μεσάνυχτα, οι οργανωμένες ομάδες έχουν ολοκληρώσει το έργο τους η Τουρκική Κυβέρνηση ευαρεστείται, επιτέλους, να κηρύξει στρατιωτικό νόμο.

Το σχέδιό τους σημείωσε καταπληκτική επιτυχία. Το σύνολο σχεδόν των ελληνικών περιουσιών καταστράφηκε. Ο ελληνικός πληθυσμός τρομοκρατήθηκε. Οι απειλές για την ζωή των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης τους έκανε να νοιώθουν πώς βρισκόταν σ' ένα απέραντο ναρκοπέδιο.

Τα συνθήματα «Bugun maliniz, yarin kafaniz» (Σήμερα το βιός σας, αύριο το κεφάλι σας) και «Dun seker bayrami, bugun kurban bayrami» (Χθες ήταν η γιορτή του γλυκού, σήμερα είναι η γιορτή της θυσίας), σπέρνουν τον τρόμο και τον πανικό στον θανάσιμα λαβωμένο Ελληνισμό της Πόλης. Το καταλυτικό συναίσθημα της ανασφάλειας παραλύει τις ψυχές όλων. Τα δάκρυα, στα μάτια και στις καρδιές, τρέχουν ασταμάτητα.


Ο Πατριάρχης Αθηναγόρας, ο τραγικός πνευματικός ηγέτης που έσειρε τον βαρύ σταυρό του μαρτυρίου, προσπαθεί να εμψυχώσει όλους όσους έχασαν το θάρρος κι' είναι έτοιμοι να φύγουν:

- "Είδατε, τους λέει, τα κόκκαλα; Ξεθάφτηκαν για να σας μιλήσουν, για να σας πουν το χρέος πού χετε να μείνετε σε τούτη τη γη που γεννήθηκαν οι πατέρες σας, οι πατέρες των πατέρων σας, εσείς, τα παιδιά σας".

     Μάταια όμως. Η μοίρα της Πολίτικης ρωμιοσύνης είναι πολύ σκληρή.

     Το 1922 η Μικρασιατική καταστροφή, το 1928 η συμφορά με την φωτιά που σε μιά νύχτα αποτέφρωσε τα περίφημα Ταταύλα, το 1941 η στρατολόγηση είκοσι ηλικιών και η αποστολή της σε τάγματα εργασίας, το 1942 το περίφημο βαρλίκι που εξόντωσε οικονομικά και φυσικά τον Πολίτικο Ελληνισμό και τώρα ο τυφώνας που σάρωσε στο πέρασμά του, μέσα σε λίγες ώρες, τους κόπους μιας ζωής. Η ομογένεια της Κωνσταντινούπολης δεν αντέχει πιά άλλο. Γονατίζει κάτω απ' τα συνεχή κι' ανελέητα χτυπήματα. Σε λίγο, καραβάνια ολόκληρα εγκαταλείπουν τη Βασιλεύουσα για να σώσουν, τουλάχιστον, τη ζωή τους.

Οι εκκλησίες που πλημμύριζαν και στον αυλόγυρο ακόμα, αρχίζουν να ερημώνουν. Τα σχολεία βρίσκονται σιγά-σιγά χωρίς μαθητές και αρχίζουν να κλείνουν το ένα μετά το άλλο. Ο Ελληνισμός της Κων/λης συρρικνώνεται ραγδαία. Από 315.000 άτομα που υπήρχαν στην Κων/λη, Ίμβρο, Τένεδο, σε αντιστάθμισμα 80.000 περίπου μουσουλμάνων που κρατήθηκαν στη Δυτική Θράκη, στα πλαίσια της Συνθήκης της Λωζάνης που υπεγράφη το 1923 μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας, σήμερα δεν έχουν απομείνει παρά μόνο λίγες χιλιάδες που μετριούνται στα δάκτυλα του ενός χεριού, μετά και την χαριστική βολή των απελάσεων που ακολούθησαν 9 χρόνια αργότερα.

Και η Κωνσταντινούπολη ερημώνει, ξεραίνεται απ' τις ρίζες της, απ' τον Ελληνισμό της, που σκορπάει στο δρόμο της προσφυγιάς σαν φοβισμένο κοπάδι που προσπαθεί ν' αποφύγει τα σπασμένα γιαλιά που απλώνονται στους δρόμους απ' τις καταστροφές της μαύρης νύχτας.

Δυό εικοσιτετράωρα μετά τα γεγονότα, ο Τούρκος Πρωθυπουργός Αντάν Μεντερές, με την συνήθη εξοργιστική Τούρκικη υποκρισία, δηλώνει πώς τα έκτροπα ήταν έργο των κομμουνιστών που σκόπευαν να ανατρέψουν το καθεστώς της Τουρκίας.
Την επομένη όμως, ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης Ισμέτ lνονού, δηλώνει στα γραφεία του Λαϊκού Κόμματος, του οποίου ήταν αρχηγός, με αφοπλιστική ειλικρίνεια: «Είναι καλό που δεν αναμείχτηκε το κόμμα μας στα γεγονότα, όμως οι εκδηλώσεις αυτές ήταν πολύ καλά οργανωμένη εθνική ενέργεια και ωφέλιμη για να καθαρίσει η χώρα μας από το ελληνικό στοιχείο, που είναι ένας βραχνάς».

Ο Διεθνής Τύπος δίνει μεγάλη προβολή στο πογκρόμ εναντίον του Ελληνισμού στην Τουρκία. Μεγάλης κυκλοφορίας εφημερίδες όχι μόνο της Ευρώπης αλλά και της Αμερικής, της Μέσης Ανατολής, της Αφρικής και του Καναδά περιγράφουν με τα μελανώτερα χρώματα την Τουρκική θηριωδία.

      Στις 14 Σεπτεμβρίου 1955, ο Άγγλος δημοσιογράφος Νοέλ Μπάρμπερ γράφει, μεταξύ άλλων, στην Βρεττανική εφημερίδα «Νταίηλυ Μαίηλ»:

«Ο ιερέας της εκκλησίας του Γενή Μαχαλά, αφού γυμνώθηκε, δέθηκε σ ένα φορτηγό αυτοκίνητο που τον γυρνούσε στους δρόμους όπου το πλήθος τον έφτυνε. Απ' όσα είδα και άκουσα δεν μου μένει καμμιά αμφιβολία ότι η επίθεση του Τουρκικού όχλου κατά των ελληνικών περιουσιών είχε προμελετηθεί και προετοιμαστεί με επιμέλεια. Η φωτιά που σάρωσε την Πόλη άναψε σε εκατό διαφορετικά σημεία την ίδια ακριβώς ώρα.
Ο όχλος καθοδηγείτο από ειδικά άτομα που υποδείκνυαν ποιά καταστήματα και ποιά σπίτια έπρεπε να καταστραφούν και ποιά έπρεπε να μείνουν άθικτα, συνεπώς καθοδηγείτο από ψύχραιμους εγκέφαλους που χειραγωγούσαν τις πράξεις του με σταθερό, προμελετημένο και αντικειμενικό σκοπό. Με μια ταχύτατη προσπάθεια οι Τούρκοι για να κατευνάσουν τον αγανακτισμένο από την πρωτοφανή αυτή αγριότητα, κόσμο, επέρριψαν όλη την ευθύνη στους κομμουνιστές.
Μπορώ να διαβεβαιώσω πως δεν υπάρχει ούτε κόκκος αλήθειας στον ισχυρισμό αυτό. Επί δέκα ολόκληρα χρόνια τώρα η Τουρκία καυχάται πως δεν έχει κομμουνιστές, και δεν έχει πράγματι. Πως λοιπόν, μέσα σε μια νύχτα, ξεπήδησε ολόκληρο πλήθος απ' αυτούς για να προκαλέσει τόσες καταστροφές, με την ανοχή μάλιστα των αστυνομικών αρχών;».
     Πέντε χρόνια μετά τα γεγονότα ανετράπη η Κυβέρνηση του Αντνάν Μεντερές από στρατιωτικό πραξικόπημα. Ακολούθησε η δίκη της Πλάτης που έληξε στις 5/1/1961. Ο πρωθυπουργός Αντναν Μεντερές και ο Υπουργός των Εξωτερικών Φατίν Ρουστού Ζορλού βρέθηκαν ένοχοι για πολλά αδικήματα, μεταξύ των οποίων και γιο την οργάνωση και εκτέλεση του πογκρόμ εναντίον των Χριστιανών στις 6 Σεπτεμβρίου 1955. Και οι δύο θανατώθηκαν με απαγχονισμό.

Το χωριό Γκιόρζε της Μικράς Ασίας απ' το οποίο προερχόταν οι περισσότεροι Λαζοί επιδρομείς, τέσσερις βδομάδες μετά τα γεγονότα, καταστράφηκε τελείως από μεγάλη πυρκαγιά, ενώ δύο άλλα χωριά, που επίσης συμμετείχαν στην επιδρομή, ισοπεδώθηκαν κυριολεκτικά από ισχυρό σεισμό.

Αντί επιλόγου, ας θυμηθούμε πάλι τα λόγια του φιλόσοφου Τουχόλσκυ: «Πες μου πως μεταχειρίζεσαι τις μειονότητές σου, να σου πω το επίπεδο του πολιτισμού σου».

Και δε μας μένει παρά μόνο η παρηγοριά, πως εμείς τουλάχιστον οι Έλληνες, υπερασπιζόμαστε όχι μόνο με λόγια, αλλά και με έργα, το επίπεδο του πολιτισμού μας, τουλάχιστον όσον αφορά τη μεταχείριση που επιφυλάσσουμε στη μουσουλμανική μειονότητα της Δυτικής Θράκης.
 
konstantinople

 
6-7 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1955 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ


ΜΕ ΤΗΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΑΘΟΔΗΓΗΣΗ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΤΟΥΣ

ΟΙ ΤΟΥΡΚΟΙ, ΜΕΣΑ ΣΕ ΜΙΑ ΝΥΧΤΑ, ΚΑΤΕΣΤΡΕΨΑΝ, ΕΚΑΨΑΝ ΚΑΙ ΛΕΗΛΑΤΗΣΑΝ:

 
4.340 ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΑΤΑΣΤΗΜΑΤΑ

2.600 ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΑ ΣΠΙΤΙΑ

73 ΕΚΚΛΗΣΙΕΣ

26 ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΧΟΛΕΙΑ

110 ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΕΣΤΙΑΤΟΡΙΑ

21 ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΑ

27 ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΕΙΑ

3 ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΕΣ



HMΕPA ΜΝΗΜΗΣ

ΠΗΓΗ: ΣΥΛΛΟΓΟΙ ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΩΝ

ΑΝΤΙΑΙΡΕΤΙΚΟΝ ΕΓΚΟΛΠΙΟΝ   www.egolpion.com



Navmaxia Limnou

Του Αντιναυάρχου ε.α., Ξενοφώντος Μαυρογιάννη Π.Ν.

 

Έτσι, χάρη στην ταχύτητα του Αβέρωφ και την δεξιότητα του Κουντουριώτη σύντομα ο τουρκικός στόλος βρέθηκε ανάμεσα σε δυο πυρά, με μόνη επιλογή την άτακτη υποχώρηση. Το πάθος με το οποίο πήγαινε ολοταχώς επάνω στο «Βαρβαρόσα» σχολιάστηκε μεταξύ των μελών του πληρώματος. Ενώ αργότερα όταν τον ρώτησαν για το παράτολμο σχέδιο του εκείνος απάντησε:

«Στους δυο κάβους των Δαρδανελίων, της Έλλης και του Κουμ Καλέ έβλεπα τον παππού και τον Μιαούλη να μου φωνάζουν «έλα»

Οι ναυμάχοι του Αιγαίου

Οι Βαλκανικοί πόλεμοι υπήρξαν λίαν καθοριστικοί για την εδαφική και πληθυσμιακή επέκταση της πατρίδας μας και μαζί και με τους άλλους που ακολούθησαν το 1914-1918, διαμόρφωσαν τον πολιτικό χάρτη των χωρών της Βαλκανικής. Η χώρα μας διπλασιάστηκε σε έκταση και πληθυσμό, κυρίως με τον Α' Βαλκανικό Πόλεμο και η μέχρι τότε μικρή και ασήμαντη Ελλάδα έγινε μία σημαντική πολιτική και στρατιωτική δύναμη της περιοχής, σεβαστή στους γείτονές της.

Με την επέτειο εφέτος των 94 χρόνων* από τις ναυμαχίες της Έλλης και της Λήμνου θα ξαναθυμηθούμε, μέσα απ’ αυτές τις σελίδες, τις ημέρες και τα έργα του Στόλου του Αιγαίου στις δύο αυτές ναυμαχίες που δεν θα ήταν υπερβολή αν λεχθεί ότι άλλαξαν την πορεία της ιστορίας των Βαλκανικών λαών.

Στο προηγούμενο τεύχος εξιστορήσαμε τα γεγονότα που έλαβαν χώρα κατά τη ναυμαχία της Έλλης. Στο παρόν θα περιγράψουμε τη ναυμαχία της Λήμνου.

Οι αψιμαχίες του Δεκεμβρίου

Μετά τη ναυμαχία της Έλλης ο αρχηγός του τουρκικού στόλου αναλαμβάνει το έργο της αντεκδίκησης φροντίζοντας να φέρει και πάλι τα πλοία του, το ταχύτερο, σε ετοιμοπόλεμη κατάσταση.

Το τρωθέν τουρκικό γόητρο μετά την υποχώρηση του στόλου άρον-άρον στα Στενά και τις ζημιές των πλοίων κατά τη ναυμαχία της Έλλης, επιζητεί μία ναυτική επιτυχία. Αυτό κάνει τους Τούρκους τολμηρότερους. Τα καταδρομικά και τα αντιτορπιλικά βγαίνουν συχνότερα από τα Στενά, παρενοχλούν και βάλλουν κατά των ελληνικών πλοίων που περιπολούν, σπεύδοντας να μπουν και πάλι στα Στενά, όταν εμφανίζεται η κύρια δύναμη του ελληνικού στόλου.

Το ελληνικό Υπουργείο Ναυτικών, γνωρίζοντας την ορμητικότητα του ναυάρχου Κουντουριώτη, του συνιστά να αποδεχθεί τη μάχη μόνο κάτω από όρους κάθε δυνατής ασφάλειας για τα πλοία.

«Μη διακινδυνεύσητε, επ’ ουδενί λόγω ασφάλειαν πλοίων υπό τα φρούρια και μειονεκτικούς όρους. Περί τόλμης ναυάρχου στόλου ουδεμία υπάρχει καθ’ όλην την Ελλάδα αμφιβολία», του τηλεγραφούσε.

Η παράτολμη εφόρμηση του «Αβέρωφ» κατά τη ναυμαχία της Έλλης, που δημιούργησε αίσθημα υπεροχής και αποφασιστικότητας στην ελληνική πλευρά και συγχρόνως πλήρη σύγχυση και αποδιοργάνωση του αντιπάλου και ήταν η νικηφόρα ενέργεια που έτρεψε σε φυγή τον τουρκικό στόλο, δέχθηκε, εκ των υστέρων, κριτική από τους επιτελικούς των γραφείων. Υποστήριζαν ότι δεν έπρεπε ο Ναύαρχος να εκθέσει το μοναδικό αξιόμαχο ελληνικό πλοίο στον κίνδυνο καταστροφής, θέτοντάς το υπό τα πυρά των φρουρίων (ο αρχιεπιστολέας και κυβερνήτης του «Αβέρωφ» πλοίαρχος Σ. Δούσμανης, στο ημερολόγιο του πλοίου, ουδέποτε δέχθηκε ότι μπήκε ο «Αβέρωφ» στο βεληνεκές των πυροβόλων των φρουρίων). Αποτέλεσμα ήταν να ανησυχήσει η Κυβέρνηση αλλά και ο ίδιος ο Βασιλιάς, ο οποίος έστειλε μήνυμα στον Κουντουριώτη:

«... Έχω καθήκον να σου συστήσω σύνεσιν και φρόνησιν.... Τα ήδη αποτελέσματα των πράξεών σου και του ανδρείου στόλου μας είναι τόσον μεγάλα και σπουδαιότατα, ώστε ουδείς αμφιβάλλει περί της ναυτικής δυνάμεώς μας απέναντι της Τουρκικής. Ζήτω ο άξιος Ναύαρχος του Στόλου μας Κουντουριώτης. Γεώργιος Α'».

Στις 9 και 22 Δεκεμβρίου τα περιπολικά μας αντιμετωπίζουν το «Μετζητιέ» και το «Χαμηδιέ» που συνοδεύονται από αντιτορπιλικά τα οποία όμως υποχωρούν στα Στενά, όταν εμφανίζονται τα ελληνικά θωρηκτά. Στην πρώτη μάλιστα επίθεση το υποβρύχιο «Δελφίν» εξαπολύει μία τορπίλη κατά του «Μετζητιέ», χωρίς αποτέλεσμα. Η τορπίλη μόλις έφυγε από το υποβρύχιο βυθίστηκε, λόγω κακής στεγανότητας. Ήταν η πρώτη επίθεση υποβρυχίου στα παγκόσμια ναυτικά χρονικά.

Τα τουρκικά θωρηκτά, εν τω μεταξύ, συνεχίζουν την επισκευή των βλαβών που είχαν υποστεί κατά τη ναυμαχία της Έλλης. Τα φρούρια απέναντι από την Τένεδο ενισχύονται με βαρέα πυροβόλα.

Ο πυρετός όλων αυτών των προετοιμασιών οφείλεται στην πίεση που ασκούν ιδιαίτερα οι νέοι αξιωματικοί, για να ξεπλύνουν τη ντροπή της ναυμαχίας της Έλλης.

Έφτασαν οι γιορτές.

Τα ελληνικά θωρηκτά είναι αγκυροβολημένα στο Μούδρο και τα αντιτορπιλικά, εκτός απ’ αυτά που κάνουν περιπολία, στην Τένεδο.

Η λειτουργία στο μικρό παρεκκλήσι του «Αβέρωφ», μαζί μ’ ένα καλύτερο συσσίτιο και με το σημαιοστολισμό, ήταν τα μόνα που θύμισαν την ημέρα των Χριστουγέννων.

Οι πληροφορίες που φτάνουν από παντού στον Ναύαρχο θέλουν τον τουρκικό στόλο να επιχειρεί νέα έξοδο.

sima kountourioti

Ο αντιπερισπασμός του «Χαμηδιέ»

Ήρθε η πρωτοχρονιά.

Ο καιρός άρχισε να φουντώνει. Η γραιγοτραμουντάνα, θεριό ανήμερο, κατεβάζει από το Θρακικό, βουνά τα κύματα. Κρύο και χιονόνερο σου τρυπάνε το κόκκαλο.

Τα «Σφενδόνη», «Ναυκρατούσα» και «Λόγχη» παραδέρνουν μεταξύ Λήμνου, Ίμβρου, Τενέδου από την παραμονή της πρωτοχρονιάς αποφασισμένα να μην αφήσουν τον εχθρό να κουνηθεί. Πρωί, στις 2 του Γενάρη, μετά τη βελτίωση του καιρού, σκαντζάρονται από τα «Αετό», «Νίκη» και «Πάνθηρα».

Ησυχία επικρατεί παντού. Στις 12.15 τηλεγράφημα από το Υπουργείο πληροφορεί τον Ναύαρχο ότι τουρκικό θωρηκτό με τέσσερες καπνοδόχους βομβαρδίζει τη Σύρο. Μετά από λίγο άλλο τηλεγράφημα αναφέρει ότι πρόκειται για το «Μετζητιέ».

Η είδηση πέφτει σαν κεραυνός. Σύγχυση και ταραχή επικρατεί στο επιτελείο της ελληνικής ναυαρχίδας. Πρόκειται για το «Χαμηδιέ», όπως διαπιστώθηκε αργότερα, το οποίο με χρώμα λευκό - όπως τα ρωσικά πολεμικά - και την προσθήκη δύο καπνοδόχων, για παραπλάνηση, τη νύχτα της 1ης του Γενάρη, με τη μεγάλη κακοκαιρία. κατορθώνει να διαφύγει από την επιτήρηση των ελληνικών αντιτορπιλλικών και επιχειρεί τον αιφνιδιασμό. Κυβερνήτης του είναι ένας από τους καλύτερους αξιωματικούς του Τουρκικού Ναυτικού, ο Ρεούφ Βέης.

Οι Τούρκοι πίστευαν, ήταν σχεδόν βέβαιοι, ότι με τον αντιπερισπασμό αυτό θα παρέσυραν τον ελληνικό στόλο μακρυά από τα Στενά για καταδίωξη του επιδρομέα. Ποντάριζαν βεβαίως και στον ορμητικό χαρακτήρα του Κουντουριώτη. Πολύ μετά το τέλος του πολέμου, έγραφε ένας Τούρκος ναυτικός αναλυτής, ο χασάν Σαμή Βέης: «Ο σκοπός ήτο να προσελκυσθή ο προ των Στενών κατοπτεύων ελληνικός στόλος εις καταδίωξίν του... ιδίως δε όπως προσελκυσθή προς καταδίωξιν του καταδρομικού μας το ελληνικόν θωρηκτόν «Αβέρωφ» και όπως διά της τοιουτοτρόπως απομακρύνσεώς του εκ του στομίου των Δαρδανελλίων κατορθώσουν αι εντός αυτών αποκλεισθείσαι μονάδες του στόλου μας, να επιχειρήσωσιν επιθέσεις κατά των νήσων και να εξαλείψωσι το υφιστάμενον κώλυμα και εμπόδιον διά την εκ μέρους ημών επανάκτησίν των... Το Μέγα Επιτελείον Στρατού είχε σχηματίση την ελπίδα, ότι ο «Αβέρωφ» θα ετίθετο εις καταδίωξιν του «Χαμηδιέ». Εν τούτοις οι Έλληνες, ούτε καν εσκέφθησαν τοιούτον και τοιουτοτρόπως δεν διέπραξαν το σφάλμα τού να διασπείρωσι τας δυνάμεις των».

Το τουρκικό σχέδιο ήταν πράγματι έξυπνο στη σύλληψή του και εφαρμόστηκε σωστά.

Το Υπουργείο των Ναυτικών μέσα στη γενική σύγχυση των πρώτων ωρών, μετά την είδηση του βομβαρδισμού της Σύρου, τηλεγραφεί στο στόλο:

«Μετζητιέ» βύθισαν «Μακεδονίαν» διευθύνεται Μύκονο. Γνώμη ημών είναι προς αποφυγήν χωρισμού στόλου, συγκλίνει άπας στόλος προς Σύρον προπορευόμενου «Αβέρωφ». Στράτος».

Το Υπουργείο φοβάται επιδρομή του καταδρομικού σε Πειραιά, Θεσσαλονίκη ή Πρέβεζα.

Ο Κουντουριώτης όμως με τη φωτεινή στρατηγική αντίληψη και τη λεπτή διαίσθηση, αντιλαμβάνεται το τουρκικό σχέδιο και χωρίς πολύ σκέψη αποφασίζει με τους επιτελείς του να μην καταδιώξει τον επιδρομέα. Τη στιγμή αυτή βρίσκει το ψυχικό σθένος να τιθασεύσει την ορμητική του ιδιοσυγκρασία. Εάν παρασυρόταν στην καταδίωξη του «Χαμηδιέ», θα διέσπειρε τις δυνάμεις του, θα εγκατέλειπε έξω από τα Στενά τα τρία θωρηκτά τα οποία θα ήταν εύκολη λεία για τον τουρκικό στόλο. Ο εχθρός θα καταλάμβανε τη Λήμνο και ο ελληνικός στόλος θα έχανε την κυριαρχία του Αιγαίου. Και δεν εκτέλεσε την εντολή του Υπουργείου. Ήταν μια σωτήρια απόφαση, που δικαίωσαν τα γεγονότα αργότερα. Δεν μένει όμως και αδρανής. Με συγκεντρωμένη τη δύναμή του συνεχίζει την περιπολία στην ευρύτερη περιοχή των επιχειρήσεων. Θέλει να εντοπίσει και να βυθίσει το «Χαμηδιέ» εάν επέστρεφε στη βάση του και συγχρόνως να δώσει ένα σκληρό χτύπημα στον τουρκικό στόλο, εάν έβγαινε από τα Στενά.

Ούτε όμως η περιπολία του στόλου, ούτε η επίμονη περιπολία των αντιτορπιλλικών έξω από τη Σμύρνη έχουν αποτέλεσμα. Πουθενά ο τουρκικός στόλος. Πουθενά το «Χαμηδιέ» που πίστευαν ότι θα επιστρέψει στη Σμύρνη. Αυτό πήρε άλλη κατεύθυνση και μετά τρίμηνη περιπλάνηση σε διάφορα λιμάνια της Μεσογείου, κατέληξε στο Πορτ-Σάιδ και από κει στη Χοδέιδα στην Ερυθρά, όπου μια ελληνική μοίρα αποτελούμενη από τα «Υδρα», «Πάνθηρα», «Κεραυνό» και «Δόξα» το απέκλεισε, από τις αρχές Απριλίου 1913 και για 45 ολόκληρες μέρες, μέχρι την ανακωχή, μη επιτρέποντάς του την έξοδο στη Μεσόγειο.

Είναι αναμφισβήτητο πάντως ότι η τολμηρή και επιδέξια δράση τού τούρκικου καταδρομικού τους τρεις αυτούς μήνες και εκνευρισμό προκάλεσε στην ελληνική κοινή γνώμη και απασχόλησε πολύ σε έρευνες και συνοδείες τα ελληνικά πλοία.

Ο ελληνικός στόλος μετά τα σήματα που πήρε από το Υπουργείο, αφού έμεινε σε περιπολία όλη τη μέρα και τη νύχτα της 2ας Ιανουαρίου χωρίς κανένα εντοπισμό, το απόγευμα της 3ης επαναπλέει στο Μούδρο.

Η ναυμαχία της Λήμνου

Η επόμενη μέρα κύλησε ήρεμα. Ο «Λέων» και η «Ασπίς» συνεχίζουν την περιπολία τους έξω από τα Δαρδανέλια. Με το μακρύστενο σκαρί τους αυλακώνουν τη θάλασσα, ίδια λαγωνικά που τριγυρνούν για το θήραμά τους, υπομονετικά, επίμονα, αποφασιστικά.

Το Σάββατο 5 Ιανουαρίου 1913 ξημέρωσε με τον ήλιο φωτεινό και τη θάλασσα ήρεμη. Χαρά Θεού. Ήταν μια από κείνες τις λαμπερές Γεναριάτικες μέρες που μόνο το Αιγαίο ξέρει να χαρίζει. Ήταν η μέρα που ο Αρχηγός του τουρκικού στόλου, πλοίαρχος Ραμίζ, είχε επιλέξει να προσβάλει τον ελληνικό. Τον φανταζόταν διεσπαρμένο και τον «Αβέρωφ» να καταδιώκει το «Χαμηδιέ». Θα κτυπούσε τα παλαιό θωρηκτά και θα ανακαταλάμβανε τη Λήμνο.

          Αφού επιθεώρησε τα πληρώματά του προσπάθησε να τους εμψυχώσει λέγοντας ότι όπως ο Βαρβαρόσα καταναυμάχησε τον Αντρέα-Ντόρια και το Χριστιανικό στόλο αποκτώντας την κυριαρχία της Μεσογείου, το ίδιο θα κάνει σήμερα και ο τουρκικός στόλος.

Νωρίς το πρωί τα τούρκικα πλοία άρχισαν να βγαίνουν από τα Στενά.

Στον ιστό της ναυαρχίδας είναι επηρμένη η τεράστια κόκκινη σημαία του Τούρκου πειρατή Βαρβαρόσσα με τα χρυσά γράμματα του Κορανίου, σύμβολο νίκης.

Στον όρμο του Μούδρου όλα είναι ήσυχα όταν ξαφνικά στις 08.20 σήμα του Μοιράρχου των ανιχνευτικών, αντιπλοιάρχου Παπαχρήστου επί του «Λέοντος», πληροφορεί τον Ναύαρχο ότι ολόκληρος ο τουρκικός στόλος βγαίνει από τα Στενά. Οι προβλέψεις του Κουντουριώτη είχαν επαληθευτεί.

Τα πλοία διατάσσονται να απάρουν αμέσως και την 09.45 βγαίνουν από τον όρμο του Μούδρου σε τρεις στήλες, «Αβέρωφ», «Σπέτσες», «Υδρα», «Ψαρά», τα ανιχνευτικά «Αετός», «Ιέραξ», δεξιά και τα τρία αντιτορπιλικά «Σφενδόνη», «Ναυκρατούσα», «Νίκη», αριστερά. Τα «Θύελλα», «Λόγχη», «Δόξα», «Βέλος» που εκτελούσαν περιπολία στις προσβάσεις της Σμύρνης διατάσσονται να συνενωθούν.

Ο Ναύαρχος με τον απόπλου εύχεται καλή ημέρα στα γενναία επιτελεία και πληρώματα και ειδοποιεί το Υπουργείο.

«Άπας ο τουρκικός στόλος εξήλθε, βαίνομεν προς συνάντησίν του» και το Υπουργείο απαντά «Ο Θεός μαζί σας».

Το ηθικόν των ελληνικών πληρωμάτων είναι υψηλό Ακράτητος ο ενθουσιασμός. Οι κινήσεις όλων ζωηρές, ακολουθούν το γνωστό πλέον γρήγορο ρυθμό.

Μετά από λίγα λεπτά οι οπτήρες των θωρηκτών, ψηλά από τα θωράκια, αναφέρουν πυκνούς καπνούς στο πέλαγος. Είναι ο «Λέων» και η «Ασπίς» σε γραμμή μετώπου που έρχονται ολοταχώς να συνενωθούν με τον υπόλοιπο στόλο. Πίσω τους, σε αρκετή απόσταση, ακολουθεί το «Μετζητιέ».

Στις 10.30 ο τουρκικός στόλος βρίσκεται περίπου 10 μίλια ανατολικά της άκρας Ειρήνη της Λήμνου κατά σειρά, «Βαρβαρόσσα», «Τουργούτ-Ρέις», «Μεσουδιέ» και «Μετζητιέ» σε μία γραμμή με πορεία νοτιοδυτική και στο βάθος, σε άλλη γραμμή, ακολουθούν οκτώ αντιτορπιλικά.

Ο ελληνικός θωρηκτός στόλος συγκλίνει προς τον εχθρό με πορεία νοτιοανατολική, ενώ τα τέσσερα αντιτορπιλικά και τα τρία ανιχνευτικά διατάσσονται να ταχθούν δεξιά, εκτός εχθρικού βεληνεκούς, αλλά σε απόσταση που να φαίνονται τα σήματα της ναυαρχίδας. Οι δύο στόλοι πλησιάζουν. Είναι σε οπτική επαφή. Αρχίζουν τους ελιγμούς για να ελαττώσουν τη μεταξύ τους απόσταση.

Στις 11.15 ο «Αβέρωφ» σημαίνει στα πλοία.

«Υπενθυμίζομεν το σήμα της 3ης Δεκεμβρίου. Το παν εξαρτάται από την σημερινήν ημέραν διά την αγαπητήν μας Ελλάδα. Φανήτε λεόντες. Κουντουριώτης» και στη συνέχεια διατάζει τα θωρηκτά:

«Βάλλατε κατά του εχθρού, εφόσον η απόστασις επιτρέπει την αποτελεσματικήν χρήσιν των διαφόρων όπλων. Παρακολουθείτε τας αυξήσεις και μειώσεις της ταχύτητος, αι οποίαι θα γίνωνται άνευ σήματος».

Ο πυρετός της μάχης ανεβαίνει. Με πετρωμένες ψυχές και σκληρά πρόσωπα οι Έλληνες ναύτες περιμένουν έτοιμοι στις θέσεις μάχης. Έτοιμοι για την υπέρτατη θυσία αν χρειαστεί. Η δίψα για τη νίκη ξεχειλίζει τις καρδιές. Οι σκοπευτές, τούτη τη φορά, βλέπουν καλύτερα τον εχθρό.

Ένας ελαφρύς νοτιοδυτικός άνεμος ρυτιδώνει απαλά το πέλαγος. Μερικά δελφίνια συναγωνίζονται τα πλοία ανύποπτα για το δράμα που πρόκειται να επακολουθήσει.

Στις 11.34, από 8.400 μέτρα, τα ελληνικά πλοία βλέπουν να λάμπουν ξαφνικά οι πλευρές των τουρκικών θωρηκτών. Είναι οι πρώτες ομοβροντίες. Η ναυμαχία έχει αρχίσει.

Οι Έλληνες απαντούν αμέσως. Οι οβίδες διασταυρώνουν το φονικό τους πέρασμα, στριγγλίζοντας. Ο αέρας δονείται από τους κρότους των πυροβόλων. Το πέλαγος ακτινοβολεί από τις λάμψεις.

Ο Ναύαρχος από το «εχυρό» της κάτω γέφυρας του «Αβέρωφ» με το σταυρό κρεμασμένο στο στήθος παρακολουθεί ήρεμος την προσπέλαση κατά του εχθρού. Ο Κυβερνήτης δίπλα του δίνει διαταγές για τους χειρισμούς τού πλοίου. Παρακολουθεί τη θέση των άλλων σκαφών της παράταξης και την εξέλιξη της ναυμαχίας.

Το τουρκικό πυρ είναι γρήγορο, αλλά άστοχο. Φαίνεται όμως αραιότερο από την προηγούμενη φορά, ίσως επειδή λείπουν οι βολές των φρουρίων.

Αντίθετα οι ελληνικές βολές από την αρχή είναι πιο δραστικές και πλήττουν καίρια τα εχθρικά πλοία. Οι αντίπαλοι όλο και ζυγώνουν. Πληθαίνουν οι ομοβροντίες και από τις δυο μεριές. Ο «Αβέρωφ» και οι «Σπέτσες» συγκεντρώνουν το πυρ τους επί του «Βαρβαρόσσα», ενώ τα «Ψαρά» και η «Υδρα» βάλλουν κατά του «Μεσουδιέ».

Το «Μετζητιέ» που από την αρχή της ναυμαχίας είναι πίσω από τη στήλη των θωρηκτών, την 11.40 μαζί με τα αντιτορπιλικά αναστρέφουν και απομακρύνονται προς τα βορειοανατολικά.

Η μάχη βρίσκεται στο αποκορύφωμά της. Η απόσταση συνεχώς μικραίνει. Τώρα είναι 6.700 μέτρα. Οι κάνες των πυροβόλων ξερνούν όγκους χάλυβα που πάνε να σκορπίσουν το θάνατο στον εχθρό. Οι Έλληνες ναύτες πολεμούν με πείσμα, αυταπάρνηση και μίσος. Θέλουν να τελειώνουν μια ώρα αρχύτερα. Τα τουρκικά πλοία αρχίζουν να υποφέρουν. Τα γύρω νησιά Λήμνος, Ίμβρος, Τένεδος και οι απέναντι Μικρασιατικές ακτές δονούνται από τους κρότους των πυροβόλων.

Στις 11.50 το «Μεσουδιέ» τυλίγεται στις φλόγες και τους καπνούς. Μια οβίδα των «Ψαρών» ανατινάζει το μεσαίο πύργο και μαζί την ομοχειρία του. Η «Ύδρα» και τα «Ψαρά» συνεχίζουν να βάλλουν εναντίον του. Το πλοίο βγαίνει αμέσως από τη γραμμή και απομακρύνεται προς το Βορρά. Τα άλλα δύο θωρηκτά συνεχίζουν την πορεία τους.

Την ίδια ώρα συνεχόμενες βολές του «Αβέρωφ» πλήττουν το «Βαρβαρόσσα». Περίπου 15 βλήματα σκορπούν το θάνατο και την καταστροφή σε ιστούς, καπνοδόχους, βάρκες, ανεμοδόχους και υπερκατασκευές. Πυκνοί καπνοί και φλόγες τυλίγουν την εχθρική ναυαρχίδα. Μετά από λίγα λεπτά, στις 11.54, μια πυρκαγιά φαίνεται μεταξύ γεφύρας και πρώτης καπνοδόχου. Ο ιστός μαζί με την τεράστια κόκκινη σημαία που συγκέντρωνε τις ελπίδες ολόκληρου του τουρκικού στόλου, πέφτει στη θάλασσα. Ο «Αβέρωφ» συνεχίζει να χτυπά με λύσσα το «Βαρβαρόσσα». Μια ομοβροντία ανατινάζει το μεσαίο πύργο και την ομοχειρία του, 33 άνδρες από τους 35 πέφτουν νεκροί. Αμέσως η τουρκική ναυαρχίδα στρέφει αριστερά και απομακρύνεται ολοταχώς προς το Βορρά, μαζί με το «Τουργούτ-Ρέίς.

Ο τουρκικός στόλος τώρα υποχωρεί, χωρίς καμία τάξη. Υποχωρεί προς τα Στενά.

Με ξαναμμένα πρόσωπα και μάτια που πετάνε φλόγες οι Έλληνες ναύτες ξεσπάνε σε ζητωκραυγές. Ο Ναύαρχος με ανήσυχο βλέμμα κοιτάζει την τουρκική αρμάδα στην άτακτη φυγή της. Πάλι πάνε να του ξεφύγουν. Πάλι θα ξαναμπούν στα Στενά οι αλλόθρησκοι σκέπτεται. Πρέπει να τελειώνει μια για πάντα μαζί τους. Πρέπει να τελειώνει τώρα που είναι μακρυά από τα φρούρια. Και στις 12.15 κινείται ανεξάρτητα προς τα Στενά, θέλοντας να ανακόψει την οπισθοχώρηση του εχθρού. Τώρα αρχίζει η δεύτερη φάση της ναυμαχίας. Η καταδίωξη.

Ο «Αβέρωφ» βάλλει εναλλάξ με τα πυροβόλα και των δύο πλευρών πλησιάζοντας συνεχώς τον εχθρό.

Το θέαμα είναι μοναδικό. Ένα πλοίο καταδιώκει ολόκληρο στόλο που φεύγει πανικόβλητος. Ο «Αβέρωφ» μοιάζει με μαντρόσκυλο. Πηγαίνοντας, πότε δεξιά, πότε αριστερά, προσπαθεί να βάλει τα πρόβατα στο μαντρί, όπως επιτυχημένα περιγράφει ο Δούσμανης. Η ναυτική ιστορία έχει να επιδείξει ηρωισμούς και τρελές πράξεις. Το περιστατικό όμως αυτό δεν έχει το ταίρι του.

Οι οβίδες του «Αβέρωφ» συνεχίζουν να πέφτουν πάνω στο ταλαιπωρημένο κουφάρι του «Βαρβαρόσσα», που μαζί με το «Τουργούτ-Ρέις», έχουν μείνει πιο πίσω. Τρυπάνε τη θωρακισμένη ζώνη του, άλλα βλήματα χτυπάνε τα αθωράκιστα μέρη, καταστρέφοντας κεραίες, βάρκες, ιστούς, υπερκατασκευές. Δύο απ' αυτά περνάνε το θώρακα και εκρήγνυνται σε δύο υποφράγματα σκορπώντας το θάνατο σε πολλούς από το πλήρωμα. Ένα τρίτο εκρήγνυται στο έκτο υπόφραγμα. Νέες πυρκαγιές, νέα σύγχυση και πανικός. Συντρίμια, φλόγες, καπνοί, νεκροί και τραυματίες παντού.

Η ταχύτητα της τουρκικής ναυαρχίδας τώρα ελαττώνεται στους 12 κόμβους. Το «Τουργούτ-Ρέις» είναι επικεφαλής της στήλης. Τα υπόλοιπα πλοία του τουρκικού στόλου προηγούνται αρκετά.

Ο πλοίαρχος Ραμίζ, βλέποντας τη ναυαρχίδα του να υποφέρει από τα σκληρά χτυπήματα του «Αβέρωφ», στις 12.50 διατάζει το «Τουργούτ- Ρέις» που προπορευόταν και μέχρι στιγμής ήταν ανέπαφο, γιατί κανένα από τα πλοία μας δεν το χτυπούσε, να μπει επ’ ουράς. Θέλει να ανασυντάξει τις δυνάμεις του για να μπορέσει ο «Βαρβαρόσσα» να σβήσει τις πυρκαγιές και να εξακριβώσει την έκταση των ζημιών.

Αλλά και ο «Αβέρωφ» δέχεται δύο βλήματα στην αριστερή του πλευρά που προκαλούν παροδική πυρκαγιά στο νοσοκομείο και βλάβη στη θωρηκτή πόρτα του πρωραίου υποστρώματος. Ζημιές αμελητέες.

Ο πλοίαρχος Γκίνης, Μοίραρχος της Μοίρας των παλαιών θωρηκτών, βλέποντας μετά από λίγη ώρα ότι δεν μπορεί να ακολουθήσει τον «Αβέρωφ» στη ξέφρενη πορεία του, παίρνει την πρωτοβουλία και κινείται ανεξάρτητα προσπαθώντας να πλησιάσει τον εχθρό. Η απόσταση που τους χωρίζει είναι 11.000 μέτρα. Απόσταση απαγορευτική για βολή. Πρέπει να ελαττωθεί στα 7.500 μ. για να έρθουν στο βεληνεκές των πυροβόλων. Οι μηχανικοί καταβάλλουν υπεράνθρωπες προσπάθειες και δίνουν όλη την ισχύ στις μηχανές. Τα γέρικα καράβια στις 12.10 καταφέρνουν να αναπτύξουν για μιάμιση ώρα 15 κ., ταχύτητα που φτάνει τη μέγιστη από κατασκευής.

Ο «Αβέρωφ» ελαττώνει ταχύτητα στους 12 κ. για να τους δώσει τη δυνατότητα να πλησιάσουν. Βλέποντας όμως, μετά από λίγο, ότι αυτά καθυστερούν και υπάρχει κίνδυνος να χάσει την επαφή βολής από τα τούρκικα θωρηκτά, αυξάνει και πάλι στους 18 κ. συγκεντρώνοντας τώρα τα πυρά κατά του «Τουργούτ-Ρέις» που ακολουθεί την τουρκική ναυαρχίδα, η οποία παραλλάσσει από τα δυτικά την άκρα Πουνέντε της Τενέδου.

Οι πρώτες ομοβροντίες πλήττουν το τούρκικο θωρηκτό. Πυρκαγιές και πυκνοί καπνοί τυλίγουν αμέσως το σκάφος. Τα βλήματα του «Αβέρωφ» σφυροκοπούν ανελέητα το «Τουργούτ». Διαπερνούν θωρακισμένα και αθωράκιστα μέρη και προκαλούν μεγάλες καταστροφές σε υποφράγματα, υπερκατασκευές, γαίανθρακαποθήκες, πυροβόλα. Η σύγχυση και οι ζημιές είναι μεγάλες. Ένα από τα βλήματα πλήττει την ίσαλο και προκαλεί διαρροή στο λεβητοστάσιο. Συντρίμια, νεκροί και τραυματίες, στα καταστρώματα και τα πυροβόλα.

Ο «Αβέρωφ» μοιάζει και πάλι με θηρίο που κυνηγάει το θήραμά του, μόνο που δεν τρέχει πάση δυνάμει, όπως στη ναυμαχία της «Έλλης». Με τη μεγίστη ταχύτητα ίσως να μπορούσε να ανακόψει από δεξιά τη φυγή του εχθρού προς τα Στενά. Στο μυαλό του Ναυάρχου υπάρχουν τα λόγια του Βασιλιά και του Υπουργείου, μετά τη ναυμαχία της Έλλης, για φρόνηση και σύνεση.

Στις 14.34, μετά δυόμιση ώρες αφ’ ότου άρχισε η καταδίωξη, τα τουρκικά πλοία γεμάτα καπνούς και πυρκαγιές, με το «Τουργούτ-Ρέις» με κλίση δεξιά, μπαίνουν στα Στενά.

Ο ναύαρχος Κουντουριώτης διατάζει παύση πυρός.

Η ναυμαχία της Λήμνου έχει τελειώσει. Η νίκη και πάλι στεφανώνει τα ελληνικά όπλα.

Τρεις ώρες κράτησε η ναυμαχία. Απ’ αυτές την πρώτη μισή ώρα τα πλοία αντάλλαξαν πυρά, εκ παρατάξεως και τις υπόλοιπες δυόμιση, τα ελληνικά καταδίωκαν τα τούρκικα. Κατά τη διάρκεια της καταδίωξης ο εχθρός δέχτηκε τα χειρότερα πλήγματα από τον «Αβέρωφ» και από αποστάσεις 5.000-9.900 μέτρων. Ο τουρκικός στόλος έφυγε και πάλι νικημένος, με πολύ περισσότερες ζημιές τη φορά αυτή, για να μην ξαναβγεί πλέον από το ορμητήριό του.

Thorikto Averof

Ο στόλος του Αιγαίου συνεχίζει να περιπολεί έξω από τα Στενά.

Ο Ναύαρχος ζητά να του αναφέρουν τα πλοία τυχόν βλάβες από τη ναυμαχία. Οι απαντήσεις φτάνουν απ’ όλους. Κανένας δεν έχει σκοτωθεί ή τραυματιστεί. Όλα τα πλοία παραμένουν αξιόμαχα».

Τα πλοία τώρα περνούν μπροστά από τον «Αβέρωφ». Η μπάντα στην πρύμη παίζει το αγαπημένο εμβατήριο του Ναυάρχου. Αξιωματικοί και ναύτες με πρόσωπα αγριεμένα από τη μάχη, με μάτια γεμάτα φλόγες, αφήνουν να ξεχυθεί μυριόστομη η ιαχή για τη μεγάλη νίκη. Υπερήφανη αγαλλίαση επικρατεί παντού. Ένας κόμπος όμως βαραίνει την καρδιά του Ναυάρχου. Δεν είδε το άγριο θέαμα του βυθιζόμενου εχθρού. Το παράπονο αυτό θα τον συνοδεύει μέχρι το θάνατό του.

Όταν πλέον και οι τελευταίοι καπνοί έχουν χαθεί στο βάθος του Ελλησπόντου, ο νικητής στόλος γυρίζει στο Μούδρο. Ώρα 17.00 τα πλοία αγκυροβολούν. Οι βαριές άγκυρες, με το στριγγό ξετύλιγμα της καδένας από τα όκια των πλοίων, ταράζουν το ήρεμο δειλινό στον όρμο.

Με τον κατάπλου τηλεγραφεί στο Υπουργείο ο Αρχηγός: «Εχθρικόν στόλον διευθυνθέντα εις Λήμνον κατεναυμαχήσαμεν και κατεδιώξαμεν μέχρι Στενών εν οις κατέφυγεν εν αταξία. Διάρκεια ναυμαχίας τρίωρος. Έχομεν μόνον τραυματίαν ελαφρώς δίοπον σαλπιγκτήν Φιλιγκάτην Αγγελήν. Ζημίαι «Αβέρωφ» επουσιωδέστατοι. Μαχητική δύναμις πλοίου ανέπαφος. Κουντουριώτης».

Ο Υπουργός των Ναυτικών αμέσως συγχαίρει τον Ναύαρχο:

«Δεν ευρίσκω λέξιν κατάλληλον προς έκφρασιν του θαυμασμού μου διά την γενναιότητα των νικητών και του ενθουσιασμού του Έθνους διά την επικαιρότητα της νίκης. Στράτος».

Το τηλεγράφημα του Υπουργού ακολουθούν τηλεγραφήματα του Βασιλιά, του Διαδόχου, της Κυβέρνησης που διερμήνευαν όλα τη χαρά και τον ενθουσιασμό της πατρίδας.

Σείστηκε και πάλι η Αθήνα. Ώρες ευδαιμονίας ζούνε οι Έλληνες. Απ’ άκρου εις άκρον συζητάνε για τη νέα νίκη, προσπαθώντας να μάθουν περισσότερες λεπτομέρειες. Μα και έξω από τα σύνορα της Ελλάδας τα κατορθώματά τους κάνουν το γύρο της Ευρώπης. Οι ξένες εφημερίδες γράφουν για τους άθλους των νέων μπουρλοτιέρηδων, περιγράφουν τις ναυμαχίες, εξυμνούν το ελληνικό ναυτικό και μιλάνε πια για ελληνική κυριαρχία στο Αιγαίο.

Οι ζημιές και απώλειες των δύο στόλων

Οι ζημιές του ελληνικού στόλου ήταν ασήμαντες. Τα τρία θωρηκτά παρέμειναν τελείως ανέπαφα, ενώ ο «Αβέρωφ» δέχτηκε μόνο δύο βλήματα που δεν επηρέασαν καθόλου τη μαχητική του ικανότητα. Φαίνεται ότι είχε κάποιο τυχερό άστρο το πλοίο αυτό. Γι’ αυτό και τα πληρώματα το ονόμασαν «ο τυχερός Μπάρμπα Γιώργος».

Μόνο ένα τραυματία είχαν τα ελληνικά πλοία. Το δίοπο σαλπιγκτή Αγγελή του «Αβέρωφ».

Αντίθετα ανυπολόγιστες υπήρξαν οι ζημιές των τουρκικών πλοίων.

Ένα μεγάλο μέρος του οπλισμού τους τέθηκε εκτός μάχης. Κατεστραμμένα καταστρώματα, καπνοδόχοι, υπερκατασκευές, διαρροές σε μηχανοστάσια, λεβητοστάσια, πυριτιδαποθήκες, ήταν ο μοιραίος απολογισμός.

Του «Βαρβαρόσσα» εβλήθη η δεξιά πλευρά του πυροβολείου των ταχυβόλων, οι καπνοδόχοι, οι υπερκατασκευές, το εχυρό. Το κατάστρωμα στον πρυμναίο πύργο παραμορφώθηκε και δεν μπορούσε να λειτουργήσει ο πύργος αυτός. Ο μεσαίος πύργος αχρηστεύτηκε και σκοτώθηκε όλη η ομοχειρία του, 35 άτομα. Τουλάχιστον 24-30 βλήματα έπληξαν το πλοίο τα οποία προκάλεσαν κυρίως ζημιές και καταστροφές στο αθωράκιστα ή ελαφρά θωρακισμένα μέρη.

Στο «Τουργούτ-Ρέις» προκλήθηκαν ζημιές κυρίως στα αθωράκιστα ή ελαφρά προσασπισμένα μέρη, τις υπερκατασκευές, καταστρώματα, καπνοδόχους και το μεσαίο πύργο. Επίσης προκλήθηκε από ένα βλήμα διαρροή σ’ ένα λεβητοστάσιο. Περίπου 17 βλήματα φαίνεται ότι έπληξαν το πλοίο.

Το «Μεσουδιέ» μέσα σε λίγα λεπτά έπαθε σοβαρές βλάβες στο πυροβολείο των 15'' και σκοτώθηκε όλη η ομοχειρία του από τις εύστοχες βολές της «Ύδρας» και των «Ψαρών». Τα πυροβόλα των 234 χιλ. κατά ομολογία του Κυβερνήτου του δεν λειτουργούσαν ικανοποιητικά.

Εκατοντάδες οι νεκροί και τραυματίες από τα επιτελεία και τα πληρώματα. 78 νεκροί του «Βαρβαρόσσα» και του «Τουργούτ». Οι τραυματίες έφταναν τους 104.

Το σύνολο των απωλειών του τουρκικού στόλου και στις δύο ναυμαχίες, έφθανε στους 462 νεκρούς και τραυματίες.

Τόσο τραγική ήταν η κατάσταση του στόλου, ώστε ο Αρχηγός των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων, Αρχιστράτηγος Ναζίμ Πασά δήλωνε αργότερα στο τουρκικό Κοινοβούλιο: «Ο στόλος έπραξεν ό,τι ήτο δυνατόν. Δυστυχώς ουδέν δυνάμεθα πλέον να αναμένωμεν από αυτόν».

Ο Ελληνικός στόλος κυρίαρχος του Αιγαίου. Επίδραση στο συμμαχικό αγώνα

Μετά τη νικηφόρα ναυμαχία της Λήμνου ο ελληνικός στόλος είναι πλέον ο αδιαφιλονίκητος κυρίαρχος του Αιγαίου.

Παρά το γεγονός ότι ο τουρκικός στόλος δεν έπαθε ανεπανόρθωτη καταστροφή, η Τουρκία αναγκάστηκε να αναγνωρίσει οριστικά την ήττα της στη θάλασσα. Ο στόλος της δεν αποτόλμησε να ξαναβγεί στο Αιγαίο και το γεγονός αυτό είναι που μέτρησε στην έκβαση του πολέμου.

Ορισμένοι στρατιωτικοί αναλυτές, θέλησαν να αμφισβητήσουν τα αποτελέσματα των ναυμαχιών της Έλλης και της Λήμνου, επειδή δεν βυθίστηκε ο εχθρικός στόλος ή μερικά πλοία. Τους διαφεύγει όμως ότι η βύθιση του εχθρικού στόλου δεν αποτελούσε αυτοσκοπό. Η αποστολή του στόλου του Αιγαίου ήταν η θαλάσσια κυριαρχία, με σκοπό την υποστήριξη των μεταφορών διά θαλάσσης των ελληνικών και συμμαχικών στρατευμάτων στα μέτωπα και συγχρόνως η απαγόρευση χρησιμοποίησης του Αιγαίου από τον εχθρό. Και ο σκοπός αυτός επιτεύχθηκε απόλυτα με το «κλείδωμα» του τουρκικού στόλου στα Στενά.

Το Αιγαίο έγινε απαγορευμένη θάλασσα για τις τουρκικές νηοπομπές της Ασίας.

Οι μεταφορές ενισχύσεων και εφοδίων, όποτε ήταν δυνατόν, αναγκαστικά γίνονταν με μεγάλη παράκαμψη σιδηροδρομικώς, χάνοντας πολύτιμο χρόνο και οι ενισχύσεις έφταναν καταπονημένες μετά από μακρές και εξαντλητικές πορείες.

Οι 400.000 άνδρες που χρησιμοποίησαν οι Τούρκοι στα ευρωπαϊκά μέτωπα, ήταν αδύνατο να αντιμετωπίσουν τις 670.000 της συμμαχίας, εάν δεν ενισχύονταν από τις πολυάριθμες μεραρχίες που είχαν ακινητοποιηθεί στις επαρχίες της Ασίας.

Τα λόγια ενός Τούρκου αιχμαλώτου αξιωματικού επιβεβαιώνουν την άποψη αυτή. «Ό,τι και να λεχθεί, ο πιο σκληρός μας αντίπαλος στον πόλεμο αυτό δεν είναι η Βουλγαρία. Είναι η Ελλάδα, της οποίας ο στρατός μάς πήρε τη Θεσσαλονίκη και τώρα μόλις μάς πήρε τα Ιωάννινα. Της οποίας ο στόλος μας αφαίρεσε τα νησιά του Αιγαίου και κυρίως μας εμπόδισε την διά θαλάσσης μεταφορά από Μικρά Ασία στην Τσατάλτζα 250.000 ανδρών που παραμένουν ακινητοποιημένοι στη Σμύρνη ή τη Συρία από έλλειψη οδικού και σιδηροδρομικού δικτύου. Αυτός ο ελληνικός στόλος τι αποφασιστικό ρόλο έπαιξε στον πόλεμο! Χωρίς αυτόν θα είμασταν προ πολλού στη Σόφια!»

Τον ίδιο αποφασιστικό ρόλο στην έκβαση του Α' Βαλκανικού Πολέμου, δέχεται ότι έπαιξε το ελληνικό ναυτικό και ένας αναλυτής των ναυτικών επιχειρήσεων της εποχής. «Το ελληνικό ναυτικό» γράφει, «υπήρξε ένα δυναμικό στοιχείο υποστηρίξεως των συμμαχικών επιχειρήσεων. Η εξέταση των γεγονότων δείχνει ότι αναμφίβολα ο ελληνικός στόλος έπαιξε ένα εξαιρετικά ενεργό και χρησιμότατο ρόλο στο Βαλκανικό πόλεμο, επιδεικνύοντας μεγάλες επιχειρησιακές ικανότητες και αντοχή.

Τα πλοία του, από τα οποία πολλά μικρού εκτοπίσματος, παρέμειναν με αναμμένα πυρά επί διάστημα περισσότερο από τρεις μήνες, κάτω από ιδιαίτερα αντίξοες συνθήκες και είναι έτοιμα να πλεύσουν και πάλι κατά του εχθρού, μόλις αυτός εμφανιστεί. Τελικά ο ελληνικός στόλος παρέμεινε απόλυτος κύριος σε μια θάλασσα η χρησιμοποίηση της οποίας ήταν μεγάλης σημασίας για τον εχθρό του. Προσέφερε στους συμμάχους εξαιρετικές υπηρεσίες, εμποδίζοντας την εμφάνιση μεγάλων ασιατικών μονάδων στις αποφασιστικής σημασίας επιχειρήσεις της Θράκης. Και με τις δυναμικές του ενέργειες άλλαξε ίσως την έκβαση του πολέμου».

Και άλλος ναυτικός, αναλυτής Τούρκος αυτή τη φορά, ο Χασάν Σαμή βέης, ομολογεί:

«... Εάν ο ελληνικός στόλος της Ελλάδος δεν εξεπλήρωνε τον προορισμόν του, ούτε μεταφορά ανδρών εις το μέτωπον, ούτε ο ποικίλος ανεφοδιασμός θα ήτο δυνατός. Εάν ο στόλος της Ελλάδος δεν εξησφάλιζε την κυριαρχίαν του εν τω Αιγαίω, θα ήτο άραγε δυνατή η ραγδαία προέλασις των ελληνικών στρατιών και η εντός τριών εβδομάδων από της κηρύξεως του πολέμου κατάληψις της Θεσσαλονίκης; Τοιούτον λοιπόν σοβαρώτατο και από πάσης απόψεως ζωτικότατον ρόλον διεδραμάτισεν ο ελληνικός στόλος κατά τον Βαλκανικόν πόλεμον».

Αφηγείται επίσης ο πλοίαρχος Δούσμανης στο ημερολόγιο του «Αβέρωφ» με ημερομηνία 22 Μαΐου 1913 την άποψη των συμμάχων για το ρόλο του στόλου του Αιγαίου. «Όταν οι Βούλγαροι στρατηγοί Ιβάνωφ και Χεσαψήεφ επισκέφθηκαν τον «Αβέρωφ» στη Θεσσαλονίκη είπαν με θαυμασμό: Το πλοίο τούτο έσωσε τους Βαλκανικούς λαούς και τη Βουλγαρία». Και παρακάτω συνεχίζει ο Δούσμανης. «Αλλά και οι Τούρκοι δημοσιογράφοι, οι ελθόντες εδώ κατά την επίσκεψιν της τουρκικής μοίρας (1936) έλεγον προκειμένου περί του «Αβέρωφ». Ιδού το πλοίον όπερ έδωσε την νίκην εις τους Βαλκανικούς τω 1912-1913».

Ο στόλος του Αιγαίου υπήρξε από τους σημαντικότερους συντελεστές της επιτυχίας και της νίκης κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους, ιδίως και κυριότατα κατά τον πρώτο Βαλκανικό πόλεμο, όπου έφερε με απόλυτη επιτυχία εις πέρας το έργο που του είχε αναθέσει η Ελλάδα και οι υπόλοιποι σύμμαχοι. Έργο βαρύ και επίπονο. Έργο που απαιτούσε μεγάλη αυτοθυσία, πολλή καρτερικότητα, ασίγαστο πείσμα και γενναία καρδιά.

Εκεί στο Αιγαίο το 1912-1913 αστραποβόλησε και πάλι η αιώνια δόξα της Ελλάδας.

Το ναυτικό ξεδίπλωσε όλες τις αρετές που συνοδεύουν τους Έλληνες στην μακραίωνη ιστορία τους: ναυτική ικανότητα, γενναιότητα, μεγαλοσύνη, βαθιά πίστη στην ελευθερία, φιλοπατρία.

Δεν θα ήταν υπερβολή αν λεχθεί ότι ο στόλος του Αιγαίου άλλαξε την πορεία της ιστορίας των Βαλκανικών λαών.

Οι μεγάλες στιγμές της ναυτικής ιστορίας ενός έθνους σημαδεύονται από ναύτες και καράβια που δημιουργούν τους θρύλους και τις παραδόσεις των λαών. « Αβέρωφ» - Κουντουριώτης, «Κατσώνης», - Λάσκος, «Παπανικολής» - Ιατρίδης, «Βασίλισσα Όλγα» - Μπλέσσας, «Αδριάς» - Τούμπας. Έτσι χτίζεται η ιστορία ενός λαού.

Οι ναυμάχοι του Αιγαίου το 1912 - 1913, δημιούργησαν το νεότερο ελληνικό θρύλο. Οι φλογερές ψυχές «αιώνια θα πνέουν στα πέλαγα απάνω τα ελληνικά», όπως γράφει και ο ποιητής.

Αιώνια τιμή και δόξα τούς ανήκει.

 

 

Πηγή: Η περιοδική έκδοση «Ναυτική Ελλάς», έκδ. Ε.Θ.Ε., Ιανουάριος *2007.

https://ellinoistorin.gr/